Trung tướng Phạm Xuân Thệ Nhân chứng lịch sử của thời khắc toàn thắng 30/4/1975

Phạm Xuân Thệ – Người chứng kiến và tham gia vào thời khắc lịch sử ngày 30/4/1975

Trong lịch sử dân tộc Việt Nam, ngày 30/4/1975 là một trong những thời khắc đặc biệt nhất của thế kỷ XX. Sau nhiều năm chiến tranh, cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân 1975 đi đến hồi kết tại Sài Gòn. Buổi sáng hôm ấy, những đoàn quân từ nhiều hướng tiến vào trung tâm thành phố. Đến khoảng 11 giờ 30 phút, lá cờ của lực lượng giải phóng tung bay trên nóc Dinh Độc Lập, đánh dấu sự sụp đổ của chính quyền Sài Gòn và thắng lợi của Chiến dịch Hồ Chí Minh. Nhưng để đi đến khoảnh khắc ấy là cả một chặng đường chiến đấu, hy sinh của biết bao thế hệ. Trong số những người trực tiếp có mặt tại Dinh Độc Lập và tham gia vào những giờ phút cuối cùng ấy có Đại úy Phạm Xuân Thệ, khi đó là Trung đoàn phó Trung đoàn 66, Sư đoàn 304, Quân đoàn 2.

Phạm Xuân Thệ sinh ra tại huyện Kim Bảng, Hà Nam. Cũng giống như rất nhiều thanh niên Việt Nam cùng thế hệ, tuổi trẻ của ông gắn với những năm tháng đất nước còn chiến tranh. Trong những hồi ức về cuộc đời mình, ông từng nhắc đến một thế hệ thanh niên quê hương đã lên đường vì khát vọng giải phóng đất nước. Những người lính ấy không biết chính xác ngày nào mình sẽ trở về, cũng không thể biết mình có được chứng kiến ngày đất nước thống nhất hay không. Họ chỉ biết rằng phía trước là chiến trường và nhiệm vụ của người lính là tiến về phía trước.

Năm 1975, khi cuộc Tổng tiến công mùa Xuân bước vào giai đoạn quyết định, Phạm Xuân Thệ là Trung đoàn phó Trung đoàn 66, thuộc đội hình thọc sâu của Quân đoàn 2. Trong Chiến dịch Hồ Chí Minh, ông được giao trực tiếp chỉ huy Tiểu đoàn 7 đi đầu trong đội hình tiến công cùng xe tăng. Đây là một nhiệm vụ đặc biệt quan trọng bởi lực lượng thọc sâu phải nhanh chóng vượt qua các tuyến phòng thủ, tiến vào trung tâm Sài Gòn và đánh chiếm những mục tiêu then chốt. Con đường tiến quân không hề dễ dàng. Khi đến khu vực cầu Sài Gòn, lực lượng của ông gặp sự chống trả mạnh. Phạm Xuân Thệ đã chỉ huy bộ đội phối hợp với xe tăng của Lữ đoàn 203 đánh chiếm cầu, tiếp tục mở đường tiến vào trung tâm thành phố.

Buổi sáng ngày 30/4/1975, cuộc chiến đã đi đến những giờ phút cuối cùng. Đội hình của Phạm Xuân Thệ tiến về Dinh Độc Lập. Khi xe tăng 390 húc đổ cổng chính của dinh, chiếc xe Jeep chở Phạm Xuân Thệ cùng một số cán bộ, chiến sĩ cũng nhanh chóng vượt qua cổng và tiến vào sân. Đó là một hình ảnh mà về sau đã trở thành một phần ký ức không thể tách rời của ngày 30/4. Những người lính vừa trải qua chiến đấu trên đường tiến quân giờ đây đứng giữa một địa điểm được xem là trung tâm quyền lực của chính quyền Sài Gòn.

Khi tiến vào bên trong Dinh Độc Lập, Phạm Xuân Thệ cùng các cán bộ, chiến sĩ gặp Tổng thống Dương Văn Minh và những người trong nội các. Tình thế lúc đó đã hoàn toàn thay đổi. Thay vì tiếp tục chiến đấu, phía chính quyền Sài Gòn tuyên bố mong muốn bàn giao chính quyền. Tuy nhiên, phía lực lượng giải phóng yêu cầu phải tuyên bố đầu hàng vô điều kiện. Phạm Xuân Thệ yêu cầu Dương Văn Minh cùng các thành viên chính quyền đến Đài Phát thanh Sài Gòn để công bố lời đầu hàng trước nhân dân và các lực lượng vũ trang.

Đây chính là một trong những chi tiết đặc biệt của câu chuyện. Dinh Độc Lập là nơi diễn ra cuộc gặp, nhưng nơi phát đi lời tuyên bố đầu hàng lại là Đài Phát thanh Sài Gòn. Đoàn xe rời Dinh Độc Lập trong một thành phố đang chuyển sang một trạng thái hoàn toàn khác. Theo hồi ức của những người có mặt, trên đường đi, người dân Sài Gòn đổ ra đường ngày càng đông. Những người lính tiến vào thành phố sau nhiều năm chiến đấu giờ đây đi giữa một khung cảnh mà họ chưa từng nghĩ mình sẽ được chứng kiến: chiến tranh đang kết thúc.

Tại Đài Phát thanh Sài Gòn, một vấn đề bất ngờ xuất hiện: thiết bị phát sóng không có người vận hành. Những căn phòng của đài lúc đó không còn nhân viên kỹ thuật. Phạm Xuân Thệ và những người đi cùng phải tìm người có khả năng vận hành hệ thống để chương trình có thể được phát đi. Một số nhân chứng sau này kể lại rằng kiến trúc sư Nguyễn Hữu Thái cùng các cán bộ, sinh viên và nhân viên kỹ thuật đã góp phần giúp đài hoạt động trở lại. Những con người khác nhau, trong một hoàn cảnh đặc biệt, đã cùng góp phần để lời tuyên bố lịch sử được truyền đi.

Sau đó, Tổng thống Dương Văn Minh đọc lời tuyên bố đầu hàng vô điều kiện. Tiếp theo, đại diện lực lượng giải phóng đọc lời chấp nhận sự đầu hàng. Theo các tư liệu lịch sử, Trung tá Bùi Văn Tùng, Chính ủy Lữ đoàn Xe tăng 203, đã đọc lời chấp nhận đầu hàng trên sóng phát thanh. Những lời nói được truyền đi từ Đài Phát thanh Sài Gòn đã trở thành dấu mốc quan trọng của ngày 30/4/1975. Chiến tranh tại Sài Gòn đi đến hồi kết, và cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước của Việt Nam bước sang một giai đoạn mới.

Điều đáng nhớ trong câu chuyện về Phạm Xuân Thệ không chỉ nằm ở việc ông là một trong những người đầu tiên có mặt tại Dinh Độc Lập. Điều quan trọng hơn là ông đã đứng ở một vị trí rất đặc biệt của lịch sử: từ một người lính trực tiếp chỉ huy bộ đội chiến đấu trên chiến trường, ông trở thành một nhân chứng trực tiếp của thời khắc chính quyền Sài Gòn tuyên bố đầu hàng. Một người lính vừa bước ra khỏi chiến tranh đã chứng kiến khoảnh khắc chiến tranh kết thúc. Vì vậy, câu chuyện của ông không chỉ là câu chuyện về một trận đánh, mà còn là câu chuyện về sự chuyển giao giữa hai thời đại: từ tiếng súng sang hòa bình.

Nhìn lại ngày 30/4, người ta thường nhớ đến hình ảnh xe tăng tiến vào Dinh Độc Lập, lá cờ tung bay trên nóc dinh hay lời tuyên bố đầu hàng vang lên trên sóng phát thanh. Nhưng phía sau những hình ảnh nổi tiếng ấy là hàng nghìn con người đã trực tiếp tạo nên khoảnh khắc lịch sử. Phạm Xuân Thệ là một trong những người đó. Câu chuyện của ông giúp chúng ta nhìn ngày 30/4 không chỉ như một dòng thời gian trong sách giáo khoa, mà như một sự kiện được tạo nên bởi những con người bằng xương bằng thịt, những người đã đi qua chiến tranh và có mặt trong giờ phút cuối cùng của cuộc chiến.

Sau chiến tranh, Phạm Xuân Thệ tiếp tục công tác trong quân đội và sau này mang quân hàm Trung tướng. Ông trở thành một nhân chứng lịch sử thường xuyên kể lại những ký ức về ngày 30/4 cho các thế hệ sau. Trong một cuộc giao lưu với nhân chứng lịch sử, ông đã trao tặng Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam bức ảnh ông cùng đồng đội dẫn giải Dương Văn Minh ra tuyên bố đầu hàng. Một bức ảnh nhỏ nhưng mang trong mình câu chuyện của cả một thời đại.