"Trưởng ban Quân sự" người chỉ huy mưu lược giật ngọn cờ cướp chính quyền tại tỉnh Quảng Ngãi

Bùi Cổn (nguyên Bí thư Tỉnh ủy Quảng Ngãi, Trưởng ban Quân sự Tỉnh) là nhà cách mạng tiền bối xuất sắc, người đã kiên cường vượt qua các nhà tù thực dân, trực tiếp làm Trưởng ban Quân sự Tỉnh ủy Quảng Ngãi, chỉ đạo Đội Du kích Ba Tơ và lực lượng tự vệ nổi dậy giành chính quyền thắng lợi trong Cách mạng Tháng Tám năm 1945.

Bùi Cổn sinh năm 1911 tại xã Đức Hòa, huyện Đức Phổ, tỉnh Quảng Ngãi. Sinh ra trên vùng đất giàu truyền thống cách mạng, ông sớm gia nhập Đảng Cộng sản Đông Dương từ năm 1930 và trở thành nhân tố nòng cốt trong phong trào đấu tranh của nhân dân Quảng Ngãi. Năm 1931, ông bị thực dân Pháp bắt giam, kết án tù khổ sai và đày đi nhà tù Quy Nhơn rồi Trại an trí Ba Tơ. Dù bị đày ải gian khổ, ông vẫn kiên trì giữ vững ngọn lửa cách mạng và tham gia lãnh đạo các cuộc đấu tranh trong tù.

Tháng 3 năm 1945, sau khi Cuộc khởi nghĩa Ba Tơ tống đạt thắng lợi vang dội và Đội Du kích Ba Tơ ra đời, Bùi Cổn thoát khỏi trại an trí, lập tức lao vào công tác củng cố Tỉnh ủy lâm thời Quảng Ngãi. Trên cương vị Trưởng ban Quân sự Tỉnh ủy, ông cùng các đồng chí trong Ban Lãnh đạo cách mạng tỉnh gấp rút phát triển Đội Du kích Ba Tơ thành lực lượng nòng cốt, đồng thời mở rộng hệ thống Tự vệ Cứu quốc khắp các huyện bình nguyên và miền núi.

Đêm 14 rạng sáng ngày 15 tháng 8 năm 1945, nhận định thời cơ lịch sử đã tới, Bùi Cổn cùng Tỉnh ủy Quảng Ngãi phát lệnh khởi nghĩa sớm so với nhiều địa phương trong cả nước. Ông trực tiếp tham gia chỉ huy các cánh quân du kích Ba Tơ phối hợp cùng lực lượng tự vệ và nhân dân các huyện Đức Phổ, Mộ Đức, Bình Sơn tiến công vào thị xã Quảng Ngãi. Với sự chuẩn bị chu đáo và đòn tiến công quân sự - chính trị bất ngờ, lực lượng cách mạng nhanh chóng làm chủ Tòa Bố, Trại Bảo an binh, buộc Tỉnh trưởng tay sai phải tuyên bố đầu hàng.

Thắng lợi rực rỡ và sớm nhất khu vực Nam Trung Bộ tại Quảng Ngãi dưới sự chỉ đạo quân sự xuất sắc của đồng chí Bùi Cổn không chỉ giải phóng toàn bộ tỉnh nhà mà còn cung cấp lực lượng vũ trang dạn dày kinh nghiệm cho các địa phương lân cận, khẳng định tinh thần tiến công cách mạng kiên cường của quân và dân Quảng Ngãi trong Cách mạng Tháng Tám năm 1945.