Trung tướng Nguyễn Bình - Người chỉ huy Chiến khu Đông Triều trong những ngày Tổng khởi nghĩa
Năm 1945, Nguyễn Bình nổi lên như một chỉ huy quân sự có năng lực tại vùng Đông Bắc. Từ những trận đánh giành vũ khí đến việc mở rộng căn cứ và hỗ trợ giành chính quyền, ông góp phần quan trọng vào việc xây dựng lực lượng vũ trang trước Cách mạng Tháng Tám.
Sau những hoạt động quân sự đầu năm 1945, lực lượng cách mạng tại Đông Triều ngày càng phát triển. Tháng 4-1945, Hội nghị quân sự Bắc Kỳ quyết định tổ chức lại lực lượng thành các quân khu. Nguyễn Phương Thảo được giao làm Tư lệnh Đệ tứ Quân khu, địa bàn bao gồm khu vực Đông Triều và nhiều địa phương ở vùng Đông Bắc Bắc Bộ.
Đây là một bước tiến quan trọng trong quá trình trưởng thành của ông.
Từ một cán bộ trực tiếp xây dựng cơ sở, Nguyễn Phương Thảo trở thành người chỉ huy một lực lượng hoạt động trên địa bàn rộng.
Trong những tháng 6 và 7-1945, ông chỉ huy nhiều trận đánh nhằm mở rộng căn cứ và thu vũ khí.
Một trong những hoạt động đáng chú ý là trận phục kích trên sông Kinh Thầy. Tiếp đó, lực lượng cách mạng tổ chức các cuộc tấn công vào nhiều đồn địch ở Thanh Hà, Kinh Môn, Thủy Nguyên, Uông Bí và Bí Chợ.
Những trận đánh này đem lại một lượng đáng kể vũ khí và phương tiện cho lực lượng cách mạng. Theo tư liệu của tỉnh Hưng Yên, các trận đánh đã thu được hàng trăm súng trường và nhiều súng trung liên.
Điều quan trọng hơn cả là những chiến thắng ấy giúp mở rộng vùng kiểm soát và củng cố niềm tin của quần chúng.
Nguyễn Phương Thảo cũng không chỉ tập trung vào khu vực căn cứ.
Khi phong trào giành chính quyền phát triển, lực lượng của ông được sử dụng để hỗ trợ các địa phương lân cận.
Ông đưa quân tham gia hỗ trợ cuộc khởi nghĩa ở Hải Phòng, sau đó lực lượng cách mạng tiếp tục giành quyền kiểm soát ở nhiều địa phương như Tiên Yên, Ba Chẽ, Hòn Gai, Cẩm Phả và Cát Bà.
Những hoạt động này diễn ra trong thời điểm tình hình chính trị thay đổi từng ngày.
Nhật Bản đang suy yếu nhanh chóng. Chính quyền tay sai mất khả năng kiểm soát nhiều địa phương. Trong khi đó, Việt Minh tích cực chuẩn bị lực lượng để giành chính quyền khi thời cơ đến.
Tháng 8-1945, Cách mạng Tháng Tám bùng nổ và nhanh chóng giành thắng lợi ở nhiều nơi.
Nguyễn Phương Thảo đã bước ra khỏi giai đoạn hoạt động bí mật với vị thế của một người chỉ huy quân sự có uy tín.
Nhưng nhiệm vụ phía trước còn lớn hơn rất nhiều.
Sau khi chính quyền cách mạng được thành lập, đất nước phải đối mặt với nguy cơ chiến tranh và sự trở lại của thực dân Pháp.
Và chính trong hoàn cảnh đó, Nguyễn Bình sẽ được giao một nhiệm vụ đặc biệt: vào Nam để thống nhất các lực lượng vũ trang đang phân tán.
