Trung tướng Phạm Tuân - Anh hùng LLVT nhân dân

Phạm Tuân sinh ngày 14 tháng 2 năm 1947 tại Kiến Xương , tỉnh Thái Bình, miền Bắc Việt Nam .

Ban đầu là một người lính bộ binh , ông được tuyển vào Không quân Nhân dân Việt Nam (VPAF) vào năm 1965 với tư cách là sinh viên cơ khí radar. Sau đó, Tuân được chọn để đào tạo phi công với tư cách là sĩ quan , tốt nghiệp Trường bay Krasnodar ở Liên Xô với tư cách là phi công MiG-17 vào năm 1967, sau đó được chuyển lên đào tạo trên MiG-21 và được điều động đến Trung đoàn huấn luyện không quân 910 của VPAF từ năm 1968 đến năm 1969 trong khi tham gia phát triển các kỹ thuật đánh chặn ban đêm chống lại các cuộc không kích của Hoa Kỳ, và sau đó được điều động đến Trung đoàn tiêm kích 923 từ năm 1969 đến năm 1970, cuối cùng là Trung đoàn tiêm kích 921 từ năm 1970 đến năm 1973.

Vào các đêm 18–27 tháng 12 năm 1972, trong Chiến dịch Linebacker II (còn được gọi là "Cuộc ném bom Giáng sinh"), Thiếu tá Phạm khi đó đã giao chiến với máy bay ném bom hạng nặng B-52 Stratofortress của Bộ Tư lệnh Không quân Chiến lược (SAC) của Không quân Hoa Kỳ ít nhất một chục lần. Vào ngày 27, Phạm đã có thể tiếp cận đội hình B-52 với tốc độ siêu thanh trên chiếc MiG-21MF (#5121) của mình, và bắn một cặp tên lửa ở phạm vi dưới 4 km, nhận dạng trực quan và báo cáo rằng tên lửa của ông đã bắn trúng chiếc B-52D, khiến nó bốc cháy trên biên giới Hòa Bình – tỉnh Vĩnh Phúc . Tuyên bố này, được cho là chiếc B-52 'duy nhất' bị bắn hạ trong không chiến trong chiến tranh, vẫn chưa rõ ràng theo hồ sơ của Hoa Kỳ, hồ sơ này tuyên bố rằng chiếc B-52 này đã bị bắn hạ bởi một tên lửa đất đối không . Trong cuốn sách "Hà Nội - Điện Biên Phủ trên không" của Nguyễn Minh Tâm, do Nhà xuất bản Quân đội Nhân dân Việt Nam (Nhà xuất bản Quân đội nhân dân Việt Nam) xuất bản, tác giả khẳng định Phạm Tuân đã bắn rơi chiếc B-52 bằng hai tên lửa không đối không K-13 ở cự ly 4 km.

"Máy bay của tôi chỉ cách máy bay ném bom B-52 khoảng 10km khi tôi phát hiện ra chúng. Tôi tháo bỏ bình nhiên liệu ngoài và lập tức xin lệnh tấn công (từ GCI ). Mặc dù tôi đang tiếp cận máy bay ném bom bên ngoài, vượt qua rào cản âm thanh , nhưng tôi cảm thấy thời gian trôi rất chậm. Nhóm máy bay chiến đấu F-4 hộ tống của địch vẫn chưa phát hiện ra chúng tôi. Để chắc chắn, tôi tiếp tục rút ngắn khoảng cách, trong phạm vi 3km và phóng tên lửa. Trong lúc tẩu thoát, tôi đã nhìn thấy rõ khoảnh khắc cả hai tên lửa nổ tung trên chiếc B-52, giờ đang bốc cháy... chắc chắn F-4 sẽ đuổi theo tôi, nhưng tôi đã thoát nạn."

Tuân cho biết, do B-52 được trang bị nhiều mồi bẫy hồng ngoại nên phải bay gần mục tiêu (khoảng 2-3 km) mới đảm bảo tiêu diệt được máy bay ném bom, mặc dù tầm bắn an toàn tối thiểu để phóng tên lửa là ít nhất 8 km. Nhiều tuyên bố chiến thắng trong không chiến của phi công MiG thuộc Không quân Nhân dân Việt Nam trước máy bay chiến đấu của Mỹ đã bị phản bác là do tổn thất do tên lửa đất đối không hoặc pháo phòng không , vì được coi là "ít đáng xấu hổ" hơn so với việc thua phi công địch.

Năm 1973, Tuân được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân Việt Nam. Năm 1980, Tuân được phong tặng danh hiệu "Anh hùng Lao động Việt Nam". Năm 1989, Tuân được bổ nhiệm giữ chức vụ "Phó Tư lệnh Chính trị " Quân chủng Phòng không - Không quân . Năm 1999, ông được thăng hàm Trung tướng. Năm 2000, ông Tuấn giữ chức vụ "Tổng cục trưởng Tổng cục Công nghiệp Quốc phòng". Cuối năm 2007, ông nghỉ hưu.

Ông Tuân đã nhận được nhiều danh hiệu cao quý vì những cống hiến của mình, bao gồm Huân chương Hồ Chí Minh . Ông cũng được trao tặng Huân chương Lenin và vinh dự hiếm hoi là một trong số ít người nước ngoài được trao tặng danh hiệu Anh hùng Liên Xô .

Tuân đạt cấp bậc trung tá trong Không quân Nhân dân Việt Nam trước khi cuối cùng được đào tạo để trở thành một nhà du hành vũ trụ nghiên cứu trong chương trình vũ trụ chung của Liên Xô và Việt Nam. Ban đầu, Tuân được gửi đến Liên Xô để đào tạo thành một kỹ sư radar. Do thiếu phi công Việt Nam đủ điều kiện do hầu hết các ứng viên không vượt qua các bài kiểm tra thể lực, nên Tuân đã bị ép tham gia khóa đào tạo bay. Nhờ đó, Tuân là một trong ba phi công và kỹ sư Việt Nam được Liên Xô tuyển chọn. Ngày 1 tháng 4 năm 1979, ông được chọn làm thành viên của phi hành đoàn quốc tế thứ sáu cho chương trình Interkosmos . Người dự bị của ông là Bùi Thanh Liêm . Tuân, cùng với nhà du hành vũ trụ Liên Xô Viktor Gorbatko , đã được phóng từ Sân bay vũ trụ Baikonur vào ngày 23 tháng 7 năm 1980, trên tàu vũ trụ Soyuz 37 tới trạm vũ trụ Salyut 6. Tuân chỉ được thông báo ba ngày trước đó rằng anh sẽ là phi công chính của Soyuz 37.

Trước chuyến bay, một nhiệm vụ chung giữa Bulgaria và Liên Xô đã bị hủy bỏ. Tuân lo ngại chuyến đi của mình cũng sẽ chịu chung số phận. Trong chuyến bay trên tàu Soyuz 37, hệ thống động cơ của Soyuz 3 gặp sự cố kỹ thuật. Tuân được lệnh tắt toàn bộ hệ thống và báo cáo tình hình cho Bộ Tư lệnh. Sau đó, Bộ Tư lệnh đã khôi phục hoạt động bình thường của động cơ và tiếp tục nhiệm vụ.

Trong thời gian ở trên quỹ đạo, Tuân đã thực hiện các thí nghiệm về sự tan chảy của các mẫu khoáng sản trong điều kiện vi trọng lực . Ông cũng thực hiện các thí nghiệm về thực vật trên bèo hoa dâu và chụp ảnh Việt Nam từ quỹ đạo để lập bản đồ . Tuân đã ở trên không gian trong 7 ngày, 20 giờ và 42 phút, hoàn thành 142 vòng quỹ đạo , và trở về Trái Đất vào ngày 31 tháng 7 năm 1980.

Trên chuyến bay Soyuz 37, Tuân mang theo nhiều vật dụng, trong đó có ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh và Tổng Bí thư Lê Duẩn , cùng di chúc của Hồ Chí Minh và quốc kỳ Việt Nam . Anh muốn đóng dấu tất cả những thứ này lên trạm vũ trụ và mang về Trái Đất.

Tuân chia sẻ rằng mối quan hệ cá nhân của anh với những người bạn Nga vẫn tiếp tục cho đến ngày nay. Hàng năm, anh đều đi những chặng đường dài để gặp gỡ các nhà du hành vũ trụ Nga đồng nghiệp.

Ông Tuân đã kết hôn và có hai con. Hiện ông là Trung tướng đã nghỉ hưu, Tổng cục trưởng Tổng cục Công nghiệp Quốc phòng, Bộ Quốc phòng , và là đại biểu Quốc hội không qua bầu cử