Trung tướng Nguyễn Bình – Người đặt nền móng xây dựng lực lượng vũ trang Nam Bộ trong những năm đầu kháng chiến

Nguyễn Bình, tên khai sinh Nguyễn Phương Thảo, sinh năm 1908 tại xã Giai Phạm, huyện Yên Mỹ, tỉnh Hưng Yên. Ông sinh trưởng trong một gia đình nông dân, sớm tiếp xúc với các phong trào yêu nước chống thực dân Pháp. Ngay từ khi còn trẻ, ông đã tham gia các hoạt động cách mạng và nhiều lần bị chính quyền thực dân theo dõi, bắt giữ. Quá trình hoạt động trong các tổ chức yêu nước đã giúp ông tích lũy kinh nghiệm tổ chức lực lượng và xây dựng cơ sở quần chúng.

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, trước tình hình thực dân Pháp quay trở lại xâm lược Nam Bộ, Nguyễn Bình được Trung ương Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh cử vào miền Nam để thống nhất các lực lượng vũ trang đang hoạt động phân tán tại nhiều địa phương. Trên cương vị Tư lệnh lực lượng vũ trang Nam Bộ, ông tiến hành tổ chức lại hệ thống chỉ huy, xây dựng kỷ luật quân đội và tăng cường sự phối hợp giữa các đơn vị. Trong điều kiện chiến trường phức tạp, ông chú trọng kết hợp đấu tranh quân sự với công tác chính trị, đồng thời phát triển lực lượng dân quân du kích nhằm tạo thế trận chiến tranh nhân dân rộng khắp.

Trong những năm 1946–1950, Nguyễn Bình trực tiếp chỉ đạo nhiều hoạt động quân sự tại Nam Bộ, góp phần duy trì và phát triển phong trào kháng chiến trong bối cảnh lực lượng cách mạng còn gặp nhiều khó khăn về trang bị và hậu cần. Ông cũng quan tâm đến việc đào tạo cán bộ, xây dựng cơ sở cách mạng và phát triển mạng lưới thông tin liên lạc giữa các chiến khu. Những chủ trương về tổ chức lực lượng và xây dựng căn cứ kháng chiến của ông đã tạo nền tảng quan trọng cho sự phát triển lâu dài của chiến trường Nam Bộ.

Năm 1948, Nguyễn Bình được Chủ tịch Hồ Chí Minh phong quân hàm Trung tướng, thuộc đợt phong quân hàm đầu tiên của Quân đội quốc gia và dân quân tự vệ Việt Nam. Đây là sự ghi nhận đối với những đóng góp của ông trong công tác chỉ huy và xây dựng lực lượng vũ trang. Ngoài nhiệm vụ quân sự, ông còn tham gia chỉ đạo công tác vận động quần chúng, xây dựng chính quyền cách mạng và củng cố khối đoàn kết giữa các lực lượng kháng chiến ở Nam Bộ.

Tháng 9 năm 1951, trên đường từ Nam Bộ sang Campuchia để ra Việt Bắc nhận nhiệm vụ mới theo quyết định của Trung ương, Nguyễn Bình bị phục kích và hy sinh ngày 29 tháng 9 năm 1951. Sự ra đi của ông là tổn thất lớn đối với lực lượng kháng chiến ở Nam Bộ.

Các công trình nghiên cứu lịch sử quân sự đánh giá Trung tướng Nguyễn Bình là một trong những nhà chỉ huy tiêu biểu của giai đoạn đầu cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Những đóng góp của ông trong việc thống nhất các lực lượng vũ trang Nam Bộ, xây dựng tổ chức quân đội và phát triển chiến tranh nhân dân có ý nghĩa quan trọng đối với sự hình thành và phát triển của Quân đội nhân dân Việt Nam.