TRUNG TƯỚNG ĐỒNG SỸ NGUYÊN VÀ HUYỀN THOẠI ĐƯỜNG 15L

Trong lịch sử kháng chiến chống Mỹ, cái tên Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên luôn gắn liền với đường Trường Sơn – đường Hồ Chí Minh, một kỳ tích của dân tộc,. Ông không chỉ là một vị tướng cầm quân mà còn là người có "bộ óc thông minh", đã cùng các đồng sự nghiên cứu và thực hiện những phương án táo bạo để duy trì mạch máu giao thông cho chiến trường,. Một trong những dấu ấn đặc biệt, dù ít được nhắc tới trong sách vở nhưng lại vô cùng quan trọng, chính là Đường 15L.

Bối cảnh lịch sử và sự ra đời của con đường "chìm" Mùa hè năm 1972, chiến sự tại Quảng Trị diễn ra vô cùng ác liệt. Sau nhiều tháng chiến đấu, quân ta bắt đầu thấm mệt, thương vong nhiều và tinh thần có phần chùng xuống,. Lúc này, yêu cầu cấp thiết là phải có một đơn vị hỏa lực đủ mạnh để luồn sâu, tấn công chia cắt địch và tiêu diệt các đơn vị viện binh từ Huế ra Quảng Trị. Để làm được điều đó, bộ đội phải di chuyển những khẩu pháo nòng dài 130 ly nặng hàng tấn qua những địa hình hiểm trở mà không bị không quân Mỹ phát hiện,.

Dưới sự chỉ đạo của Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên, Đường 15L đã được hình thành. Đây là một nhánh rẽ của mạng lưới đường mòn Hồ Chí Minh, xuất phát từ Mai Lộc (Cam Lộ) chạy về hướng Nam, xuyên qua thung lũng Ba Lòng và bám theo sườn núi phía Tây Quảng Trị để vào Thừa Thiên Huế. Điểm độc đáo nhất của con đường này là hầu hết các cung đường đều được nhấn chìm xuống lòng suối.

Kỳ tích từ trí tuệ và lòng quả cảm vào mùa khô, khi sông suối ít nước, công binh Đoàn 559 đã dọn sạch các tảng đá mồ côi bằng thuốc nổ và san phẳng lòng suối để tạo thành đường cho xe vận tải và xe kéo pháo. Chiến thuật này bảo đảm yếu tố bí mật và bất ngờ tuyệt đối. Hình ảnh những chiến sĩ lái xe kéo pháo băng qua các bến ngầm của sông Thạch Hãn dưới làn mưa đạn của B52 đã trở thành biểu tượng cho sự kiên cường. Có những đêm, lính tráng phải cởi bỏ quần áo, nhảy xuống sông nắm tay nhau làm "cọc tiêu sống" để dẫn đường cho xe pháo vượt qua dòng nước lũ đang lên.

Không chỉ có đường, hệ thống do Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên chỉ đạo còn bao gồm đường ống dẫn dầu tiếp năng lượng liên tục cho xe cơ giới, cùng các binh trạm hậu cần đảm bảo lương thực và hệ thống hầm hào trú ẩn kiên cố. Nhờ những tính toán kỹ lưỡng này, các khẩu pháo 130 ly đã có mặt tại bờ sông Mỹ Chánh đúng lúc để dội bão lửa vào đội hình quân địch, góp phần vào khúc tráng ca 81 ngày đêm bảo vệ thành cổ Quảng Trị,.

Di sản của một vị Tướng tài ba Trung tướng Đồng Sỹ Nguyên được nhớ đến như một người chỉ huy "khả kính", người đã dành tâm huyết để tạo ra những con đường giúp chiến sĩ hoàn thành nhiệm vụ và giảm thiểu thương vong,. Đường 15L chính là minh chứng cho sự sáng tạo độc đáo của ông trong nghệ thuật quân sự,.

Năm 2019, vị tướng huyền thoại ấy đã về nơi an nghỉ cuối cùng tại Nghĩa trang Trường Sơn, tỉnh Quảng Trị – chính nơi ông đã cùng các chiến sĩ viết nên những trang sử oai hùng. Câu chuyện về ông và con đường "chìm" 15L mãi là niềm tự hào của bộ đội Trường Sơn nói riêng và quân đội nhân dân Việt Nam nói chung