TRUNG TƯỚNG NGUYỄN HỮU KHẢM – TỪ NGƯỜI LÍNH TRẬN MẠC ĐẾN VỊ TƯỚNG CỦA QUÂN ĐỘI NHÂN DÂN VIỆT NAM

Sinh ra tại làng Trung Đồng, nay thuộc xã Khánh Phú, huyện Yên Khánh, Ninh Bình, Nguyễn Hữu Khảm lớn lên giữa vùng sông nước được bao bọc bởi sông Đáy. Từ nhỏ, ông đã có tính cách mạnh mẽ, quyết đoán. Cha ông đặt cho cái tên gọi vui là “thằng Lỳ” – một biệt danh gắn với tính cách ngang tàng, gan dạ của cậu bé từng dẫn đầu đám trẻ làng bơi qua sông Đáy sang đánh nhau với trẻ làng bên.

Nhưng bước ngoặt thực sự của cuộc đời Nguyễn Hữu Khảm đến vào tháng 11-1963, khi gia đình ông rời quê Ninh Bình lên Tuyên Quang khai hoang. Ở vùng đất mới, chàng trai trẻ tiếp tục học tập, ngày ngày đi bộ hàng chục cây số đến trường. Học hết lớp 9, ông nhập ngũ.

Trước ngày rời bản, Nguyễn Hữu Khảm đã lấy vôi viết lên chiếc quạt lúa dòng chữ:

“Đại tướng Nguyễn Hữu Khảm!”

Đó có thể chỉ là một ước mơ của chàng trai tuổi đôi mươi. Nhưng gần nửa thế kỷ sau, khi trở lại Tân An, chiếc quạt năm xưa vẫn còn. Dòng chữ đã mờ theo thời gian, nhưng ước mơ của người viết thì đã trở thành hiện thực theo một cách khác: Nguyễn Hữu Khảm đã trở thành một vị tướng của Quân đội nhân dân Việt Nam.

TỪ NGƯỜI CHIẾN SĨ TRUNG ĐOÀN 148 ĐẾN VỊ TƯỚNG

Nhập ngũ, Nguyễn Hữu Khảm về Trung đoàn 148, Sư đoàn 316. Đây cũng là đơn vị gắn bó với ông trong một chặng đường dài của cuộc đời binh nghiệp.

Từ một chiến sĩ, ông từng bước trưởng thành qua chiến đấu và công tác, lần lượt đảm nhiệm nhiều cương vị, từ cán bộ cấp phân đội đến Trung đoàn trưởng, rồi Sư đoàn trưởng.

Điểm đặc biệt trong quá trình trưởng thành của ông là chiến đấu luôn đi cùng học tập.

Sau những năm tháng chiến trường, ông được tạo điều kiện học bổ túc văn hóa, hoàn thành chương trình phổ thông, sau đó học Chỉ huy - Tham mưu chiến lược, chiến dịch tại Học viện Quân sự cấp cao.

Trở lại đơn vị, ông tiếp tục trực tiếp chỉ huy bộ đội tại những chiến trường khó khăn.

Năm 1993, ông được bổ nhiệm Phó Tư lệnh, Tham mưu trưởng Quân khu 2. Năm 1998, ông giữ chức Cục phó Cục Quân huấn; năm 1999 được bổ nhiệm Cục trưởng Cục Quân huấn và phong quân hàm Thiếu tướng. Năm 2002, ông giữ chức Phó Tổng Tham mưu trưởng và năm 2004 được phong quân hàm Trung tướng.

Từ người chiến sĩ binh nhì đến Trung tướng, hành trình ấy là kết quả của quá trình chiến đấu, rèn luyện, học tập và trưởng thành qua thực tiễn.

DẤU ẤN KHỐC LIỆT Ở CÁNH ĐỒNG CHUM

Một trong những dấu ấn sâu sắc nhất trong cuộc đời quân ngũ của Nguyễn Hữu Khảm là những năm tháng chiến đấu tại chiến trường Lào.

Năm 1972, khi chiến sự tại Cánh đồng Chum diễn ra ác liệt, ông là Chính trị viên phó Tiểu đoàn 5, Trung đoàn 148.

Trong một trận đánh, do thông tin liên lạc không thông suốt, việc hiệp đồng giữa các đơn vị không đạt yêu cầu. Khi có lệnh rút, đội hình bộ đội nhanh chóng rời khỏi trận địa. Địch lập tức gọi máy bay và pháo binh đánh phá dữ dội.

Nhiều cán bộ chỉ huy của tiểu đoàn hy sinh. Một đơn vị hơn 500 quân sau trận đánh chỉ còn hơn 50 tay súng. Tiểu đoàn gần như mất sức chiến đấu.

Nhưng điều ám ảnh người lính không chỉ là thất bại và thương vong, mà còn là những ngày sau đó khi phải tìm cách đưa đồng đội đã hy sinh ra khỏi trận địa.

Ban ngày, bộ đội quan sát, tìm kiếm vị trí đồng đội. Ban đêm, họ tìm cách tiếp cận để đưa từng người về. Địch còn tìm cách gài chất nổ vào thi thể những người lính đã hy sinh nhằm tiếp tục gây thương vong cho lực lượng cứu đồng đội.

Có những trường hợp, khi bộ đội vừa chôn cất xong, máy bay địch phát hiện và pháo kích khiến hài cốt lại bị vùi lấp, tan tác. Những người còn sống lại phải tìm kiếm, nhặt nhạnh từng phần hài cốt để chôn cất đồng đội.

Những câu chuyện ấy cho thấy chiến tranh không chỉ được ghi bằng những trận đánh và chiến thắng. Đằng sau mỗi bước tiến là sự hy sinh, mất mát và những nỗi đau mà người lính phải mang theo suốt cuộc đời.

Sau khoảng một tháng bị bao vây, Nguyễn Hữu Khảm cùng khoảng 30 cán bộ, chiến sĩ còn lại mới vượt được vòng vây trở về.

Để có một chiến thắng cuối cùng, không phải trận đánh nào cũng thắng lợi.

Và chính từ những thất bại, mất mát như vậy, người chỉ huy học được những bài học sâu sắc về chiến trường, về tổ chức, hiệp đồng và trên hết là trách nhiệm đối với sinh mạng của cán bộ, chiến sĩ.

TÁM NĂM XA NHÀ VÀ NGÀY TRỞ VỀ

Sau tám năm liên tục ở chiến trường, Nguyễn Hữu Khảm mới có dịp trở về quê.

Trên đường về, một khoảnh khắc bất ngờ đã trở thành ký ức khó quên trong cuộc đời người lính.

Khi đi qua một con dốc, ông nhìn thấy hai cô gái đi chung trên một chiếc xe đạp. Linh tính của người lính khiến ông nhận ra chiếc xe có thể mất thăng bằng. Ông quay lại và kịp thời giữ lấy ghi đông khi chiếc xe chao đảo.

Một trong hai cô gái nhận ra ông.

Nhưng cô gái còn lại khiến ông sững người.

Đó từng là người yêu của ông.

Sau tám năm xa cách, ông trở về trong khi mình đã được báo tử nhiều năm. Người con gái năm xưa giờ đã có cuộc sống riêng.

Không ai có lỗi.

Chiến tranh đã lấy đi của người lính những năm tháng tuổi trẻ và đôi khi cả những điều tưởng như đã thuộc về mình.

Cuộc gặp bất ngờ ấy là một lát cắt rất đời thường nhưng ám ảnh về hậu quả của chiến tranh: người lính trở về có thể còn nguyên hình hài, nhưng cuộc đời phía sau đã thay đổi quá nhiều.

“CON TÔI CÒN SỐNG!”

Nếu cuộc gặp trên đường trở về là một nỗi đau lặng lẽ, thì giây phút gặp lại mẹ lại là một trong những khoảnh khắc xúc động nhất cuộc đời Nguyễn Hữu Khảm.

Sau tám năm xa nhà, ông trở về trong bộ quân phục.

Người mẹ tóc đã bạc trắng chạy từ trong nhà ra nhưng không nhận ra con. Ngày ông đi, mái tóc mẹ còn xanh. Ngày ông trở về, mẹ đã trở thành một người phụ nữ già.

Chỉ đến khi ông cất tiếng:

“Con đây. Con Khảm đây mà!”

người mẹ mới nhận ra con trai.

Bà sững người rồi bật khóc, chạy ra ngoài báo tin cho cả làng:

“Con tôi còn sống!”

Cả bản làng kéo đến. Người mẹ sờ đầu, nắn tay, nắn chân con như để chắc chắn rằng người con mà gia đình tưởng đã hy sinh thực sự đang đứng trước mặt mình.

Khoảnh khắc ấy không chỉ là niềm vui của một gia đình.

Đó là niềm vui của một người mẹ đợi con sau chiến tranh, của một làng quê đón người lính trở về và cũng là hình ảnh tiêu biểu cho khát vọng đoàn tụ của biết bao gia đình Việt Nam trong những năm tháng chiến tranh.

32 NĂM GẮN BÓ VỚI MIỀN NÚI

Trước khi về công tác tại Bộ Quốc phòng ở Hà Nội, Trung tướng Nguyễn Hữu Khảm đã có khoảng 32 năm gắn bó với miền núi, từ chiến trường Lào đến Tây Nguyên, Tây Bắc và những địa bàn chiến lược của Quân đội nhân dân Việt Nam.

Đó cũng là nơi ông gặp và xây dựng gia đình với cô giáo Đỗ Thị Thực.

Bà Thực đến với ông khi ông chỉ là một sĩ quan bình thường, chưa ai biết tương lai ông sẽ trở thành vị tướng. Bà không quan tâm đến quân hàm, chức vụ, chỉ biết đó là một người lính mà mình yêu thương.

Trong cuộc đời quân ngũ của Nguyễn Hữu Khảm, phía sau những chiến công và cương vị là một hậu phương âm thầm.

Ông từng tâm sự:

“Anh có được như ngày nay là do chị. Anh biết ơn chị.”

Hơn 20 năm mẹ chồng, nàng dâu cùng sống trong một mái nhà mà không một lời nặng nhẹ – đó cũng là một phần hậu phương làm nên sự vững vàng của người lính.

DẤU ẤN CỦA MỘT ĐỜI BINH NGHIỆP

Nhìn lại cuộc đời Trung tướng Nguyễn Hữu Khảm, có thể thấy một hành trình đặc biệt:

Từ “thằng Lỳ” của làng Trung Đồng đến người chiến sĩ Trung đoàn 148; từ những chiến trường khốc liệt ở Lào, Tây Nguyên, Tây Bắc đến cương vị Trung đoàn trưởng, Sư đoàn trưởng; từ Phó Tư lệnh, Tham mưu trưởng Quân khu 2 đến Cục trưởng Cục Quân huấn và Phó Tổng Tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam.

Nhưng phía sau những quân hàm và chức vụ ấy là một con người đã trải qua những năm tháng chiến đấu thực sự khắc nghiệt.

Đó là người lính từng sống giữa chiến trường, chứng kiến đồng đội hy sinh; là người chỉ huy từng phải đưa đơn vị vượt qua những thời khắc gần như tuyệt vọng; là người con trở về sau tám năm xa cách và chứng kiến mái tóc mẹ bạc trắng; là người chồng hiểu rằng phía sau mỗi người lính luôn có một hậu phương âm thầm hy sinh.

Từ một dòng chữ viết bằng vôi trên chiếc quạt lúa năm nào – “Đại tướng Nguyễn Hữu Khảm!” – đến quân hàm Trung tướng, hành trình của ông không phải là câu chuyện về một giấc mơ danh vọng.

Đó là câu chuyện về một người lính trưởng thành từ chiến trường, được tôi luyện bằng gian khổ, trưởng thành bằng học tập và được nâng đỡ bởi tình đồng đội, tình gia đình và trách nhiệm với Tổ quốc.

Hình ảnh Trung tướng Nguyễn Hữu Khảm vì thế không chỉ để lại dấu ấn trong lịch sử quân đội mà còn gợi nhắc thế hệ hôm nay về giá trị của ý chí, nghị lực, lòng trung thành và sự hy sinh thầm lặng của những người đã dành phần đẹp nhất của cuộc đời cho đất nước.