Trung tướng Hoàng Phương: Bậc thầy Lý luận và Lịch sử Quân sự Việt Nam

Trung tướng, Giáo sư, Tiến sĩ Hoàng Phương (1924 – 2001), tên thật là Nguyễn Văn Phương, quê tại xã Đại Mỗ, huyện Từ Liêm (nay thuộc quận Nam Từ Liêm, Hà Nội), là một tướng lĩnh tài ba, nhà nghiên cứu lý luận, lịch sử quân sự hàng đầu của Quân đội Nhân dân Việt Nam và là Viện trưởng đầu tiên của Viện Lịch sử Quân sự Việt Nam.

Tham gia hoạt động cách mạng từ trước tháng 8 năm 1945, ông gia nhập Đảng Cộng sản Đông Dương vào năm 1946. Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, ông gắn liền với sự nghiệp công tác Đảng, công tác chính trị trong quân đội, từng đảm nhiệm các chức vụ quan trọng như Chính ủy Trung đoàn 36 (Đại đoàn 308) và Phó Chính ủy Đại đoàn 308 — đại đoàn chủ lực cừ khôi tham gia nhiều chiến dịch lớn, đỉnh cao là Chiến dịch Điện Biên Phủ.

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, ông tiếp tục có nhiều đóng góp xuất sắc trên mặt trận tư tưởng và công tác quân sự. Ông từng giữ các chức vụ Chính ủy Quân chủng Phòng không - Không quân (1967 – 1974), trực tiếp tham gia chỉ đạo lực lượng phòng không - không quân đánh bại chiến tranh phá hoại miền Bắc của đế quốc Mỹ và lập nên chiến thắng "Điện Biên Phủ trên không" năm 1972. Sau đó, ông đảm nhiệm các trọng trách như Phó Chính ủy Quân khu 4 và Trưởng đoàn Chuyên gia Quân sự Việt Nam tại Campuchia.

Sau khi đất nước thống nhất, Trung tướng Hoàng Phương dành trọn tâm huyết cho công tác nghiên cứu khoa học quân sự. Ông là người đặt nền móng và trở thành Viện trưởng đầu tiên của Viện Lịch sử Quân sự Việt Nam (1981 – 1990). Bằng tư duy khoa học sâu sắc và tầm nhìn chiến lược, ông đã chỉ đạo biên soạn hàng loạt công trình lịch sử, tổng kết các cuộc chiến tranh giải phóng và bảo vệ Tổ quốc, để lại di sản lý luận vô giá cho nghệ thuật quân sự Việt Nam. Ông được phong hàm Thiếu tướng năm 1974, Trung tướng năm 1982 và vinh dự nhận chức danh Giáo sư khoa học quân sự.

Trung tướng Hoàng Phương qua đời năm 2001 tại Hà Nội, hưởng thọ 77 tuổi. Ông được ghi nhận là một vị tướng trí tuệ, kiên trung, người đã kết hợp hài hòa giữa thực tiễn chiến đấu oai hùng và tư duy nghiên cứu khoa học sắc bén để phụng sự Tổ quốc.