Trung tướng Vũ Xuân Chiêm – Người Chính ủy của Trường Sơn huyền thoại

Có những con đường được làm nên bằng đá núi và mồ hôi. Nhưng cũng có những con đường được viết nên bằng tuổi trẻ, máu và sự hy sinh của cả một thế hệ. Đường Trường Sơn – đường Hồ Chí Minh trong những năm kháng chiến chống Mỹ là một con đường như thế. Trên con đường huyền thoại ấy, bên cạnh những người mở đường, lái xe, công binh, thanh niên xung phong và bộ đội chiến đấu, có những người lặng lẽ đứng sau để giữ vững tinh thần, ý chí và niềm tin của cả một lực lượng. Trung tướng Vũ Xuân Chiêm là một trong những người như vậy.

Vũ Xuân Chiêm, tên khai sinh là Vũ Xuân Chi, sinh tháng 2 năm 1923 tại thôn An Mỹ, xã Trực Đông, nay thuộc xã Trung Đông, huyện Trực Ninh, tỉnh Nam Định, trong một gia đình nông dân nghèo. Tuổi thơ của ông gắn với cảnh đất nước dưới ách thống trị của thực dân Pháp. Mới khoảng tám tuổi, ông đã phải lên Hà Nội làm thuê. Chính cuộc sống của người lao động nghèo và những bất công mà ông chứng kiến đã sớm đưa người thanh niên ấy đến với cách mạng.

Năm 1936, khi chưa tròn 14 tuổi, Vũ Xuân Chiêm đã tham gia hoạt động cách mạng với nhiệm vụ chuyển công văn, tài liệu. Năm 1938, ông tham gia phong trào Thanh niên Dân chủ, hoạt động trong giới công nhân và thanh niên Hà Nội. Con đường cách mạng của chàng trai trẻ nhanh chóng trở nên đầy hiểm nguy. Ông bị thực dân Pháp bắt, kết án 15 năm khổ sai và lần lượt bị giam tại các nhà tù Sơn La, Côn Đảo.

Nhà tù thực dân không khuất phục được người thanh niên ấy. Ngược lại, những năm tháng tù đày càng tôi luyện ý chí và khí tiết của ông. Năm 1940, ngay trong nhà tù, Vũ Xuân Chiêm được kết nạp vào Đảng. Đó là dấu mốc quan trọng, khẳng định sự lựa chọn của ông đối với con đường cách mạng, dù trước mắt vẫn là những năm tháng khắc nghiệt của lao tù.

Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công, Vũ Xuân Chiêm được ra tù và trở lại hoạt động cách mạng. Ông từng công tác tại Trung Bộ, giữ nhiều cương vị trong tổ chức Đảng và chính quyền, rồi bước vào quân đội. Năm 1950, ông được cử đi học Trường Nguyễn Ái Quốc và sau đó được giao phụ trách công tác chính trị - hậu cần trong quân đội.

Trong những năm kháng chiến chống thực dân Pháp, ông trưởng thành qua thực tiễn các chiến dịch, đặc biệt trong công tác chính trị và bảo đảm hậu cần. Từ tháng 10 năm 1951, ông lần lượt giữ cương vị Cục phó rồi Cục trưởng Cục Chính trị Tổng cục Hậu cần. Đến năm 1963, ông được giao trọng trách Phó Chủ nhiệm Tổng cục Hậu cần.

Nhưng bước ngoặt lớn trong cuộc đời Vũ Xuân Chiêm đến vào năm 1965.

Chiến tranh bước sang giai đoạn khốc liệt. Mỹ mở rộng chiến tranh, tăng cường đánh phá miền Bắc nhằm cắt đứt tuyến chi viện cho chiến trường miền Nam. Con đường Trường Sơn trở thành một trong những chiến trường đặc biệt quan trọng. Quân đội ta phải tìm mọi cách đưa người và vật chất vượt qua núi cao, rừng sâu, mưa lũ và bom đạn để bảo đảm mạch máu chi viện không bị ngăn chặn.

Trong hoàn cảnh ấy, Vũ Xuân Chiêm được giao nhiệm vụ Phó Chính ủy rồi Chính ủy Đoàn 559, từ tháng 3 năm 1965 đến tháng 5 năm 1970. Ông trở thành một trong những người trực tiếp gắn bó với quá trình xây dựng và phát triển tuyến vận tải chiến lược Trường Sơn.

Trường Sơn năm ấy không phải là một con đường theo nghĩa thông thường.

Đó là cả một hệ thống đường dọc, đường ngang xuyên qua núi rừng Việt Nam và Lào. Những con đường liên tục bị đánh phá, bị bom đạn cày xới rồi lại được bộ đội công binh, thanh niên xung phong và lực lượng vận tải khẩn trương sửa chữa. Ban ngày có thể là những hố bom, những đoạn đường bị phá; ban đêm, những đoàn xe lại nối nhau vượt qua.

Tháng 4 năm 1965, Quân ủy Trung ương giao Đoàn 559 mở rộng vận tải cơ giới trên tuyến Trường Sơn nhằm tăng cường chi viện cho chiến trường miền Nam và Hạ Lào. Trong những năm tháng ấy, công tác chính trị có ý nghĩa đặc biệt: phải giữ vững ý chí chiến đấu, động viên cán bộ, chiến sĩ vượt qua điều kiện khắc nghiệt và xây dựng quyết tâm bảo đảm tuyến đường không bị đứt đoạn.

Vũ Xuân Chiêm đã cùng tập thể Đảng ủy, Bộ Tư lệnh Đoàn 559 tổ chức, động viên và xây dựng lực lượng trong một cuộc chiến mà mỗi chuyến xe, mỗi đoàn người vượt Trường Sơn đều là một thử thách. Với ông, làm công tác chính trị không chỉ là những cuộc họp hay những lời động viên. Đó còn là việc có mặt giữa những đơn vị đang làm nhiệm vụ, lắng nghe chiến sĩ, chia sẻ với những người đang ngày đêm đối mặt với gian khổ.

Đồng đội sau này nhớ về ông như một vị chính ủy trung thực, thủy chung, giản dị và đôn hậu. Chính những phẩm chất ấy giúp ông tạo được niềm tin trong cán bộ, chiến sĩ Trường Sơn.

Trong những năm tháng ở Trường Sơn, Vũ Xuân Chiêm còn để lại một bài học đặc biệt từ lần gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh trong Chiến dịch Biên giới năm 1950. Bác Hồ nhắc ông về sự rõ ràng, chính xác trong công tác tuyên truyền và cách nói để quần chúng dễ hiểu, dễ thực hiện. Bài học ấy được ông ghi nhớ và vận dụng trong suốt quá trình làm công tác chính trị sau này.

Năm 1970, sau những năm tháng gắn bó với Trường Sơn, Vũ Xuân Chiêm trở lại Tổng cục Hậu cần, giữ cương vị Phó Chủ nhiệm. Nhưng con đường mà ông đã đi qua ở Trường Sơn vẫn tiếp tục để lại dấu ấn trong công việc mới.

Chiến trường miền Nam bước vào giai đoạn quyết định. Đòi hỏi về nhân lực, vũ khí, phương tiện và các mặt bảo đảm ngày càng lớn. Trên cương vị cán bộ chủ chốt của Tổng cục Hậu cần, Vũ Xuân Chiêm cùng tập thể lãnh đạo tổ chức bảo đảm cho các chiến trường, góp phần tạo nên điều kiện vật chất để quân và dân cả nước tiến tới Đại thắng mùa Xuân năm 1975.

Sau ngày đất nước thống nhất, ông tiếp tục đảm nhiệm nhiều trọng trách trong quân đội, trong đó có Chủ nhiệm Tổng cục Hậu cần và Thứ trưởng Bộ Quốc phòng. Ông cũng là đại biểu Quốc hội các khóa IV, V, VI. Những năm tháng hòa bình là một chặng đường mới, nhưng đối với người lính đã đi qua chiến tranh, trách nhiệm với Tổ quốc vẫn chưa bao giờ kết thúc.

Có lẽ, khi nhắc đến Trung tướng Vũ Xuân Chiêm, người ta sẽ nhớ nhiều nhất đến hình ảnh người Chính ủy giữa đại ngàn Trường Sơn.

Một con người không trực tiếp lái từng chiếc xe.

Không tự mình mở từng mét đường.

Nhưng ông đứng giữa những người đang làm tất cả những công việc ấy, góp phần giữ vững tinh thần và quyết tâm của họ.

Bởi một con đường dù dài đến đâu cũng không thể tự mình vượt qua bom đạn. Đằng sau mỗi đoàn xe là những con người. Đằng sau mỗi người lính là niềm tin. Và để giữ được niềm tin ấy trong những năm tháng khốc liệt, cần có những người chỉ huy biết sống cùng bộ đội, hiểu bộ đội và chia sẻ với bộ đội.

Vũ Xuân Chiêm đã dành những năm tháng quan trọng nhất của cuộc đời mình cho nhiệm vụ ấy.

Trường Sơn hôm nay không còn tiếng bom đạn. Những cung đường năm xưa đã trở thành những tuyến giao thông mới, nối những vùng đất từng bị chiến tranh chia cắt. Nhưng trong ký ức dân tộc, Trường Sơn vẫn là một biểu tượng của ý chí và sức mạnh con người Việt Nam.

Và trong bản hùng ca ấy có những cái tên đã trở thành một phần lịch sử.

Có những người mở đường.

Có những người giữ đường.

Có những người lái xe.

Có những người chiến đấu.

Và có những người đứng sau hàng vạn con người ấy để giữ cho niềm tin không bao giờ tắt.

Trung tướng Vũ Xuân Chiêm là một người như thế.

Ông từ một cậu bé nghèo sớm giác ngộ cách mạng, đi qua nhà tù thực dân, trưởng thành trong khói lửa chiến tranh, rồi trở thành vị tướng gắn bó sâu sắc với công tác hậu cần và tuyến đường Trường Sơn huyền thoại. Cuộc đời ông là một hành trình dài của lòng trung thành, sự bền bỉ và tinh thần tận tụy với Tổ quốc.

Ngày 7 tháng 9 năm 2012, Trung tướng Vũ Xuân Chiêm từ trần tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, hưởng thọ 89 tuổi. Ông được tổ chức tang lễ theo nghi lễ cấp cao và an táng tại Nghĩa trang Mai Dịch, Hà Nội.

Nhưng một người lính có thể rời khỏi cuộc đời, còn con đường mà họ đã góp sức xây dựng thì vẫn tiếp tục.

Những con đường Trường Sơn hôm nay vẫn chạy qua núi rừng.

Những thế hệ trẻ hôm nay vẫn bước đi trên đất nước hòa bình.

Và mỗi khi lịch sử nhắc lại một thời hoa lửa, người ta lại nhớ đến những con người đã âm thầm đứng phía sau chiến công, dành cả tuổi trẻ và cuộc đời mình để giữ cho mạch máu Trường Sơn không bao giờ ngừng chảy.

Vũ Xuân Chiêm – vị Chính ủy đôn hậu của Trường Sơn huyền thoại, người đã góp một phần cuộc đời mình viết nên câu chuyện bất tử về con đường của ý chí, niềm tin và lòng yêu nước.