Trung tướng Nguyễn Bình

Nguyễn Bình tên thật là Nguyễn Phương Thảo, sinh năm 1908 tại thôn An Phú, xã Giai Phạm, huyện Yên Mỹ tỉnh Hưng Yên. Năm 1925, ông tham gia bãi khóa ở Hải Phòng để phản đối chế độ hà khắc của Thực dân Pháp. Năm 1926, ông tiếp tục tham gia lãnh đạo phong trào học sinh ở Hải Phòng để tang cụ Phan Châu Trinh. Sau đó ông lên tàu viễn dương đi Pháp và bị bắt ở Mác- xây. Thực dân Pháp đưa ông về nước kết án 5 năm tù và đày ra Côn Đảo. Trong thời gian ở Côn Đảo ông được tiếp xúc với nhiều chiến sĩ cộng sản như: Nguyễn Văn Cừ, Phạm Văn Đồng, Lê Duẩn, Hoàng Quốc Việt v.v. nên đã chuyển dần từ lập trường Quốc dân Đảng sang lập trường tư tưởng Cộng sản. Chính vì thế sau này, Quốc dân Đảng đã coi ông là kẻ phản bội mới chọc mù một mắt của Nguyễn Bình. Cụ Hoàn cho biết: Sau khi Nguyễn Bình về làm lãnh đạo nghĩa quân, nhân dân vẫn gọi ông là “Độc nhãn tướng quân”.

Năm 1935, Nguyễn Bình ra tù và quay lại hoạt động cách mạng. Cho đến năm 1944, khi đồng chí Nguyễn Văn Tuệ (sư Tuệ) đi gặp Nguyễn Bình mời ông về Đông Triều (tỉnh Quảng Ninh) lập chiến khu. Thiếu tướng Lê Mai (nguyên Giám đốc Công an Quảng Ninh, Đội trưởng Đội trinh sát Đệ tứ chiến khu) số nhà 24, tổ 7, khu 7, phường Hồng Hải, TP Hạ Long, kể: Tôi được giao Đội trinh sát lại vừa làm việc ở huyện bộ Việt Minh Đông Triều. Khi chiến khu được thành lập thì Nguyễn Bình thành tư lệnh của Chiến khu Đông Triều là người lãnh đạo của chúng tôi. Nguyễn Bình là người trực tiếp phụ trách công tác quân sự, binh vận và trang bị vũ khí cho nghĩa quân. Theo kế hoạch của Nguyễn Bình, một đội vũ trang tuyên truyền đầu tiên của Đông Triều đã được thành lập bao gồm những chiến sĩ tình nguyện sẵn sàng hy sinh vì sự nghiệp giải phóng quê hương.

Theo lời kể của cụ Lê Mai, dưới sự chỉ huy của Nguyễn Bình, phong trào lúc đó sôi nổi lắm, biểu tình tuần hành khắp nơi dồn về văn phòng mỏ, dồn về bên cạnh nhà tên chủ mỏ Mạo Khê v.v.. Cuối tháng 4-1945, Nguyễn Bình về chùa Bắc Mã (xã Bình Dương), thống nhất thành lập lực lượng vũ trang thoát ly. Sau đó, ông về Hải Phòng vận động anh em binh lính ở các đồn địch về với cách mạng. Ông đã mang về được nhiều vũ khí đạn dược, cả khẩu đại liên, bản đồ đi biển. Cùng với đó, ông mua sắm súng trường, mìn, tiểu liên, lựu đạn mang về Chiến khu. Cụ Phạm Hồng Sơn (hiện ở số nhà 116, đường Lựng Xanh, phường Quang Trung, TP Uông Bí, Quảng Ninh) lúc đó là thành viên Đội Thanh niên trung kiên kể rằng, vũ khí hiếm lắm, anh em đồng đội phải tự kiếm bằng nhiều cách có thể mua của bọn Pháp, bọn Nhật rồi kể cả việc đánh chiếm cướp của địch. Muốn mua được vũ khí của địch phải khôn khéo vận động chúng. Tướng Nguyễn Bình là người làm tốt nhất công việc này để anh em chúng tôi học tập noi theo. Chủ yếu vũ khí của chúng tôi lúc đó do Nguyễn Bình mang về chiến khu.

Không dừng lại ở đó, từ số vũ khí và binh lính trong tay, Nguyễn Bình còn thống nhất lực lượng cách mạng ở Đông Triều, Thủy Nguyên, Chí Linh nhằm chiếm lĩnh một địa bàn rộng lớn. Giữa tháng 5-1945, lực lượng vũ trang tập trung đã được thành lập ở chùa Bắc Mã, bao gồm tự vệ các làng xã, những binh sĩ yêu nước bỏ hàng ngũ địch về với cách mạng, chịu sự lãnh đạo trực tiếp của tướng Nguyễn Bình. Lực lượng này lớn mạnh nhanh chóng, làm chỗ dựa vững chắc để lập kế hoạch khởi nghĩa giành chính quyền.

Ngày 6-6-1945, Nguyễn Bình và lãnh đạo chiến khu đã bàn kế hoạch khởi nghĩa ấn định vào ngày 8-6. Theo lời kể của cụ Hoàn, lúc đó Nguyễn Bình trực tiếp chỉ huy đánh vào huyện lỵ Đông Triều. Khoảng 5 giờ sáng ngày 8-6, Nguyễn Bình phát lệnh xuất quân. Đi đến đâu đoàn quân Việt Minh cũng được nhân dân chào đón. Nguyễn Bình dẫn quân vào cướp kho súng của địch bao vây huyện đường, thu giữ tài liệu, giấy tờ, cướp thóc của Nhật. Các mũi tiến công vào Tràng Bạch, Mạo Khê và Chí Linh cũng giành được nhiều thắng lợi. Sau đó, Nguyễn Bình tổ chức mít tinh ngay tại huyện lỵ tuyên bố giải tán chính quyền tay sai của Nhật, kêu gọi nhân dân ủng hộ Việt Minh.

Chiều 8-6, Ủy ban Quân sự cách mạng được thành lập gồm nhiều đồng chí trong đó, người đứng đầu Ủy ban là Nguyễn Bình. Sáng hôm sau, Ban lãnh đạo đã chính thức tuyên bố thành lập chiến khu mang tên “Đệ tứ chiến khu” (còn gọi là Chiến khu Trần Hưng Đạo hay Chiến khu Đông Triều) và thành lập lực lượng vũ trang chiến khu mang tên “Du kích cách mạng quân” và công bố danh sách Ủy ban Quân sự cách mạng. Việc xây dựng chiến khu đã giúp củng cố lực lượng, nhanh chóng phát triển lực lượng ra một địa bàn rộng lớn ở duyên hải phía Bắc, đập tan chính quyền tay sai thực dân, góp phần làm nên thành công của Cách mạng tháng Tám.

Ngay sau đó, Nguyễn Bình đã chỉ huy du kích đánh chiếm tỉnh lỵ Quảng Yên và cướp vũ khí ở một số huyện. Cụ Phạm Công Thành (tức Nguyễn Đức Thuần, thành viên tổ công tác binh vận của Việt Minh ở Quảng Yên) hiện đang cư trú ở phố Chùa Bằng, phường Quảng Yên, TX Quảng Yên, Quảng Ninh kể: Lúc đó tôi 21 tuổi, được tham gia vào một tổ đặc biệt gồm 4 người chuyên làm công tác binh vận, vận động lính Nhật quay sang theo Việt Minh, thậm chí còn đề nghị họ, những binh lính, sĩ quan người Nhật theo chúng ta, huấn luyện tác chiến cho Việt Minh. Thêm nữa, chúng tôi phải làm công tác trinh sát theo dõi mọi hoạt động của binh lính Nhật để báo cáo với cấp trên. Bởi vậy, tôi thường được tiếp xúc với các vị cán bộ lãnh đạo của phong trào. Tôi thấy tướng Nguyễn Bình về Quảng Yên lúc đó tràn đầy dũng khí. Nhờ sự chỉ huy của ông mà Quảng Yên là tỉnh lỵ giành chính quyền sớm nhất trong cả nước. Và sau đó, khi tin thắng lợi từ các nơi dội về làm bà con nhân dân vô cùng phấn khởi. Cờ căng trống mở, nhân dân mít tinh đầy đường, phong trào phá kho thóc của Nhật cứu đói và phong trào bắt bọn Việt gian phản động lên rất cao. Quảng Yên đã giành chính quyền và lập chính quyền Cách mạng mà không hề đổ máu.

Khi thực dân Pháp đánh chiếm trở lại toàn Nam Bộ, Nguyễn Bình được Chủ tịch Hồ Chí Minh cử vào Nam lo việc thống nhất các lực lượng vũ trang. Ngày 20-1-1948, ông được phong quân hàm Trung tướng và cử làm tổng chỉ huy chiến trường Nam Bộ. Khi Bộ tư lệnh Nam Bộ được thành lập vào tháng 10 năm 1948, ông làm Tư lệnh, Phó Chủ tịch Ủy ban Kháng chiến Nam Bộ. Tháng 9 năm 1951, ông lên đường ra Bắc nhận nhiệm vụ mới, bị quân Pháp phục kích và hy sinh tại tỉnh Xtung Treng, Campuchia. Trung tướng Nguyễn Bình được truy tặng Huân chương Quân công hạng nhất, Huân chương Hồ Chí Minh và danh hiệu Anh hùng LLVTND.