TRUNG TƯỚNG PHAN THU – NGƯỜI GÓP PHẦN “GIẢI MÔ PHÁO ĐÀI BAY B-52 TRONG TRẬN ĐIỆN BIÊN PHỦ TRÊN KHÔNG

Những năm cuối thập niên 1960, khi chiến tranh phá hoại miền Bắc ngày càng leo thang, không quân Mỹ liên tục áp dụng các phương tiện tác chiến điện tử hiện đại nhằm vô hiệu hóa hệ thống radar của Việt Nam. Các loại máy bay chiến lược, đặc biệt là B-52, được trang bị nhiều thiết bị gây nhiễu tinh vi, tạo ra những “bức màn điện tử” dày đặc khiến việc phát hiện và theo dõi mục tiêu trở nên vô cùng khó khăn.

Trước tình hình đó, năm 1967, Quân chủng Phòng không - Không quân thành lập Đội Trinh sát nhiễu với nhiệm vụ nghiên cứu, phân tích và tìm cách vô hiệu hóa các biện pháp gây nhiễu điện tử của đối phương. Thượng úy Phan Thu được giao phụ trách đơn vị đặc biệt này.

Nhiệm vụ của ông và đồng đội không diễn ra trên những trận địa pháo hay dưới làn bom đạn trực tiếp, mà là cuộc chiến thầm lặng trên các màn hiện sóng radar. Hằng ngày, họ phải đối mặt với vô số dạng nhiễu điện tử phức tạp do Mỹ tạo ra. Những tín hiệu tưởng như hỗn loạn trên màn hình lại chính là “dấu vết” để các cán bộ kỹ thuật Việt Nam nghiên cứu, phân tích và tìm ra quy luật hoạt động của đối phương.

Bằng sự kiên trì, sáng tạo và trình độ chuyên môn cao, Phan Thu cùng đồng đội đã từng bước nhận diện được nhiều loại nhiễu khác nhau, xác định đặc điểm hoạt động của máy bay B-52 cũng như các phương tiện tác chiến điện tử đi kèm. Kết quả nghiên cứu này đã góp phần xây dựng hệ thống lý luận và phương pháp chống nhiễu cho toàn Quân chủng Phòng không - Không quân.

Một trong những phát hiện quan trọng nhất của nhóm nghiên cứu là khẳng định hệ thống tên lửa phòng không SAM-2 vẫn có khả năng phát hiện và tiêu diệt B-52 trong những điều kiện nhất định, bất chấp việc đối phương sử dụng các biện pháp gây nhiễu điện tử cực mạnh. Kết luận này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, giúp củng cố niềm tin cho các đơn vị chiến đấu và tạo cơ sở cho việc hoàn thiện phương án tác chiến chống B-52.

Trong quá trình nghiên cứu, Phan Thu còn đề xuất tận dụng radar K8-60 – một loại radar đã được sử dụng nhiều năm và không được đánh giá cao về mặt kỹ thuật so với các trang bị hiện đại lúc bấy giờ. Tuy nhiên, qua thực tiễn nghiên cứu, ông nhận thấy loại radar này có những đặc điểm phù hợp để phát hiện mục tiêu trong môi trường nhiễu điện tử phức tạp. Đề xuất táo bạo ấy sau đó đã được áp dụng và mang lại hiệu quả đáng kể trong công tác phát hiện máy bay chiến lược của Mỹ.

Đỉnh cao của cuộc đấu trí điện tử diễn ra trong Chiến dịch Phòng không tháng 12 năm 1972, thường được gọi là Chiến thắng “Điện Biên Phủ trên không”. Trong 12 ngày đêm từ ngày 18 đến ngày 29 tháng 12 năm 1972, Mỹ huy động lực lượng không quân chiến lược lớn chưa từng có, trong đó B-52 giữ vai trò chủ lực, tiến hành các đợt tập kích quy mô lớn vào Hà Nội, Hải Phòng và nhiều địa phương ở miền Bắc.

Những kinh nghiệm, phương pháp chống nhiễu và giải pháp kỹ thuật được nghiên cứu trong nhiều năm trước đó đã phát huy hiệu quả trên thực tế chiến đấu. Các đơn vị radar, tên lửa và phòng không Việt Nam từng bước vượt qua màn nhiễu điện tử dày đặc, phát hiện chính xác mục tiêu và tổ chức đánh trả hiệu quả. Nhiều máy bay B-52 đã bị bắn rơi, góp phần làm thất bại cuộc tập kích chiến lược của Mỹ.

Chiến thắng này không chỉ bảo vệ miền Bắc mà còn tạo áp lực buộc Hoa Kỳ phải quay trở lại bàn đàm phán và ký kết Hiệp định Paris, mở ra bước ngoặt quan trọng dẫn tới thắng lợi hoàn toàn của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước.

Ngày 25 tháng 8 năm 1970, khi đang giữ chức Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn Trinh sát nhiễu D8, Phan Thu được Đảng và Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Đây là sự ghi nhận đối với những đóng góp xuất sắc của ông trong lĩnh vực kỹ thuật quân sự và tác chiến điện tử.

Sau chiến tranh, ông tiếp tục đảm nhiệm nhiều trọng trách quan trọng trong quân đội như Chủ nhiệm Tổng cục Kỹ thuật, Chủ nhiệm Tổng cục Công nghiệp Quốc phòng và Thứ trưởng Bộ Quốc phòng. Trên các cương vị công tác, ông luôn dành tâm huyết cho việc xây dựng nền công nghiệp quốc phòng và hiện đại hóa lực lượng vũ trang.

Nhìn lại cuộc đời và sự nghiệp của Trung tướng Phan Thu, có thể thấy ông là đại diện tiêu biểu cho thế hệ cán bộ kỹ thuật quân sự Việt Nam trưởng thành trong chiến tranh. Không trực tiếp cầm súng nơi tuyến đầu, nhưng bằng trí tuệ, sự sáng tạo và tinh thần dám nghĩ dám làm, ông đã góp phần quan trọng vào việc phá vỡ ưu thế công nghệ của đối phương, làm nên một trong những chiến thắng phòng không vang dội nhất trong lịch sử dân tộc.

Chiến thắng “Điện Biên Phủ trên không” là kết quả của sức mạnh tổng hợp của quân và dân Việt Nam. Trong chiến công ấy, những đóng góp thầm lặng nhưng vô cùng quan trọng của Trung tướng Phan Thu và các cán bộ trinh sát nhiễu mãi là một phần đáng tự hào của lịch sử quân sự Việt Nam hiện đại.

Kim Anh (tổng hợp)