Trung tướng Lê Nam Phong – Người chỉ huy không cho phép mình chủ quan

Trong chiến tranh, người ta thường nói nhiều về lòng dũng cảm, ý chí quyết tâm và nghệ thuật chỉ huy. Nhưng có một phẩm chất khác đôi khi ít được nhắc đến hơn: khả năng nhìn thẳng vào sự thật.

Trung tướng Lê Nam Phong là một người lính dành phần lớn cuộc đời mình cho chiến trường và công tác chỉ huy. Từ một chiến sĩ Vệ quốc đoàn sau Cách mạng Tháng Tám, ông từng bước trưởng thành qua nhiều cương vị, trở thành một vị tướng chỉ huy quân đoàn và sau này là Hiệu trưởng Trường Sĩ quan Lục quân 2.

Nhưng điều khiến câu chuyện về ông có giá trị đặc biệt không chỉ nằm ở những chiến dịch đã tham gia.

Đó còn là cách ông nhìn nhận một thất bại của chính mình, từ đó rút ra một nguyên tắc được ông nhắc lại nhiều lần:

“Đánh giá thấp kẻ thù là tự hạ thấp mình.”

Từ người lính Vệ quốc đoàn đến vị tướng trưởng thành qua chiến trường

Lê Nam Phong sinh năm 1927 tại Quỳnh Hoa, Quỳnh Lưu, Nghệ An, trong một gia đình nông dân nghèo.

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, ông gia nhập quân đội.

Đó là thời điểm đất nước vừa giành được độc lập nhưng phải đối diện với những thử thách vô cùng lớn. Lực lượng vũ trang cách mạng còn non trẻ, điều kiện vật chất hạn chế, trong khi chiến tranh ngày càng mở rộng.

Từ một người lính, Lê Nam Phong trưởng thành qua thực tiễn chiến đấu và từng bước được giao những vị trí chỉ huy cao hơn.

Cuộc đời quân ngũ đưa ông qua nhiều chiến trường, nhiều chiến dịch và những nhiệm vụ khác nhau. Mỗi nơi lại đem đến một bài học mới về con người, địa hình, tổ chức lực lượng và nghệ thuật tác chiến.

Chính quá trình ấy tạo nên một người chỉ huy coi thực tiễn là trường học lớn nhất.

Ảnh: Đại tướng Võ Nguyên Giáp cùng Trung tướng Lê Nam Phong

Một thất bại khiến người chỉ huy phải nhìn lại chính mình

Một trong những bài học sâu sắc nhất đến với Lê Nam Phong sau Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968.

Khi đó, ông giữ chức Tham mưu trưởng Sư đoàn 7 ở miền Đông Nam Bộ và được giao chỉ huy Trung đoàn 141 đánh một tiểu đoàn Mỹ đang cơ động tại khu vực Lộc Ninh.

Trước trận đánh, ông trực tiếp đi trinh sát.

Những dấu vết quan sát được cho thấy quân Mỹ từng đào công sự gần một con suối. Tuy nhiên, trong quá trình chuẩn bị tiếp theo, lực lượng trinh sát lại báo cáo không phát hiện được đối phương ở khu vực dự kiến.

Đơn vị tiến hành tác chiến theo nhận định đó.

Nhưng thực tế diễn ra khác hẳn.

Quân Mỹ đã bí mật vượt qua con suối và bố trí lực lượng ở một vị trí khác, chờ sẵn. Khi bộ đội ta tiến công, đối phương nhanh chóng phản ứng, khiến trận đánh không đạt được mục tiêu như dự kiến và đơn vị phải rút lui.

Đối với một người chỉ huy, thất bại ấy không dễ dàng bỏ qua.

Lê Nam Phong không đổ lỗi cho hoàn cảnh.

Ông tự nhìn lại quyết định của mình.

Khi người chỉ huy dám nhận phần trách nhiệm về mình

Điều đáng chú ý trong câu chuyện này không chỉ là một trận đánh không thành công.

Quan trọng hơn là cách Lê Nam Phong phản ứng sau đó.

Ông day dứt vì nhận ra rằng kinh nghiệm chiến đấu không thể thay thế cho việc đánh giá chính xác tình hình.

Một người chỉ huy dù đã trải qua nhiều trận đánh vẫn có thể mắc sai lầm nếu chủ quan, nếu quá tin vào một nhận định chưa được kiểm chứng đầy đủ hoặc nếu đánh giá đối phương theo những định kiến có sẵn.

Thất bại trở thành một bài học.

Từ đó, Lê Nam Phong càng chú trọng việc nghiên cứu đối phương, tìm hiểu cách tổ chức lực lượng, khả năng cơ động, phương thức chỉ huy và phản ứng trước các tình huống bất ngờ.

Đó là cách một người chỉ huy biến một trận đánh không thành công thành kinh nghiệm cho những trận đánh sau.

Không được phép nhìn đối phương bằng định kiến

Trong quá trình chỉ huy, Lê Nam Phong đặc biệt coi trọng việc đánh giá đúng đối phương.

Theo ông, trong chiến tranh có thể sử dụng những cách diễn đạt mang tính động viên tinh thần, nhưng người trực tiếp làm công tác chỉ huy không được phép để những nhận định chủ quan thay thế cho đánh giá thực tế.

Đối phương có thể có những điểm yếu.

Nhưng họ cũng có những ưu thế cần được nhận diện đầy đủ.

Quân đội Mỹ có lực lượng cơ động, hỏa lực mạnh, hệ thống chỉ huy được đào tạo bài bản và khả năng phản ứng nhanh. Họ cũng có khả năng điều chỉnh cách thức tác chiến khi nhận ra những điểm bất lợi.

Nhìn nhận như vậy không phải để đề cao đối phương.

Ngược lại, đó là điều kiện để hiểu rõ mình đang đối mặt với điều gì.

Muốn tìm cách đánh phù hợp, trước hết phải biết đối phương có gì, mạnh ở đâu, yếu ở đâu và có thể thay đổi như thế nào.

“Đánh giá thấp kẻ thù là tự hạ thấp mình”

Từ những trải nghiệm thực tế trong chiến đấu, Lê Nam Phong đúc kết câu nói:

“Đánh giá thấp kẻ thù là tự hạ thấp mình.”

Đằng sau một câu nói ngắn là cả một quan niệm về nghệ thuật chỉ huy.

Nếu đánh giá thấp đối phương, người chỉ huy không chỉ nhìn sai về đối phương mà còn tự đặt mình vào một nhận định sai về chính khả năng của mình.

Ngược lại, khi nhận diện đúng sức mạnh của đối phương, người chỉ huy buộc phải suy nghĩ kỹ hơn, chuẩn bị tốt hơn và phát huy tối đa những ưu thế của lực lượng mình có.

Đó là sự tỉnh táo cần thiết trong mọi cuộc đối đầu.

Và cũng chính vì vậy, câu nói của Lê Nam Phong không chỉ có ý nghĩa trong quân sự.

Thất bại không phải là điểm kết thúc

Một trong những giá trị đáng chú ý từ câu chuyện của Lê Nam Phong là thái độ trước thất bại.

Trong thực tế, con người thường dễ tìm lý do để giải thích cho một kết quả không như mong muốn.

Nhưng người chỉ huy trưởng thành phải làm một việc khó hơn: nhìn lại chính mình.

Trận đánh ở Lộc Ninh cho Lê Nam Phong một bài học mà không giáo trình nào có thể thay thế hoàn toàn.

Ông hiểu rằng chiến trường luôn biến động và đối phương luôn có khả năng thay đổi.

Từ đó, kinh nghiệm không còn là sự tự tin đơn thuần vào những gì đã biết, mà trở thành sự cảnh giác trước những gì chưa biết.

Đó là một dạng trưởng thành rất đặc biệt của người chỉ huy.

Một đời quân ngũ, một tinh thần học hỏi không ngừng

Sau nhiều năm chiến đấu và chỉ huy, Lê Nam Phong tiếp tục đảm nhiệm những trọng trách quan trọng trong quân đội, trong đó có cương vị Tư lệnh quân đoàn và Hiệu trưởng Trường Sĩ quan Lục quân 2.

Nếu chiến trường cho ông những bài học từ thực tiễn, thì công tác đào tạo sĩ quan lại tạo cơ hội để ông truyền những kinh nghiệm ấy cho thế hệ sau.

Một người chỉ huy từng trải không chỉ cần biết chiến đấu.

Họ còn phải biết truyền lại kinh nghiệm để những người đi sau tránh được những sai lầm mà thế hệ trước từng mắc phải.

Ở phương diện ấy, những bài học của Lê Nam Phong có giá trị vượt ra ngoài một trận đánh cụ thể.

Đó là bài học về sự khách quan, tinh thần trách nhiệm và thái độ không ngừng học hỏi.

Từ chiến trường nhìn về cuộc sống hôm nay

Ngày nay, thế hệ trẻ không đứng trước những chiến trường như Lê Nam Phong từng trải qua.

Nhưng trong học tập, công việc và cuộc sống, mỗi người vẫn có thể gặp những “đối thủ” theo nghĩa rộng hơn: một nhiệm vụ khó, một vấn đề phức tạp, một thử thách bất ngờ hay một mục tiêu tưởng như đã nắm chắc.

Trong những hoàn cảnh ấy, bài học từ người tướng già vẫn có ý nghĩa.

Đừng đánh giá thấp khó khăn.

Đừng chủ quan vì những thành công trước đó.

Đừng để định kiến thay thế cho việc tìm hiểu sự thật.

Và khi mắc sai lầm, điều quan trọng không phải là tìm cách che giấu, mà là nhận ra nguyên nhân để không lặp lại.

Đó cũng là cách mỗi người trưởng thành.

Một người chỉ huy được nhớ bằng cách nhìn thẳng vào sự thật

Cuộc đời Trung tướng Lê Nam Phong gắn với nhiều chiến trường, nhiều cương vị và những chặng đường quan trọng của quân đội.

Nhưng giữa rất nhiều dấu mốc ấy, bài học từ một trận đánh không đạt mục tiêu vẫn có một vị trí đặc biệt.

Bởi nó cho thấy phía sau một vị tướng không phải là một con người luôn đúng.

Đó là một người cũng có thể sai, nhưng biết nhận ra sai lầm; có thể thất bại, nhưng biết biến thất bại thành kinh nghiệm; có thể đối diện với một đối phương mạnh, nhưng không vì thế mà đánh mất niềm tin vào khả năng của chính mình.

Và có lẽ, giá trị sâu sắc nhất trong lời nhắc của Lê Nam Phong nằm ở đó:

Tôn trọng đối phương không phải là hạ thấp mình. Nhìn thẳng vào điểm mạnh của đối phương chính là để hiểu rõ hơn điểm mạnh của mình. Còn dám nhìn nhận khuyết điểm chính là bước đầu để tiến bộ.

Một người chỉ huy trưởng thành không phải là người chưa từng mắc sai lầm, mà là người biết biến mỗi sai lầm thành một bài học để ngày hôm sau làm tốt hơn.