Trưởng ban Thường trực Quốc hội Nguyễn Văn Tố – "Nhà học giả yêu nước" ngọn đuốc truyền bá chữ Quốc ngữ trước bình minh độc lập

Nguyễn Văn Tố sinh năm 1889 tại Bát Tràng, huyện Gia Lâm, Hà Nội (nguyên quán làng Đông Thành, nay thuộc quận Hoàn Kiếm, Hà Nội). Là một trí thức uyên bác, nhà nghiên cứu lịch sử - văn hóa làm việc tại Trường Viễn Đông Bác cổ, ông không chọn con đường vinh thân phì gia mà đem toàn bộ tài năng, trí tuệ phục vụ nhân dân và sự nghiệp giải phóng dân tộc.

Năm 1938, Nguyễn Văn Tố đứng ra thành lập và làm Hội trưởng Hội Truyền bá chữ Quốc ngữ. Dưới sự lãnh đạo tài tình và lòng nhiệt thành của ông, phong trào đã phát triển rộng khắp từ Bắc vào Nam, giúp hàng trăm nghìn quần chúng nhân dân biết đọc, biết viết. Không chỉ dừng lại ở việc xóa nạn mù chữ, phong trào truyền bá chữ Quốc ngữ do ông khởi xướng đã trở thành một công cụ sắc bén để Mặt trận Việt Minh tuyên truyền tư tưởng cách mạng, thức tỉnh lòng yêu nước và tinh thần tự lực tự cường của khối đại đoàn kết toàn dân trước thời cơ Tổng khởi nghĩa.

Khi Cách mạng Tháng Tám năm 1945 bùng nổ, Nguyễn Văn Tố hăng hái tham gia chính quyền cách mạng lâm thời. Ông được Chủ tịch Hồ Chí Minh và Quốc hội tin tưởng bầu giữ chức Bộ trưởng Bộ Cứu tế xã hội, sau đó là Trưởng ban Thường trực Quốc hội (tương đương Chủ tịch Quốc hội ngày nay). Ông đã cống hiến hết mình cho việc củng cố chính quyền non trẻ, giải quyết nạn đói và xây dựng nền hiến pháp đầu tiên của nước nhà.

Cuối năm 1946, khi cuộc kháng chiến toàn quốc bùng nổ, ông cùng Chính phủ rút lên chiến khu Việt Bắc. Tháng 10 năm 1947, trong trận tấn công bất ngờ của thực dân Pháp vào Bắc Kạn, Nguyễn Văn Tố bị kẻ thù bắt giữ. Trước sự dụ dỗ và tra tấn của địch, ông giữ vững khí tiết kiên trung của một trí thức yêu nước, thà hy sinh chứ nhất quyết không chịu làm tay sai. Cống hiến rực rỡ và tấm gương đạo đức sáng ngời của Nguyễn Văn Tố là nhịp cầu nối vững chắc giữa tầng lớp trí thức cũ với sự nghiệp cách mạng vĩ đại của dân tộc dưới ngọn cờ Cách mạng Tháng Tám.