Trung tướng Phạm Phú Thái – Huyền thoại phi công bốn lần “tung cánh” qua Quảng trường Ba Đình
Trung tướng Phạm Phú Thái, sinh năm 1949, là một trong những phi công tiêm kích tiêu biểu của Không quân nhân dân Việt Nam, được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Trong cuộc đời binh nghiệp, ông có một dấu ấn đặc biệt: bốn lần được bay qua Quảng trường Ba Đình trong những thời khắc lịch sử của đất nước.
Phạm Phú Thái sinh ra trong một gia đình có truyền thống cách mạng. Ông học lái máy bay từ khi còn rất trẻ và được đào tạo tại Liên Xô. Năm 1968, khi mới 19 tuổi, ông trở về nước và tham gia chiến đấu trong đội hình Không quân nhân dân Việt Nam.
Những năm tháng chiến tranh đã đưa người phi công trẻ vào những trận không chiến khốc liệt. Ông từng bị thương và phải nhảy dù khi máy bay bị đối phương bắn trúng, nhưng sau đó nhanh chóng trở lại đơn vị để tiếp tục chiến đấu.
Trong chiến đấu, Phạm Phú Thái đã hơn 200 lần xuất kích, tham gia hàng chục nhiệm vụ và trực tiếp bắn rơi 4 máy bay F-4 của Không quân và Hải quân Mỹ. Ông cũng từng hai lần bị thương trong chiến đấu. Những thành tích ấy góp phần tạo nên hình ảnh một phi công dũng cảm, mưu trí và giàu kinh nghiệm.
Điều đặc biệt trong cuộc đời Phạm Phú Thái là ông có tới bốn lần bay qua Quảng trường Ba Đình, nhưng mỗi lần lại mang một ý nghĩa hoàn toàn khác.
Lần thứ nhất, năm 1969, ông cùng các phi công thực hiện chuyến bay trong đội hình diễu hành vĩnh biệt Chủ tịch Hồ Chí Minh. Với những người lính, đây là chuyến bay đặc biệt, mang nặng tình cảm của những người con đối với vị lãnh tụ kính yêu.
Năm 1973, ông tiếp tục bay qua Quảng trường Ba Đình trong đội hình duyệt binh. Khi ấy, những phi công vừa bước ra từ chiến trường vẫn mang trên mình những dấu tích của chiến tranh và ký ức về những đồng đội đã hy sinh.
Năm 1975, cảm xúc hoàn toàn khác. Đất nước thống nhất, chiến tranh kết thúc. Những chiếc máy bay bay trên bầu trời Hà Nội không còn chỉ mang ý nghĩa biểu dương sức mạnh mà còn như một lời khẳng định về ngày hòa bình mà bao thế hệ người Việt Nam đã mong đợi. Sau chuyến bay, Phạm Phú Thái từng đạp xe từ sân bay về Hà Nội và chứng kiến không khí cờ hoa, niềm vui của người dân tại khu vực Quảng trường Ba Đình.
Năm 1985, ông lại có mặt trong đội hình bay phục vụ lễ duyệt binh kỷ niệm 40 năm Quốc khánh. Trong kế hoạch ban đầu có 75 máy bay tham gia, nhưng do điều kiện thời tiết, đội hình thực tế chỉ có 42 chiếc. Phạm Phú Thái vẫn lưu giữ hình ảnh những chiếc máy bay xếp thành số 40 – một dấu ấn đáng nhớ của lễ duyệt binh năm ấy.
Sau chiến tranh, Phạm Phú Thái tiếp tục đảm nhiệm nhiều cương vị chỉ huy trong lực lượng Không quân và Phòng không - Không quân, từ cấp đội đến cấp sư đoàn. Ông từng giữ cương vị Tham mưu trưởng Quân chủng Không quân, sau đó là Phó Tư lệnh thứ nhất Quân chủng Phòng không - Không quân. Năm 2008, ông được bổ nhiệm làm Chánh Thanh tra Bộ Quốc phòng và nghỉ hưu năm 2010.
Trong quá trình chỉ huy, ông đặc biệt chú trọng huấn luyện và bảo đảm an toàn bay. Các đơn vị do ông chỉ huy có thành tích huấn luyện nổi bật, đồng thời không để xảy ra mất an toàn bay trong thời gian ông đảm nhiệm cương vị chỉ huy. Đồng đội từng truyền tụng câu “Bay như Thái” như một cách nói về trình độ và bản lĩnh của người phi công này.
Không chỉ là một phi công từng trực tiếp đối đầu với máy bay Mỹ, Phạm Phú Thái còn dành nhiều năm ghi lại những ký ức chiến trường. Hồi ký “Lính bay” và “Lính bay 2” kể lại chân thực cuộc đời người lính không quân, những trận không chiến, quá trình huấn luyện và cả sự hy sinh của đồng đội.
Bốn lần bay qua Quảng trường Ba Đình của Trung tướng Phạm Phú Thái có thể xem như bốn dấu mốc gắn với những biến chuyển lớn của đất nước: nỗi đau khi Chủ tịch Hồ Chí Minh qua đời, những năm tháng chiến tranh, niềm vui thống nhất và hành trình xây dựng đất nước trong hòa bình.
Từ buồng lái máy bay chiến đấu đến những cương vị chỉ huy cao cấp, cuộc đời binh nghiệp của Phạm Phú Thái gắn liền với sự trưởng thành của Không quân nhân dân Việt Nam. Hình ảnh người phi công từng nhiều lần đối mặt với hiểm nguy trên bầu trời, rồi trở thành người chỉ huy và người kể lại những câu chuyện của thế hệ mình, góp phần lưu giữ ký ức về một thời kỳ lịch sử đặc biệt của dân tộc.
Bốn lần “tung cánh” qua Quảng trường Ba Đình không chỉ là bốn chuyến bay. Đó còn là bốn lát cắt của lịch sử, được nhìn từ ký ức của một người lính đã dành trọn tuổi trẻ và phần lớn cuộc đời cho bầu trời Tổ quốc.
