TRUNG TƯỚNG ĐỒNG SỸ NGUYÊN – VỊ TƯ LỆNH HUYỀN THOẠI CỦA ĐƯỜNG TRƯỜNG SƠN – ĐƯỜNG HỒ CHÍ MINH - PHẦN II
Quá trình tham gia cách mạng và hoạt động trước Cách mạng Tháng Tám năm 1945
Từ năm 1938 đến năm 1940, Nguyễn Hữu Vũ tham gia các tổ chức quần chúng cứu quốc tại trường học và địa phương. Tháng 12 năm 1939, ông được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương. Năm 1940, ông làm Bí thư Chi bộ xã; năm 1941, ông tham gia Phủ ủy lâm thời huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình. Từ năm 1942 đến tháng 2 năm 1945, ông là Ủy viên Ban Cán sự tỉnh Quảng Bình, phụ trách hai huyện Quảng Trạch và Tuyên Hóa.
Các nhiệm vụ trong giai đoạn này đòi hỏi ông phải tổ chức cơ sở cách mạng, tuyên truyền vận động quần chúng, xây dựng lực lượng và duy trì hoạt động bí mật trong điều kiện thực dân Pháp tăng cường kiểm soát. Thông qua thực tiễn công tác tại địa phương, ông tích lũy kinh nghiệm về tổ chức phong trào, xây dựng lực lượng và xử lý những tình huống phức tạp trong hoạt động cách mạng.
Trong Cách mạng Tháng Tám năm 1945, ông tham gia lãnh đạo phong trào giành chính quyền tại địa phương. Sau khi chính quyền cách mạng được thành lập, ông tiếp tục được giao nhiều nhiệm vụ trong bộ máy chính quyền và tổ chức Đảng. Năm 1946, ông trúng cử đại biểu Quốc hội khóa I của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, trở thành một trong những đại biểu tham gia cơ quan quyền lực nhà nước đầu tiên của nước Việt Nam độc lập.
Cũng trong giai đoạn này, ông hoạt động tại địa bàn Quảng Bình và đảm nhiệm các chức vụ lãnh đạo ở huyện, tỉnh. Năm 1947, ông là Bí thư Huyện ủy Quảng Trạch, kiêm Huyện đội trưởng và Chính trị viên Huyện đội. Theo các tư liệu lịch sử, tên gọi Đồng Sỹ Nguyên được hình thành trong thời kỳ hoạt động này theo đề nghị của đồng chí Hoàng Văn Diệm, Chủ tịch Ủy ban Hành chính kháng chiến tỉnh Quảng Bình lúc bấy giờ.
Những năm đầu hoạt động cách mạng đã tạo nền tảng chính trị và kinh nghiệm thực tiễn cho ông. Đây cũng là giai đoạn ông từng bước chuyển từ công tác tổ chức phong trào ở địa phương sang các nhiệm vụ lãnh đạo, chỉ huy gắn với cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.
