Trung tướng Hoàng Minh Đạo - Cha đẻ ngành tình báo quân sự Việt Nam

Hoàng Minh Đạo (tên thật là Đào Phúc Lộc) (1923 – 1969) tại thôn Vườn Trầu, xã Vạn Xuân, huyện Móng Cái, tỉnh Hải Ninh (nay là xã Hải Xuân, thành phố Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh) - người đã đi dọc đất nước xây dựng mạng lưới tình báo. Tên tuổi và sự nghiệp của ông gắn liền với sự ra đời của ngành Tình báo quân sự Việt Nam. Đồng thời, ông là một trong những người sáng lập ra Ban địch tình Xứ ủy Nam Kỳ và ngành Binh vận.

Năm 1936, khi cao trào đòi quyền dân sinh dân chủ của Nhân dân đang nổ ra mạnh mẽ khắp nơi, Hoàng Minh Đạo (lúc đó mới 13 tuổi) đã tham gia phong trào học sinh yêu nước ở Hải Phòng. Năm 1939, đồng chí được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương (16 tuổi) và trở thành người giữ liên lạc của đồng chí Tô Hiệu. Năm 1940, trong một chuyến công tác, đồng chí bị thực dân Pháp bắt, chúng kết án 2 năm tù, quản thúc 5 năm ở Móng Cái. Những năm 1943 - 1945, sau khi liên lạc được với đoàn học sinh Việt Nam, đồng chí được Trung ương Đảng giao nhiệm vụ tạo cơ sở Đảng ở Móng Cái và giữ vững đường liên lạc của Đảng từ Hải Phòng qua Móng Cái ra nước ngoài.

Cách mạng Tháng Tám thành công, Đào Phúc Lộc (với bí danh Hoàng Minh Đạo) về Hà Nội giữ chức vụ Trưởng phòng Quân ủy hội thuộc Bộ Tổng Tham mưu (tiền thân của ngành tình báo quân sự Việt Nam) khi mới 22 tuổi. Nhận nhiệm vụ nắm bắt tình hình quân Pháp, Nhật, Tưởng và bọn Việt Quốc, Việt Cách thân Tưởng, chỉ với một nhóm cán bộ ít ỏi, cùng những phương tiện liên lạc thô sơ, Hoàng Minh Đạo đã tổ chức mạng lưới tình báo rộng khắp từ nhà hàng, khách sạn, rạp hát, bưu điện, cài cắm người trong hàng ngũ của địch. Với phương châm “lấy dân làm tai mắt”, đồng chí nắm bắt được các thông tin nhanh, giúp cách mạng kịp thời tổ chức tác chiến. Chỉ sau 2 năm (1945 - 1947), Phòng tình báo do đồng chí Hoàng Minh Đạo đứng đầu đã có mạng lưới đặt tại 23 tỉnh, thành từ Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ đến Thừa Thiên.

Nguyễn Văn Linh, nguyên Tổng bí thư Đảng cộng sản Việt Nam đã viết về ông: "Có nhiều thời gian công tác với đồng chí Đạo tại chiến khu miền Nam, Campuchia, khu ủy Sài Gòn – Gia Định, tôi thấy: đồng chí Hoàng Minh Đạo còn có nhiều bí danh khác như Năm Thu, Năm Đời, Năm Sài Gòn – là một đồng chí trung kiên, luôn hoàn thành tốt nhiệm vụ được Đảng phân công, tận tụy với Đảng cho tới ngày hi sinh"

Võ Văn Kiệt, nguyên Thủ tướng Chính phủ nói chuyện với Đào Thị Minh Vân, con gái đồng chí Hoàng Minh Đạo: "Chú vẫn giữ những ấn tượng sâu sắc về ba cháu, một cán bộ gương mẫu và luôn hoàn thành nhiệm vụ được trao, một người đồng chí chân thành, cởi mở, lạc quan, trong gần mười năm cùng công tác ở Khu ủy Sài Gòn – Gia Định. Chú mong cháu luôn cố gắng, xứng đáng với ba cháu".

Đại tướng Võ Nguyên Giáp nói: "Tôi rất cảm động hôm nay gặp mặt cháu Đào Thị Minh Vân, con gái đồng chí Hoàng Minh Đạo, đã được Quân ủy Trung ương cử đi làm Trưởng ban quân báo Nam Bộ từ năm 1948. Anh đã hoàn thành nhiệm vụ xuất sắc. Nhớ tới anh Đạo, tôi mong rằng con và cháu của anh noi gương của ông, của cha, học tập tốt, lao động tốt, phục vụ nhân dân, phục vụ Tổ quốc, xứng đáng là con cháu của Bác Hồ, đáp ứng lòng mong mỏi của anh Đạo".

Sau Tổng tiến công và nổi dậy Mậu Thân 1968, mặc dù ta giành được nhiều thắng lợi lớn nhưng lực lượng cũng bị tổn thất khá nặng nề. Để củng cố, xây dựng lại lực lượng chuẩn bị cho những trận tiến công mạnh mẽ hơn, Trung ương Cục miền Nam đã điều đồng chí Hoàng Minh Đạo từ Phân khu V về làm Bí thư, Chính ủy Phân khu I. Năm 1969, Chính ủy Hoàng Minh Đạo về Trung ương Cục dự họp, báo cáo công tác chuẩn bị chiến trường trên địa bàn. Khi vượt sông Vàm Cỏ Đông, ghe chở Chính ủy Hoàng Minh Đạo đã đụng thuyền địch, các đồng chí hy sinh dũng cảm giữa dòng nước. Đồng chí Nguyễn Văn Linh đã từng hai lần chỉ đạo tìm kiếm thi thể ông nhưng không có kết quả.

Với những thành tích đã đạt được, đồng chí được Nhà nước truy phong hàm Trung tướng, Anh hùng lực lượng vũ trang Nhân dân (năm 1998) và Huân chương Hồ Chí Minh (năm 1999).