TRUNG TƯỚNG TRẦN QUÝ HAI – VỊ TƯỚNG GIỮA NHỮNG CHIẾN TRƯỜNG KHÓC LIỆT
Sinh ngày 20/5/1913 tại Quảng Ngãi, Trần Quý Hai, tên thật là Bùi Chấn, sớm dấn thân vào con đường cách mạng khi đất nước còn chìm dưới ách thống trị thực dân. Năm 1939, ông bị thực dân Pháp bắt giam. Nhưng nhà tù không thể khuất phục ý chí của người chiến sĩ cách mạng. Tháng 3/1945, ông tham gia lãnh đạo Khởi nghĩa Ba Tơ, góp phần làm nên một dấu mốc quan trọng trong phong trào cách mạng tại Quảng Ngãi.
Sau Cách mạng Tháng Tám, ông trưởng thành qua những năm tháng kháng chiến, đảm nhiệm nhiều vị trí chỉ huy trong Quân đội nhân dân Việt Nam. Từ một cán bộ cách mạng ở miền Trung, ông trở thành vị tướng gắn liền với những chiến trường ác liệt trong cuộc kháng chiến chống Mỹ.
Tháng 12/1967, chiến trường Đường 9 – Khe Sanh bước vào thời khắc quyết liệt. Đây là khu vực có ý nghĩa chiến lược ở phía tây tỉnh Quảng Trị, gần biên giới Việt – Lào. Mỹ xây dựng hệ thống cứ điểm phòng thủ kiên cố, tập trung lực lượng lớn, đặc biệt tại căn cứ Khe Sanh và Tà Cơn.
Ngày 6/12/1967, Bộ Tư lệnh Mặt trận Đường 9 – Khe Sanh được thành lập, Thiếu tướng Trần Quý Hai được giao làm Tư lệnh, Thiếu tướng Lê Quang Đạo làm Chính ủy. Nhiệm vụ của mặt trận không chỉ là tiến công, tiêu hao sinh lực đối phương mà còn thu hút, giam chân một bộ phận lớn quân Mỹ, tạo điều kiện cho các chiến trường khác triển khai Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968.
Đó là một nhiệm vụ đầy thử thách. Địa hình rừng núi hiểm trở, hệ thống cứ điểm được tổ chức chặt chẽ, trong khi máy bay và pháo binh đối phương liên tục đánh phá. Các đơn vị phải phối hợp giữa bộ binh, pháo binh, phòng không, công binh, thông tin và hậu cần. Người chỉ huy không chỉ cần có quyết tâm mà còn phải tính toán cách sử dụng lực lượng, tổ chức hiệp đồng và giữ vững liên lạc trong điều kiện chiến trường luôn biến động.
Trong những ngày chiến dịch diễn ra, sở chỉ huy cũng chịu sức ép nặng nề từ các đợt ném bom. Theo hồi ức được Báo Quân đội nhân dân đăng tải, bom B-52 từng đánh phá dữ dội khu vực sở chỉ huy, làm gián đoạn đường dây thông tin; các cán bộ chỉ huy phải tìm cách di chuyển sang sở chỉ huy dự bị để tiếp tục nắm tình hình và điều hành chiến đấu. Những chi tiết ấy cho thấy sự gian khổ không chỉ nằm ở chiến hào, mà còn hiện hữu ngay trong công việc chỉ huy phía sau mặt trận.
Chiến dịch Đường 9 – Khe Sanh kéo dài từ ngày 20/1 đến 15/7/1968. Trên chiến trường, các đơn vị tổ chức vây hãm, tiến công những vị trí phòng thủ và buộc đối phương phải tập trung lực lượng đối phó. Trong khi Khe Sanh trở thành tâm điểm chú ý, cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968 diễn ra trên nhiều đô thị miền Nam. Mặt trận Đường 9 – Khe Sanh đã góp phần thực hiện nhiệm vụ nghi binh chiến lược, thu hút và giam chân lực lượng Mỹ tại một hướng quan trọng.
Bốn năm sau, năm 1972, Trung tướng Trần Quý Hai tiếp tục gắn với chiến trường Trị – Thiên, trong cương vị Tư lệnh Mặt trận B5. Cuộc tiến công chiến lược năm ấy mở ra những trận đánh dữ dội tại Quảng Trị. Các căn cứ Đông Hà, Cam Lộ, Ái Tử lần lượt bị tiến công; đến đầu tháng 5/1972, quân giải phóng làm chủ tỉnh Quảng Trị. Nhưng chiến trường chưa dừng lại ở đó.
Ngày 28/6/1972, đối phương mở cuộc phản công nhằm tái chiếm Quảng Trị. Thành Cổ và thị xã Quảng Trị trở thành nơi diễn ra cuộc chiến đấu kéo dài 81 ngày đêm. Bom đạn dội xuống những bức tường thành, những tuyến hào và dòng sông Thạch Hãn. Bộ đội phải bám trụ trong điều kiện thiếu thốn, liên tục thay đổi cách đánh để chống lại các đợt tiến công mạnh, được yểm trợ bằng hỏa lực đường không và hải quân.
Trong cuộc chiến đấu ấy, Bộ Tư lệnh Mặt trận B5 do Trần Quý Hai chỉ huy tổ chức lực lượng, điều chỉnh thế trận và phối hợp các đơn vị nhằm giữ vững chiến trường. Mỗi quyết định tác chiến đều gắn với sinh mạng của những người lính đang chiến đấu ở tuyến trước. Đằng sau những con số về trận đánh là những con người phải vượt qua đói khát, thương vong và nỗi nhớ gia đình để tiếp tục bám trụ.
Chiến tranh rồi cũng đi đến hồi kết. Nhưng những năm tháng chiến trường đã để lại dấu ấn sâu đậm trong cuộc đời người tướng lĩnh từng đảm nhiệm nhiều trọng trách của quân đội. Trung tướng Trần Quý Hai qua đời ngày 11/1/1985 tại Hà Nội. Năm 2008, ông được truy tặng Huân chương Sao vàng, ghi nhận những đóng góp đối với sự nghiệp cách mạng.
Nhìn lại cuộc đời ông, điều còn đọng lại không chỉ là những chức vụ từng đảm nhiệm hay những chiến dịch từng chỉ huy, mà còn là hình ảnh một thế hệ đã đi qua tù đày, chiến tranh và những năm tháng gian nan để phụng sự đất nước. Từ Khởi nghĩa Ba Tơ đến Đường 9 – Khe Sanh, rồi chiến trường Quảng Trị năm 1972, hành trình ấy gắn với những bước ngoặt quan trọng của lịch sử dân tộc.
Câu chuyện về Trung tướng Trần Quý Hai nhắc nhở thế hệ hôm nay rằng hòa bình không tự nhiên mà có. Đằng sau cuộc sống yên bình là những năm tháng chiến đấu, những quyết định trong thời khắc sinh tử và sự hy sinh của biết bao người lính. Gìn giữ ký ức lịch sử, trân trọng giá trị của hòa bình và sống có trách nhiệm với quê hương chính là cách để thế hệ hôm nay tiếp nối những điều tốt đẹp mà cha anh đã để lại.
