Truông Bồn (Nghệ An)

Vào năm 1968, sau khi tuyến đường Quốc lộ 1A qua miền Trung bị đánh phá tê liệt, Truông Bồn (thuộc xã Mỹ Sơn, huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An) trở thành yết hầu giao thông quan trọng nhất để chuyển hàng chi viện cho chiến trường miền Nam. Nơi đây là điểm hội tụ của các con đường vận tải, và cũng là nơi hứng chịu mật độ bom đạn đậm đặc khủng khống.

Đêm thức trắng cuối cùng

Đêm ngày 30, rạng sáng ngày 31 tháng 10 năm 1968, không khí tại đại đội TNXP 317 có phần khẩn trương nhưng rộn ràng hơn thường lệ. Có tin phong phanh rằng Mỹ sắp ngừng ném bom miền Bắc.

Đặc biệt, trong Tiểu đội 2 (được mệnh danh là "Tiểu đội thép"), nhiều chiến sĩ đã có quyết định ra quân để đi học đại học, có người đã cầm trên tay chiếc vé tàu, có người như chị Nguyễn Thị Tâm đã chuẩn bị cho đám cưới vào ngày mai... Họ đùa nhau: "Ráng nốt đêm nay, mai tụi mình về đi học, đi lấy chồng rồi!"

Khoảng 4 giờ sáng ngày 31/10, nhận lệnh có một đoàn xe quân sự lớn chuẩn bị vượt qua Truông Bồn trước khi trời sáng, toàn tiểu đội lập tức ra trận địa để san lấp các hố bom vừa bị oanh tạc từ tối hôm trước.

6 giờ 10 phút định mệnh

Khi công việc gần như hoàn thành, bình minh vừa ló dạng, tiếng còi báo động rú lên liên hồi.

Một tốp máy bay phản lực Mỹ thình lình lao tới, không gầm rú như mọi khi mà lao xuống rất thấp, trút một loạt bom dây rải thảm thẳng vào vị trí Tiểu đội 2 đang đứng đón xe. Chỉ trong vòng vài phút, hàng chục quả bom nổ liên tiếp, khói bụi bốc cao hàng trăm mét, trùm kín cả thung lũng. Toàn bộ trận địa Truông Bồn bị xới tung, san phẳng.

Nhân chứng Vũ Phương Đề (lúc đó là Đại đội trưởng Đại đội 317) bàng hoàng nhớ lại:

"Khi loạt bom dứt, tôi lao ra trận địa. Trước mắt tôi không còn một bóng người, không còn một hố bom nào cũ, tất cả chỉ là một hố bom khổng lồ, đất đá đỏ ngầu bị xới lên. Tôi hét khản cả cổ: 'Thông ơi! Tâm ơi! Vinh ơi!...' nhưng đáp lại chỉ có tiếng gió ù ù và mùi thuốc súng khét lẹt."

Sự sống sót kỳ diệu từ lòng đất

Cả đại đội và nhân dân địa phương điên cuồng dùng cuốc xẻng, tay trần bới từng tấc đất. Sau nhiều giờ tìm kiếm, họ phát hiện ra một chiếc xẻng TNXP nhô lên khỏi mặt đất, lay nhẹ thấy có tiếng động.

Đó là chị Trần Thị Thông (Tiểu đội trưởng). Chị bị sức ép của bom hất văng vào một căn hầm chữ A và bị đất đá vùi lấp toàn bộ. Khi được bới lên, chị Thông đã ngất lịm, máu chảy từ tai và mũi, nhưng tim vẫn còn đập. Chị là người duy nhất của Tiểu đội 2 sống sót thần kỳ trong trận bom ấy.

13 đồng chí còn lại của tiểu đội đã mãi mãi nằm lại ở tuổi mười chín, đôi mươi. Đau đớn thay, đúng 16 giờ chiều ngày hôm đó — chưa đầy 10 tiếng đồng hồ sau khi các chị, các anh ngã xuống — Tổng thống Mỹ chính thức tuyên bố ngừng ném bom hoàn toàn trên miền Bắc Việt Nam. Bình minh hòa bình đã đến, nhưng họ đã không kịp nhìn thấy.