TRUNG TƯỚNG ĐỒNG VĂN CỐNG- NGƯỜI CHIẾN SĨ KIÊN TRUNG CỦA QUÊ HƯƠNG BẾN TRE ANH HÙNG

Trong ký ức của nhiều thế hệ cán bộ, chiến sĩ và nhân dân Nam Bộ, Trung tướng Đồng Văn Cống luôn hiện lên như một biểu tượng của ý chí bất khuất, trí tuệ quân sự và tinh thần trọn đời phụng sự Tổ quốc. Ông không chỉ là vị tướng tài ba của Quân đội nhân dân Việt Nam mà còn là người con ưu tú của vùng đất Bến Tre kiên trung – nơi sản sinh nhiều nhà lãnh đạo lỗi lạc trong hai cuộc kháng chiến vĩ đại của dân tộc.

Dấu ấn thời khởi nghiệp cách mạng

Trung tướng Đồng Văn Cống (1918–2005) sinh tại xã Tân Hào, huyện Giồng Trôm, trong một gia đình nông dân nghèo nhưng giàu truyền thống yêu nước. Thuở nhỏ, ông nổi tiếng khỏe mạnh, gan dạ, có tinh thần trách nhiệm và là chỗ dựa của thanh niên trong vùng. Sớm tiếp thu tinh thần cách mạng của quê hương, ông tham gia phong trào thanh niên rồi đứng vào hàng ngũ Đảng Cộng sản Đông Dương, bộc lộ phẩm chất kiên cường, quyết đoán – nền tảng của một người chỉ huy quân sự xuất sắc sau này.

Cách mạng Tháng Tám thành công mở ra bước ngoặt mới. Đồng Văn Cống được giao nhiệm vụ Chỉ huy trưởng Bộ đội tỉnh Bến Tre, rồi Tỉnh đội trưởng tỉnh Long Châu Sa. Những trận đánh mở màn tại Đồng Tháp Mười, Mỹ Tho, Bến Tre… dưới sự chỉ huy của ông đã tạo tiếng vang lớn, hun đúc niềm tin của quân dân Nam Bộ trong những ngày đầu kháng chiến chống thực dân Pháp.

Năm 1946, khi Pháp tái chiếm Nam Bộ, trên cương vị Bí thư Chi bộ Tân Hào, ông tổ chức thành lập Đội du kích xã với 36 chiến sĩ. Chỉ sau thời gian ngắn, đơn vị phát triển thành 80 người, lập nhiều chiến công nổi bật và được nhân dân trìu mến gọi là “Bộ đội Tân Hào” hay“Bộ đội Ông Cống”.

Mang gươm ngang dọc bưng biền Cửu Long

Trong những năm đầu kháng chiến chống Pháp, Đồng Văn Cống thường mang bên mình thanh gươm đoạt được của quân Nhật để chỉ huy chiến đấu – hình ảnh khiến quân dân kính nể, địch khiếp sợ. Dưới sự chỉ huy của ông, Chi đội 19 và sau là Trung đoàn 99 liên tục lập chiến công:

- Đánh thắng đồn Lộc Thuận.

- Chặn đánh viện binh, tiêu diệt sinh lực địch ở Thới Lai, thu hàng trăm khẩu súng.

- Mùng 2 Tết năm 1947, phục kích tiêu diệt một đại đội Pháp có xe thiết giáp yểm trợ, thu 150 khẩu súng và nhiều quân dụng.

- Đặc biệt, đánh chặn bước tiến của Binh đoàn Cơ động lê dương Pháp, khiến âm mưu tốc chiến tốc thắng của địch ở đồng bằng sông Cửu Long thất bại.

Chi đội 19 thời điểm đó còn có sự góp mặt của nhiều chiến sĩ quốc tế – các hàng binh Pháp, Đức, Nga, Nhật, Maroc, Algeria… đã được cảm hóa và chiến đấu dũng cảm bên cạnh bộ đội Việt Nam. Đây là nét độc đáo hiếm có trong lịch sử kháng chiến. Có thể nói, tài năng quân sự của ông sớm được khẳng định: từ chỉ huy du kích, ông nhanh chóng được giao lãnh đạo các cấp đại đội, tiểu đoàn, trung đoàn và tỉnh đội.

Trong suốt cuộc kháng chiến chống Pháp, Đồng Văn Cống nhiều lần chỉ huy những trận đánh “lấy ít địch nhiều”, đánh tiêu diệt, đánh tiêu hao hiệu quả. Ở ông luôn toát lên sự điềm tĩnh trong quyết sách, táo bạo trong chiến thuật và kiên cường nơi trận mạc. Đồng đội thường kể rằng dù trong tình huống hiểm nghèo, ông vẫn giữ giọng nói khoan thai, ánh mắt sắc sảo nhưng bình thản, khiến binh lính thêm phần tin tưởng, vững vàng.

Tiếp tục chiến đấu và trưởng thành trong cuộc kháng chiến chống Mỹ

Một dấu son đặc biệt trong cuộc đời quân ngũ của Đồng Văn Cống chính là giai đoạn ông giữ chức Tư lệnh kiêm Chính ủy Quân khu Trị – Thiên – chiến trường ác liệt bậc nhất thời điểm ấy. Trị – Thiên là vùng đất khét tiếng bom đạn, nơi chịu nhiều tổn thất nhưng cũng là nơi ghi dấu những chiến công vang dội của quân dân ta.

Trên cương vị người đứng đầu quân khu, Trung tướng Đồng Văn Cống đã cùng tập thể cán bộ chiến sĩ xây dựng thế trận “ba mũi giáp công”, phát triển lực lượng bộ đội địa phương và dân quân du kích, đồng thời tổ chức nhiều chiến dịch phối hợp với các mặt trận khác nhằm chia lửa cho chiến trường miền Nam.

Ông đặc biệt nhấn mạnh sự phối hợp giữa thế trận quân sự và thế trận lòng dân. Trong nhiều báo cáo và chỉ đạo, ông luôn khẳng định: “Không có dân thì không có chiến thắng. Giữ được dân là giữ được gốc của cách mạng.” Do đó, dù chiến trường ác liệt, ông vẫn chỉ đạo các đơn vị tuyệt đối giữ nghiêm kỷ luật dân vận, bảo vệ nhân dân, giữ vững niềm tin của đồng bào đối với Đảng và cách mạng.

Dưới sự chỉ huy của ông, quân khu đã lập nhiều chiến công: phá rã hệ thống ấp chiến lược, giữ vững hành lang chiến lược Bắc – Nam, mở rộng vùng giải phóng và buộc địch phải phân tán lực lượng đối phó. Những chiến thắng ấy góp phần quan trọng vào thắng lợi chung của quân dân cả nước trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.

Năm 1954, ông tập kết ra Bắc, giữ chức Tư lệnh Sư đoàn 330, sau đó đảm nhiệm nhiều cương vị quan trọng như Phó Tư lệnh Quân khu Hữu Ngạn, Cục phó Cục Tác chiến Bộ Tổng tham mưu, tham gia mở tuyến đường Hồ Chí Minh trên biển.

Từ năm 1963, ông trở lại chiến trường miền Nam, lần lượt đảm nhiệm: Tư lệnh Khu 8, Khu 9; Phó Tư lệnh Quân Giải phóng miền Nam; Thứ trưởng Bộ Quốc phòng Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam; Tư lệnh Quân đoàn Dự bị chiến lược trong Chiến dịch Hồ Chí Minh

Ngày 1/5/1975, ông có mặt tại Dinh Độc Lập để chuẩn bị đón Bộ Tư lệnh Chiến dịch Hồ Chí Minh vào tiếp quản thành phố. Nhớ lại thời khắc lịch sử ấy, ông xúc động nói: “Nhìn cảnh quần chúng xuống đường mừng ngày thống nhất, lòng tôi xúc động vô cùng. Nhiệm vụ của người lính chiến đấu vì độc lập tự do của Tổ quốc đã hoàn thành. Đó là những giờ phút đẹp nhất trong cuộc đời binh nghiệp mà tôi mơ ước.”

Sau ngày đất nước thống nhất, khi chiến tranh biên giới Tây Nam nổ ra, tướng Đồng Văn Cống lại tiếp tục đảm nhiệm nhiệm vụ, dẫn đầu một cánh quân tiến công tiêu diệt tập đoàn diệt chủng Pol Pot, giải phóng Phnom Penh.

Phong thái người tướng – giản dị, nghĩa tình, kỷ luật

Điều khiến Trung tướng Đồng Văn Cống được nhiều thế hệ kính trọng không chỉ vì tài cầm quân, mà còn bởi nhân cách mẫu mực của ông. Trong sinh hoạt đời thường, ông luôn giữ tác phong giản dị, tiết kiệm, trọn đời trung thực và ngay thẳng.

Các cán bộ từng công tác dưới quyền ông đều kể về một vị chỉ huy nghiêm mà không hà khắc, thương chiến sĩ như con, luôn quan tâm bảo vệ từng mạng sống của người lính. Trong các trận đánh, ông thường là người đi khảo sát chiến trường sớm nhất và rút lui cuối cùng. Ông nói: “Lính còn thì tướng còn. Không bao giờ để người lính chết thay cho sự sai lầm của người chỉ huy.”

Tính kỷ luật thép của ông cũng là điều khiến đồng đội nể trọng. Tư lệnh Đồng Văn Cống không chấp nhận bất cứ sự chủ quan, lơ là nào trong chuẩn bị trận đánh. Mỗi kế hoạch tác chiến đều được phân tích tỉ mỉ, dựa trên nắm chắc địa hình, địch tình và đánh giá đúng sức dân. Nhờ đó, nhiều đơn vị dưới quyền ông hạn chế tối đa thương vong, giữ vững sức chiến đấu lâu dài.

Một đời vì nước, vì dân – tấm gương sáng giữa thời bình

Sau ngày đất nước thống nhất, Trung tướng Đồng Văn Cống tiếp tục đảm nhiệm các chức vụ quan trọng: Phó Tổng Thanh tra Nhà nước, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Trung ương… Dù ở cương vị nào, ông vẫn giữ cho mình phong thái liêm chính, cương trực, đặt lợi ích của nhân dân lên trên hết.

Nhiều vụ việc phức tạp, nhạy cảm được ông trực tiếp chỉ đạo giải quyết, luôn dựa trên nguyên tắc pháp luật và đạo đức cách mạng. Ông từng nói với các cán bộ trẻ: “Thanh tra là làm việc với gian dối. Muốn chống gian dối thì bản thân phải thẳng ngay như cây tầm vông quê mình.”Một câu nói mộc mạc mà chứa đựng cả nhân cách của vị tướng làng dừa Bến Tre.

Khi nghỉ hưu, ông trở về quê hương, sống cuộc đời giản dị như bao người nông dân khác. Dù tuổi cao, ông vẫn miệt mài tham gia tuyên truyền truyền thống cách mạng, giáo dục thế hệ trẻ, đặc biệt quan tâm đến con em gia đình chính sách và những người có hoàn cảnh khó khăn. Hình ảnh người tướng già chống gậy đi dự các buổi họp chi bộ, gặp gỡ cán bộ trẻ, kể chuyện chiến trường đã trở thành hình ảnh thân thuộc với bao thế hệ tại Bến Tre.

Di sản để lại – nguồn tự hào và động lực cho thanh niên hôm nay

Cuộc đời hơn 70 năm gắn bó với cách mạng của Trung tướng Đồng Văn Cống là bài học lớn về bản lĩnh, đạo đức và tinh thần cống hiến. Trong bối cảnh hiện nay, khi đất nước bước vào thời kỳ mới – thời kỳ của hội nhập, đổi mới và cạnh tranh toàn cầu – những giá trị mà ông để lại vẫn còn nguyên giá trị:

Ý chí vượt khó, không khuất phục trước thử thách

Tinh thần trách nhiệm cao nhất với Tổ quốc và nhân dân

Trung thực, liêm chính, kỷ luật – những phẩm chất cần thiết của cán bộ trẻ

Đặt lợi ích tập thể trên lợi ích cá nhân

Gắn bó mật thiết với nhân dân, lấy dân làm gốc trong mọi việc

Đối với đoàn viên thanh niên – lực lượng xung kích trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc ngày nay – tấm gương của Trung tướng Đồng Văn Cống chính là lời nhắc nhở sâu sắc: Muốn đóng góp cho xã hội, phải bắt đầu từ rèn luyện bản thân. Muốn cống hiến lớn, hãy sống có lý tưởng, có trách nhiệm, có đạo đức và luôn hướng về lợi ích chung.

Một đời chiến đấu – Một tấm lòng son sắt

Trung tướng Đồng Văn Cống đã ra đi, nhưng tên tuổi và sự nghiệp của ông mãi mãi được khắc ghi trong lòng nhân dân Việt Nam. Cuộc đời ông giống như cây dừa Bến Tre – kiên cường trong bão tố, vững vàng qua thời gian và đầy chất ngọt của tình nghĩa quê hương.

Ông để lại không chỉ những chiến công oanh liệt, mà quan trọng hơn là di sản tinh thần: lòng yêu nước nồng nàn, khí phách hiên ngang, sự trong sạch, ngay thẳng và tận tụy với công việc. Trong thời bình, những giá trị ấy vẫn luôn là ngọn đuốc soi đường cho lớp trẻ hôm nay và mai sau, giúp chúng ta thêm tự hào về truyền thống quê hương Bến Tre anh hùng, đồng thời nhắc nhở mỗi người sống xứng đáng với những gì thế hệ cha anh đã hy sinh, vun đắp.

Di sản để lại và sự tri ân của nhân dân

Trước khi nghỉ hưu, ông giữ chức Phó Tổng Thanh tra Bộ Quốc phòng. Với những cống hiến đặc biệt xuất sắc, ông được tặng thưởng Huân chương Hồ Chí Minh (1990) và được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân (2011). Trung tướng Đồng Văn Cống qua đời ngày 6/8/2005, hưởng thọ 88 tuổi. Nhân dân Bến Tre đã lập đền thờ ông tại xã Tân Hào – nơi ông khởi đầu sự nghiệp cách mạng. Mỗi người dân khi đến thắp nén hương tưởng niệm đều bày tỏ lòng tự hào, biết ơn vị chiến tướng đã cống hiến cả đời cho Tổ quốc.