TRUNG TƯỚNG PHẠM TUÂN – NGƯỜI ANH HÙNG BẮN RƠI B-52 VÀ MỞ CÁNH CỬA VIỆT NAM VƯƠN TỚI VŨ TRỤ

Phạm Tuân sinh ngày 14/2/1947 tại xã Quốc Tuấn, huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình (nay thuộc xã Vũ Quý, tỉnh Hưng Yên). Sinh ra trong một gia đình nông dân giàu truyền thống yêu nước, tuổi thơ của ông gắn liền với những năm tháng đất nước còn chìm trong khói lửa chiến tranh. Ngay từ nhỏ, ông đã nuôi dưỡng ước mơ được trở thành người lính bảo vệ bầu trời Tổ quốc.

Năm 1965, khi cuộc kháng chiến chống Mỹ bước vào giai đoạn ác liệt, Phạm Tuân tình nguyện nhập ngũ. Ban đầu, do thể hình chưa đạt tiêu chuẩn phi công, ông được phân công học chuyên ngành kỹ thuật hàng không. Tuy nhiên, bằng ý chí bền bỉ và quyết tâm không từ bỏ ước mơ, ông đã vượt qua các vòng tuyển chọn khắt khe để được cử sang Liên Xô đào tạo phi công quân sự.

Sau thời gian học tập và huấn luyện nghiêm túc, ông trở về nước, trở thành phi công tiêm kích của Không quân nhân dân Việt Nam, trực tiếp tham gia chiến đấu bảo vệ miền Bắc. Trong những năm cuối của cuộc chiến tranh phá hoại, các phi công Việt Nam phải đối đầu với lực lượng không quân hiện đại hàng đầu thế giới của Hoa Kỳ, trong đó đáng gờm nhất là máy bay ném bom chiến lược B-52.

Đỉnh cao trong sự nghiệp chiến đấu của Phạm Tuân diễn ra trong Chiến dịch phòng không cuối tháng 12 năm 1972, thường được gọi là chiến thắng “Điện Biên Phủ trên không”. Đêm 27/12/1972, ông nhận lệnh cất cánh trên chiếc MiG-21 từ sân bay Yên Bái để đánh chặn đội hình B-52 đang tiến vào ném bom Hà Nội.

Trong điều kiện đối phương sử dụng hệ thống gây nhiễu điện tử cực mạnh, việc phát hiện và tiếp cận mục tiêu là vô cùng khó khăn. Bằng kinh nghiệm chiến đấu, bản lĩnh vững vàng và sự bình tĩnh hiếm có, Phạm Tuân đã bí mật tiếp cận đội hình B-52. Khi khoảng cách đủ gần, ông phóng hai quả tên lửa vào mục tiêu. Ngay sau đó, một chiếc B-52 bốc cháy trên bầu trời, trở thành chiếc B-52 đầu tiên bị phi công tiêm kích Việt Nam bắn hạ trong không chiến.

Chiến công ấy không chỉ có ý nghĩa quân sự mà còn mang giá trị tinh thần rất lớn. Nó chứng minh rằng loại máy bay từng được xem là “pháo đài bay bất khả xâm phạm” hoàn toàn có thể bị đánh bại bởi lòng dũng cảm, trí tuệ và nghệ thuật tác chiến sáng tạo của quân đội Việt Nam.

Với thành tích đặc biệt xuất sắc trong chiến đấu, năm 1973, Phạm Tuân được Đảng và Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân khi mới 26 tuổi.

Nếu chiến công bắn rơi B-52 đưa tên tuổi Phạm Tuân đi vào lịch sử quân sự thế giới, thì chuyến bay vào vũ trụ năm 1980 lại mở ra một dấu mốc mới cho khoa học và công nghệ Việt Nam.

Ngày 23/7/1980, ông cùng nhà du hành vũ trụ Liên Xô Viktor Gorbatko thực hiện chuyến bay trên tàu vũ trụ Soyuz 37 lên Trạm quỹ đạo Salyut 6. Sau nhiều ngày làm việc trong không gian, thực hiện các thí nghiệm khoa học và quan sát Trái Đất, ông trở về an toàn vào ngày 31/7/1980.

Sự kiện này đã đưa Phạm Tuân trở thành người Việt Nam đầu tiên và là người châu Á đầu tiên bay vào vũ trụ. Đây không chỉ là niềm tự hào của riêng ông mà còn là niềm tự hào chung của dân tộc Việt Nam trong thời kỳ đất nước vừa bước ra khỏi chiến tranh và đang nỗ lực xây dựng, phát triển.

Trong suốt quá trình công tác sau này, Phạm Tuân tiếp tục đảm nhiệm nhiều cương vị quan trọng trong Quân chủng Phòng không – Không quân và Quân đội nhân dân Việt Nam. Ông được phong quân hàm Trung tướng và nhiều lần được trao tặng các phần thưởng cao quý của Nhà nước Việt Nam cũng như Liên Xô.

Dù đạt được nhiều vinh quang, ông luôn giữ lối sống giản dị, khiêm nhường của người lính. Trong các cuộc gặp gỡ thế hệ trẻ, ông thường nhấn mạnh rằng những thành tích của mình là kết quả của sự đào tạo, giúp đỡ của Đảng, Quân đội và sự hy sinh to lớn của biết bao đồng đội đã ngã xuống vì độc lập dân tộc.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua kể từ chiến thắng “Điện Biên Phủ trên không”, hình ảnh người phi công Phạm Tuân trên chiếc MiG-21 lao vào đội hình B-52 vẫn là biểu tượng bất diệt của lòng quả cảm Việt Nam. Từ bầu trời Hà Nội năm 1972 đến khoảng không vũ trụ năm 1980, cuộc đời ông là hành trình đặc biệt của một con người đã góp phần khẳng định bản lĩnh và tầm vóc của dân tộc Việt Nam trước bạn bè quốc tế.

Tên tuổi Trung tướng Phạm Tuân mãi mãi là niềm tự hào của Quân đội nhân dân Việt Nam, của ngành hàng không – vũ trụ nước nhà và của các thế hệ người Việt Nam yêu nước.

Tuấn Kiệt (tổng hợp)