Trung tướng Sơn Cang – Ngọn hải đăng giữa miền Tây sóng nước

Trên vùng đất Ngũ Lạc (huyện Duyên Hải, tỉnh Trà Vinh), nơi những hàng dừa soi bóng xuống ruộng muối, người dân vẫn nhắc mãi tên Hai Cang – cậu bé Khmer gầy gò, chân trần mà ánh mắt sáng rực.

Sinh năm 1948, trong một gia đình nông dân nghèo, Sơn Cang lớn lên giữa khói lửa chiến tranh. Cha ông sớm theo cách mạng, mẹ tảo tần nuôi con bằng những câu hát ru bằng tiếng Khmer ngọt ngào. Trong tiếng ru ấy, ngọn lửa yêu nước âm thầm nhen lên trong lòng cậu bé.

Bước chân vào cách mạng ở tuổi 14

Mới 14 tuổi (1962), Sơn Cang đã thoát ly gia đình, gia nhập đội du kích bí mật của ấp. Nhanh nhẹn, dũng cảm, ông được giao làm giao liên của Công an huyện Cầu Ngang (1964) – một nhiệm vụ hiểm nguy trong vùng địch hậu.

Chỉ hai năm sau, ông trở thành chiến sĩ cảnh vệ của Ban An ninh tỉnh Trà Vinh (1966), canh giữ trại giam nơi giam giữ cán bộ và chiến sĩ cách mạng. Đó là quãng đời tuổi trẻ rực lửa – nơi phẩm chất của người chiến sĩ an ninh được tôi luyện qua từng trận chiến sinh tử.

Giữa bom đạn, Sơn Cang nổi bật với tác phong quả cảm, kỷ luật và nguyên tắc rõ ràng:

“Trên chiến trường, ai giành thế chủ động, người đó nắm chắc phần thắng.”

Trận chiến trong trại giam Trà Vinh (3/1972)

Đó là một đêm định mệnh. Khi trại giam Ban An ninh tỉnh Trà Vinh bị tàu chiến và máy bay địch tập kích, Sơn Cang không chút do dự nhảy khỏi công sự, bắn thẳng vào máy bay địch để thu hút hỏa lực, bảo vệ gần 200 cán bộ và phạm nhân đang ở bên trong.

Hành động cảm tử ấy đã cứu trại giam thoát khỏi biển lửa. Đồng đội kể lại:

“Nếu hôm đó không có Hai Cang, chắc cả trại đã bị san phẳng.”

Cũng trong giai đoạn này, ông cùng đồng đội đảm bảo an toàn tuyệt đối cho căn cứ Ban An ninh, bí mật bảo vệ nhiều cán bộ chủ chốt, góp phần giữ vững hậu phương chiến đấu của toàn tỉnh.

Hòa bình lập lại, người lính an ninh ấy lại bước vào cuộc chiến không tiếng súng – chống phản động, bảo vệ khối đại đoàn kết dân tộc ở Tây Nam Bộ.

Miền Tây là vùng đất phức tạp về dân tộc, tôn giáo. Nhưng với tấm lòng của người con Khmer, Sơn Cang hiểu từng tập tục, từng tâm tư của đồng bào. Ông chọn cách “đấu tranh bằng lý lẽ và lòng người”, thay vì chỉ bằng nghiệp vụ.

Chuyên án phản gián tháng 11/1976

Ông trực tiếp chỉ huy phá vỡ âm mưu bạo loạn của một tổ chức phản động có yếu tố nước ngoài. Bằng bản lĩnh và trí tuệ, ông bắt giữ kẻ cầm đầu, thu toàn bộ tài liệu hoạt động ngầm, chặn đứng hiểm họa ngay từ đầu.

Người đặt nền móng Công an Trà Vinh hiện đại

Năm 1992, khi Trà Vinh tái lập tỉnh, Sơn Cang được giao trọng trách Giám đốc Công an tỉnh đầu tiên.
Ông xây dựng lực lượng từ con số không, tổ chức lại hệ thống nghiệp vụ, huấn luyện cán bộ trẻ, đặc biệt chú trọng đoàn kết giữa cán bộ người Kinh và người Khmer, coi đó là nền tảng vững chắc của an ninh địa phương.

Đồng bào Khmer gọi ông bằng cái tên trìu mến: “Vị tướng của dân.”
Bởi dù ở bất kỳ cương vị nào – từ Giám đốc Công an tỉnh, Phó Tổng cục trưởng Tổng cục An ninh II, đến Đại biểu Quốc hội – ông vẫn giữ phong thái giản dị, gần gũi, nói năng ôn tồn, luôn lắng nghe dân.

Năm 2007, ông được phong quân hàm Trung tướng Công an nhân dân Việt Nam, trở thành người con Khmer đầu tiên mang hàm Trung tướng – niềm tự hào của đồng bào Tây Nam Bộ.
Năm 2015, Chủ tịch nước phong tặng ông danh hiệu Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân, ghi nhận trọn vẹn cuộc đời cống hiến.

“Còn sức là còn làm việc. Đất nước còn kẻ thù thì mình còn phải xông trận.”
– Lời Trung tướng Sơn Cang.

Ngày 6 tháng 9 năm 2022, Trung tướng Sơn Cang ra đi, hưởng thọ 74 tuổi. Tin buồn lan nhanh khắp vùng đất Nam Bộ, nơi ông từng sống, chiến đấu, cống hiến.

Trên quê hương Ngũ Lạc hôm nay, giữa tiếng chùa vang lên mỗi chiều, người ta vẫn nhắc về ông – người tướng Khmer của lòng dân, cả đời phụng sự mà không màng danh lợi.

Di sản ông để lại không chỉ là những chiến công oanh liệt, mà là tấm gương sáng về nhân cách người chiến sĩ Công an Nhân dân – trung kiên, tận tụy, gần dân và vì dân.

Ngọn lửa trong tim ông – ngọn lửa của niềm tin, nghĩa đồng bào, tình yêu đất nước – vẫn đang cháy mãi nơi từng chiến sĩ an ninh, như ánh đèn soi rọi giữa miền Tây sóng nước.

Trung tướng Sơn Cang – một đời chiến đấu, một đời vì dân.
Tên tuổi ông mãi là niềm tự hào của quê hương Trà Vinh, là biểu tượng sống của khối đại đoàn kết dân tộc, và là ngọn hải đăng soi sáng cho thế hệ chiến sĩ Công an hôm nay và mai sau.

📚 Tài liệu tham khảo:

1. Chuyện về một vị tướng miền sông nước Nam Bộ – Báo Công an Nhân dân, 19/8/2011.