Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên - linh hồn của đường mòn Hồ Chí Minh

Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên - linh hồn của đường mòn Hồ Chí Minh huyền thoại trong kháng chiến chống Mỹ và cả đường Hồ Chí Minh hôm nay, nối từ Pác Bó đến Cà Mau - đã dừng bước. Rừng thiêng của đất nước và đồng đội yêu thương đã mở vòng tay đón bước chân trở về của vị tướng già đáng kính.

Chẳng phải ngẫu nhiên mà Đại tướng Võ Nguyên Giáp coi ông là "một trong những người đồng chí, người bạn chiến đấu thân thiết gần gũi suốt cuộc kháng chiến giải phóng dân tộc", được Đại tướng "rất tin và quý mến".

Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên là một trong hai người (người nữa là Đại tướng Lê Đức Anh) cho đến nay được Nhà nước đặc cách phong quân hàm vượt cấp từ đại tá lên trung tướng, do những thành tích to lớn có ý nghĩa chiến lược trên cương vị Tư lệnh Binh đoàn Trường Sơn, góp phần vào chiến thắng mùa xuân năm 1975.

Được phong tướng vượt cấp vì những đóng góp lớn lao làm nên "Xương sống của cuộc kháng chiến chống Mỹ", nhưng hơn hết, ông là một vị tướng của lòng dân và lòng quân. Trong các danh tướng của quân đội ta thời chống Mỹ, trung tướng Đồng Sỹ Nguyên xứng danh là vị tướng huyền thoại.

Đường mòn Hồ Chí Minh chắc chắn là một cái tên đặc biệt trong cuộc kháng chiến chống Mỹ. Nó là kỳ tích lịch sử có một không hai của bộ đội ta, và là nỗi khiếp đảm của kẻ thù.

Đường mòn Hồ Chí Minh có tới 14 tuyến với với 800km đường kín, 1.500km đường rải đá, 200km đường nhựa, 1.500km đường ống xăng dầu, 1.350km cáp thông tin, 3.800km đường giao liên, 500km đường sông.

Trong đó có Đường 20 Quyết Thắng là một trục ngang dài trên 120 cây số, từ trong Trường Sơn vượt biên giới Việt - Lào sang Tây Trường Sơn mà Đại tướng Võ Nguyên Giáp sau này, trong một lần vào làm việc với Bộ Tư lệnh Trường Sơn, đã vô cùng thán phục gọi là một "kỳ công - kỳ tích - kỳ quan".

Để các chiến trường, chiến dịch cả Đông Dương cần cái gì và "cần bao nhiêu cũng có", tướng Đồng Sỹ Nguyên cùng với hàng vạn quân của mình trong hàng chục năm ròng rã đã dầm mình trong nắng đốt, mưa quay, giữa mưa bom bão đạn và cả những cơn mê man sốt rét rừng, giữa máu và nước mắt để giữ huyết mạch của cuộc chiến khốc liệt, cam go.

Những hi sinh thầm lặng của vị tướng và hàng vạn bộ đội, thanh niên xung phong để bảo vệ "Xương sống của cuộc kháng chiến chống Mỹ" cho tới ngày toàn thắng thật khó có sử sách nào chép cho đủ.

Có lẽ chỉ có vị tướng trong rừng Trường Sơn ấy và lính của mình mới có thể nhìn thấy hết được những hi sinh, mất mát của nhau và thương nhau cho đủ!

Bởi thương xót lính của mình, đồng đội của mình, việc đầu tiên mà tướng Đồng Sỹ Nguyên làm sau chiến thắng là đề xuất xây dựng nghĩa trang làm nơi an nghỉ cho hàng ngàn chiến sĩ ngã xuống vì độc lập Tổ quốc.

Ý tưởng này thậm chí đã đến với ông ngay từ những ngày mà cả nước còn ngổn ngang, sục sôi ý chí giành chiến thắng và thống nhất nước nhà.

Tướng Đồng Sỹ Nguyên từng có lần kể với người lái xe thân tín của ông rằng trước khi kết thúc chiến tranh, ông đã cất công đi tìm một mảnh đất thật đẹp, có hồ nước, có đồi cây bát ngát để làm nơi yên nghỉ cho những đồng đội của mình.

40 đơn vị bộ đội chủ lực và bộ đội địa phương dưới sự chỉ huy của tướng Đồng Sỹ Nguyên cùng tổ công nhân chuyên khắc chữ vào bia đá ở xã Hòa Hải, huyện Hòa Vang, tỉnh Quảng Nam đã miệt mài làm việc gần 2 năm ròng.

Đúng hai năm sau ngày đất nước thống nhất, tháng 4-1977, tại khu vực Bến Tắt, cạnh đường quốc lộ 15, thuộc địa phận xã Vĩnh Trường, huyện Gio Linh, tỉnh Quảng Trị, Nghĩa trang liệt sĩ Trường Sơn có diện tích 140.000m² nằm trên 3 quả đồi ở cạnh thượng nguồn sông Bến Hải đã được hoàn thành, là "ngôi làng" chung cho hơn 10.000 liệt sĩ Trường Sơn.

Quyến luyến với các đồng đội của mình, vị tướng già đã dành nửa đời người chinh chiến trận mạc và hàng chục năm ròng rã lội mưa bom bão đạn cùng đồng đội giữa rừng Trường Sơn, khi còn sống đã nhiều lần bày tỏ tâm nguyện được về nằm nghỉ bên đồng đội của mình và bên vợ - cũng là một quân nhân nơi chiến trường xưa.

Do tuổi cao sức yếu ngày 04/4/2019 ông đã từ trần khi đang điều trị tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108