Trung tướng Vương Thừa Vũ, Người chỉ huy 60 ngày đêm bảo vệ Hà Nội và dẫn quân về giải phóng Thủ đô

Từ người thanh niên yêu nước đến người chỉ huy quân sự

Vương Thừa Vũ tên thật là Nguyễn Văn Đồi, sinh năm 1910, quê ở làng Vĩnh Ninh, xã Vĩnh Quỳnh, huyện Thanh Trì, Hà Nội. Ông sớm tham gia hoạt động cách mạng và trở thành đảng viên Đảng Cộng sản Đông Dương năm 1943. Năm 1937, ông từng sang Trung Quốc học tại Trường Quân sự Hoàng Phố, qua đó được đào tạo về quân sự và có điều kiện tiếp cận những phương pháp tổ chức, chỉ huy hiện đại. Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Nguyễn Văn Đồi tham gia quân đội và nhanh chóng thể hiện năng lực tổ chức, chỉ huy. Ông được giao những nhiệm vụ ngày càng quan trọng trong quá trình xây dựng lực lượng vũ trang cách mạng.

Khi thực dân Pháp quay trở lại xâm lược nước ta, Hà Nội trở thành một trong những địa bàn chiến lược đặc biệt quan trọng. Trong hoàn cảnh ấy, Vương Thừa Vũ được giao nhiệm vụ chỉ huy lực lượng bảo vệ Thủ đô.

Người chỉ huy 60 ngày đêm chiến đấu ở Hà Nội

Đêm 19/12/1946, cuộc kháng chiến toàn quốc bùng nổ. Hà Nội bước vào cuộc chiến đấu lịch sử chống quân Pháp.

Vương Thừa Vũ giữ vai trò chỉ huy mặt trận Hà Nội. Dưới sự chỉ huy của ông, các lực lượng vũ trang cùng nhân dân Thủ đô tổ chức chiến đấu trong điều kiện vô cùng khó khăn, khi lực lượng và trang bị còn hạn chế nhưng phải đối đầu với quân Pháp có ưu thế về vũ khí và phương tiện chiến tranh.

Cuộc chiến đấu kéo dài 60 ngày đêm đã trở thành một trong những biểu tượng tiêu biểu của tinh thần chiến đấu kiên cường của quân và dân Hà Nội.

Các chiến sĩ chiến đấu tại từng khu phố, từng căn nhà, từng góc phố. Nhiều người đã chiến đấu đến viên đạn cuối cùng, chấp nhận hy sinh để cầm chân quân địch, tạo điều kiện cho Trung ương, Chính phủ và các cơ quan quan trọng rút lên Việt Bắc an toàn, đồng thời bảo toàn lực lượng cho cuộc kháng chiến lâu dài.

Trong cuộc chiến đấu ấy, Vương Thừa Vũ không chỉ là người ra mệnh lệnh từ sở chỉ huy. Ông trực tiếp nắm tình hình chiến trường, tổ chức lực lượng và đưa ra những quyết định phù hợp với từng giai đoạn. Chính từ mặt trận Hà Nội đã hình thành truyền thống chiến đấu đặc biệt của Trung đoàn Thủ đô, tiền thân của một trong những đơn vị anh hùng của Quân đội nhân dân Việt Nam.

Sau khi hoàn thành nhiệm vụ, lực lượng Trung đoàn Thủ đô rút khỏi Hà Nội, mang theo lời hẹn ngày trở lại. Lời thề “Trở về giải phóng Thủ đô” trở thành động lực tinh thần mạnh mẽ đối với những người lính đã chiến đấu tại Hà Nội.

Người Đại đoàn trưởng của Đại đoàn 308

Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, Vương Thừa Vũ tiếp tục đảm nhiệm nhiều trọng trách. Ông trở thành Đại đoàn trưởng đầu tiên của Đại đoàn 308, một trong những đại đoàn chủ lực đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam. Đây là lực lượng có vai trò quan trọng trong nhiều chiến dịch lớn của cuộc kháng chiến.

Đại đoàn 308 từng bước trưởng thành qua thực tiễn chiến đấu. Từ những trận đánh trong điều kiện thiếu thốn, bộ đội ta dần tích lũy kinh nghiệm tác chiến hiệp đồng, phát triển khả năng đánh những trận quy mô ngày càng lớn.

Vương Thừa Vũ là một trong những cán bộ chỉ huy trưởng thành từ thực tiễn chiến trường ấy. Ông được đánh giá cao ở khả năng tổ chức lực lượng, nắm tình hình và giữ vững tinh thần chiến đấu của bộ đội.

Từ Điện Biên Phủ đến ngày trở về Hà Nội

Năm 1954, cuộc kháng chiến chống Pháp bước vào giai đoạn quyết định. Chiến thắng Điện Biên Phủ buộc Pháp phải ký Hiệp định Genève, chấm dứt chiến tranh và rút quân khỏi miền Bắc Việt Nam.

Sau chiến thắng, nhiệm vụ tiếp quản Hà Nội trở thành một nhiệm vụ lịch sử đặc biệt.

Theo quyết định của Hội đồng Chính phủ, Ủy ban Quân chính Hà Nội được thành lập để tổ chức tiếp quản và quản lý Thủ đô. Thiếu tướng Vương Thừa Vũ được giao làm Chủ tịch Ủy ban Quân chính Hà Nội, bác sĩ Trần Duy Hưng làm Phó Chủ tịch. Ngày 28/9/1954, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh thăng cấp Thiếu tướng cho Đại tá Vương Thừa Vũ.

Đây là một sự trùng hợp lịch sử đầy ý nghĩa: người từng chỉ huy quân và dân Hà Nội chiến đấu trong những ngày đầu Toàn quốc kháng chiến nay lại được giao nhiệm vụ đưa quân trở về tiếp quản chính thành phố mà họ từng phải rời đi.

Ngày 10/10/1954 – ngày trở về lịch sử

Sáng 10/10/1954, Hà Nội ngập tràn cờ hoa. Sau gần tám năm xa cách, những người lính cách mạng trở về Thủ đô.

Đoàn xe đầu tiên tiến vào trung tâm Hà Nội do Thiếu tướng Vương Thừa Vũ và bác sĩ Trần Duy Hưng dẫn đầu. Các đơn vị quân đội lần lượt tiến vào thành phố từ nhiều hướng, tiếp quản các cơ quan, công sở, nhà ga, khu vực quân sự và những vị trí quan trọng. Đến chiều ngày 10/10, Hà Nội hoàn toàn nằm trong quyền quản lý của chính quyền cách mạng.

Đúng 15 giờ, lễ chào cờ được tổ chức tại sân vận động Cột Cờ. Hàng chục vạn người dân Hà Nội có mặt trong giờ phút lịch sử ấy.

Trên cương vị Chủ tịch Ủy ban Quân chính Hà Nội, Vương Thừa Vũ đã đọc Lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi đồng bào Thủ đô nhân ngày giải phóng. Khoảnh khắc ấy trở thành một trong những hình ảnh biểu tượng của Ngày Giải phóng Thủ đô. Có một ý nghĩa đặc biệt trong hình ảnh Vương Thừa Vũ ngày hôm đó: người chỉ huy mặt trận Hà Nội năm 1946 nay trở thành người dẫn đoàn quân chiến thắng trở về Hà Nội năm 1954.

Đó không chỉ là một sự kiện quân sự mà còn là sự hoàn thành một lời hẹn của những người lính đã chiến đấu trong 60 ngày đêm năm xưa.

Người lính làm nhiệm vụ quản lý Thủ đô

Sau ngày tiếp quản, Vương Thừa Vũ cùng Ủy ban Quân chính Hà Nội đứng trước một nhiệm vụ hoàn toàn mới. Nếu trước đó ông là người chỉ huy chiến đấu thì nay phải tổ chức quản lý một đô thị lớn, bảo đảm an ninh, trật tự và ổn định đời sống nhân dân.

Đây là một nhiệm vụ phức tạp. Hà Nội vừa trải qua chiến tranh, cơ sở vật chất còn nhiều khó khăn, tình hình chính trị - xã hội phức tạp. Ủy ban Quân chính phải nhanh chóng thiết lập trật tự, tiếp quản các cơ quan, bảo đảm hoạt động bình thường của thành phố và chuẩn bị chuyển sang giai đoạn xây dựng hòa bình.

Sự phối hợp giữa Vương Thừa Vũ và bác sĩ Trần Duy Hưng trong những ngày đầu giải phóng đã góp phần giúp việc tiếp quản Hà Nội diễn ra trật tự, an toàn và đúng kế hoạch.

Một vị tướng trưởng thành từ thực tiễn

Sau năm 1954, Vương Thừa Vũ tiếp tục đảm nhiệm nhiều trọng trách trong quân đội, trong đó có Phó Tổng Tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam, Tư lệnh Quân khu IV và Giám đốc đầu tiên Trường Võ bị Trần Quốc Tuấn. Năm 1974, ông được phong quân hàm Trung tướng. Ông được Đảng và Nhà nước trao tặng nhiều phần thưởng cao quý, trong đó có Huân chương Hồ Chí Minh.

Điểm nổi bật trong sự nghiệp của Vương Thừa Vũ là ông trưởng thành từ thực tiễn cách mạng và chiến đấu. Ông từng là người chỉ huy trong những trận đánh ở đô thị, sau đó chỉ huy đơn vị chủ lực, tham gia các chiến dịch lớn và cuối cùng đảm nhiệm những vị trí quan trọng trong toàn quân.

Một cuộc đời gắn với Hà Nội

Vương Thừa Vũ qua đời năm 1980, hưởng thọ 70 tuổi. Nhưng tên tuổi của ông vẫn gắn bó sâu sắc với Hà Nội.

Ngày nay, phố Vương Thừa Vũ tại Hà Nội mang tên vị tướng đã dành một phần quan trọng của cuộc đời cho sự nghiệp bảo vệ và giải phóng Thủ đô. Tên ông cũng được ghi nhớ cùng với những người đã làm nên lịch sử của Hà Nội trong những năm tháng chiến tranh.

Nếu phải chọn một hình ảnh tiêu biểu nhất để nói về Vương Thừa Vũ, có lẽ đó là hình ảnh người chỉ huy đứng giữa hai thời khắc lịch sử của Hà Nội: năm 1946, ông chỉ huy những người lính quyết tử chiến đấu bảo vệ thành phố; năm 1954, ông dẫn những người lính chiến thắng trở về giữa rừng cờ hoa của nhân dân Thủ đô.

Hai thời điểm cách nhau gần tám năm nhưng nối liền bởi một lời thề.

“Trở về giải phóng Thủ đô.”

Lời thề ấy đã trở thành hiện thực vào ngày 10/10/1954.

Vương Thừa Vũ vì thế không chỉ được nhớ đến như một vị tướng tài của Quân đội nhân dân Việt Nam, mà còn như một biểu tượng của người chiến sĩ gắn bó với Hà Nội, từ những ngày quyết tử bảo vệ thành phố đến ngày đoàn quân chiến thắng trở về.

Cuộc đời ông để lại cho thế hệ hôm nay nhiều bài học về lòng trung thành, bản lĩnh của người chỉ huy, tinh thần trách nhiệm, ý chí kiên cường và đặc biệt là sự gắn bó máu thịt giữa Quân đội nhân dân với nhân dân. Từ chiến hào Hà Nội năm 1946 đến lễ chào cờ ngày 10/10/1954, hành trình của Vương Thừa Vũ là một câu chuyện đẹp về một thế hệ đã chiến đấu, hy sinh và giữ trọn lời hẹn với Thủ đô.