TRƯỜNG CHINH – NGƯỜI ĐI QUA NHỮNG BƯỚC NGOẶT CỦA LỊCH SỬ

CẬU BÉ HÀNH THIỆN VÀ GIA ĐÌNH CÓ TRUYỀN THỐNG HỌC HÀNH

Ngày 9/2/1907, tại làng Hành Thiện, Nam Định, một cậu bé tên Đặng Xuân Khu ra đời.

Gia đình ông có truyền thống học hành.

Ông nội là Đặng Xuân Bảng, một vị tiến sĩ và nhà nghiên cứu có tiếng.

Cha ông là Đặng Xuân Viện, cũng là một nhà nho và người viết sách.

Đặng Xuân Khu lớn lên trong một môi trường mà chuyện học, chuyện đọc sách và những vấn đề của đất nước luôn được quan tâm.

Nhưng thời đại mà ông sống lại là một thời đại không bình yên.

Đất nước đang dưới chế độ thuộc địa.

Những phong trào yêu nước liên tiếp xuất hiện.

Và lớp thanh niên như Đặng Xuân Khu bắt đầu tự hỏi:

Nếu đất nước mất độc lập, học vấn của một người trẻ sẽ có ý nghĩa gì?

🌿 NĂM 1925 – MỘT CẬU THANH NIÊN XUỐNG ĐƯỜNG

Năm 1925, khi mới 18 tuổi, Đặng Xuân Khu tham gia phong trào đòi chính quyền thực dân ân xá cho nhà yêu nước Phan Bội Châu.

Một năm sau, ông tham gia cuộc bãi khóa để truy điệu Phan Châu Trinh.

Những hoạt động ấy khiến ông bị chính quyền thực dân chú ý và sau đó bị đuổi học.

Đây là một bước ngoặt.

Một người trẻ đang đi học.

Nhưng việc học bị gián đoạn.

Con đường phía trước bắt đầu thay đổi.

Ông lên Hà Nội tiếp tục học tại Trường Cao đẳng Thương mại.

Và tại đây, ông tiếp xúc với những tư tưởng cách mạng mới.

🌱 TỪ MỘT SINH VIÊN ĐẾN NGƯỜI HOẠT ĐỘNG CÁCH MẠNG

Năm 1927, Đặng Xuân Khu gia nhập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên.

Hai năm sau, ông tham gia cuộc vận động thành lập tổ chức cộng sản ở Bắc Kỳ.

Cuối năm 1929, ông quyết định bỏ học để hoạt động cách mạng chuyên nghiệp.

Một lựa chọn rất lớn đối với một người trẻ.

Bởi từ đây, cuộc đời ông không còn đi theo con đường nghề nghiệp bình thường.

Ông chọn con đường hoạt động bí mật.

Và cũng từ đây, cái tên Trường Chinh dần trở thành một cái tên gắn với lịch sử cách mạng Việt Nam.

🌿 NHÀ TÙ HỎA LÒ

Năm 1930, Trường Chinh được giao công tác tuyên truyền, cổ động.

Nhưng hoạt động cách mạng bí mật dưới sự truy lùng của thực dân Pháp không thể kéo dài mà không gặp nguy hiểm.

Cuối năm 1930, ông bị bắt.

Ông bị kết án 12 năm tù và giam tại Hỏa Lò.

Một người trẻ đang ở tuổi đôi mươi…

Bỗng bị tách khỏi cuộc sống bên ngoài.

Không trường học.

Không công việc.

Không tự do.

Chỉ có những bức tường nhà tù.

Nhưng nhà tù không thể ngăn những người tù chính trị trao đổi với nhau.

Họ học.

Đọc.

Viết.

Tranh luận.

Giữ liên lạc.

Và tìm cách duy trì tổ chức.

🌱 TỪ HỎA LÒ ĐẾN SƠN LA

Tháng 2/1933, Trường Chinh cùng hơn 200 tù chính trị bị thực dân Pháp đưa lên nhà tù Sơn La.

Đường đi tới Sơn La là một cuộc áp giải.

Nhưng đối với những người tù chính trị, đó cũng là một chặng đường thử thách ý chí.

Sơn La nằm giữa núi rừng.

Xa Hà Nội.

Xa gia đình.

Xa cuộc sống bình thường.

Nhưng chính trong những nhà tù ấy, nhiều người tiếp tục học tập và trao đổi lý luận.

Đối với Trường Chinh, những năm tù đày trở thành một phần quan trọng trong quá trình hình thành tư duy chính trị và tổ chức của ông.

🌿 NĂM 1936 – CÁNH CỬA NHÀ TÙ MỞ RA

Ngày 29/9/1936, Trường Chinh được trả tự do.

Nhưng tự do không có nghĩa là nguy hiểm biến mất.

Ông trở lại hoạt động trong điều kiện chính trị có nhiều thay đổi.

Phong trào dân chủ 1936–1939 mở ra những hình thức hoạt động mới.

Trường Chinh tham gia công tác báo chí và tuyên truyền.

Ông viết.

Biên tập.

Tổ chức.

Truyền bá tư tưởng.

Và chính trong thời kỳ này, vai trò của ông trên mặt trận báo chí cách mạng ngày càng rõ nét.

🌿 KHI MỘT TỜ BÁO TRỞ THÀNH “VŨ KHÍ”

Trường Chinh là một trong những người sử dụng báo chí như một phương tiện quan trọng để tuyên truyền và tổ chức phong trào.

Bảo tàng Lịch sử Quốc gia nhận định ông là một trong những nhân vật tiêu biểu của báo chí cách mạng trước năm 1945.

Trong điều kiện bị kiểm duyệt và truy lùng, viết báo không phải một công việc đơn giản.

Một bài viết phải vừa truyền tải tư tưởng…

vừa phải tính đến điều kiện hoạt động thực tế.

Một tờ báo phải tìm cách đến được với người đọc.

Một tài liệu phải được chuyển đi.

Một thông tin phải được giữ an toàn.

Đó là cả một mạng lưới.

Và người làm báo cách mạng lúc ấy không chỉ là người viết.

Họ còn là người tổ chức.

🌱 NĂM 1941 – MỘT BƯỚC NGOẶT LỚN

Năm 1941, Hội nghị Trung ương lần thứ VIII họp tại Pác Bó, Cao Bằng, dưới sự chủ trì của Nguyễn Ái Quốc.

Hội nghị xác định nhiệm vụ giải phóng dân tộc là nhiệm vụ cấp bách.

Trường Chinh được bầu làm Tổng Bí thư.

Từ đây, ông bước vào một giai đoạn mới.

Không chỉ là một cán bộ hoạt động bí mật.

Ông trở thành một trong những người giữ trọng trách lãnh đạo cao nhất của tổ chức.

Và đất nước lúc ấy đang đứng trước một biến động rất lớn.

🌿 GIỮA NÚI RỪNG VIỆT BẮC

Những năm trước Cách mạng Tháng Tám là những năm cực kỳ căng thẳng.

Thực dân Pháp và phát xít Nhật kiểm soát Đông Dương.

Các lực lượng cách mạng phải hoạt động bí mật.

Việt Bắc trở thành một trong những địa bàn quan trọng.

Trường Chinh cùng Trung ương Đảng hoạt động giữa những căn cứ và địa bàn khác nhau.

Không có điều kiện của một cơ quan hiện đại.

Không có điện thoại, máy tính, internet.

Thông tin phải truyền bằng người.

Tài liệu phải bảo quản.

Các cuộc họp phải giữ bí mật.

Nhưng những quyết định được đưa ra ở đó lại liên quan đến vận mệnh của cả đất nước.

🌿 “KHÁNG CHIẾN NHẤT ĐỊNH THẮNG LỢI”

Sau Cách mạng Tháng Tám và khi cuộc kháng chiến chống Pháp bùng nổ, Trường Chinh tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng đường lối kháng chiến.

Tác phẩm “Kháng chiến nhất định thắng lợi” được ông viết năm 1947, trình bày những vấn đề cơ bản về đường lối kháng chiến.

Tác phẩm nhấn mạnh tính chất toàn dân, toàn diện, trường kỳ của cuộc kháng chiến.

Điều đáng chú ý là đây không chỉ là một cuốn sách.

Nó thể hiện cách một người lãnh đạo cố gắng giải thích:

Vì sao phải chiến đấu?

Chiến đấu bằng cách nào?

Dựa vào đâu để có thể đi đến cùng?

Trong một cuộc chiến lâu dài, tinh thần thôi chưa đủ.

Cần một cách nhìn có hệ thống.

🌱 KHI CÁCH MẠNG THẮNG LỢI, CÔNG VIỆC KHÔNG KẾT THÚC

Năm 1945, Cách mạng Tháng Tám thành công.

Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời.

Nhưng ngay sau thắng lợi là hàng loạt khó khăn.

Chính quyền mới phải đối diện với nhiều lực lượng.

Kinh tế khó khăn.

Nạn đói.

Nạn mù chữ.

Nguy cơ chiến tranh trở lại.

Trường Chinh tiếp tục tham gia lãnh đạo trong hoàn cảnh ấy.

Với ông, thắng lợi của một cuộc khởi nghĩa chỉ là một bước.

Sau đó còn phải:

giữ chính quyền, xây dựng chính quyền và bảo vệ nền độc lập.

🌿 MỘT NGƯỜI VIẾT VỀ VĂN HÓA

Trường Chinh không chỉ quan tâm đến chính trị và quân sự.

Ông còn đặc biệt quan tâm đến văn hóa.

Năm 1943, ông là người chủ trì soạn thảo Đề cương về Văn hóa Việt Nam.

Đề cương đặt vấn đề về vai trò của văn hóa trong sự nghiệp giải phóng dân tộc và xây dựng xã hội.

Đây là một dấu ấn quan trọng trong lịch sử tư tưởng văn hóa Việt Nam thế kỷ XX.

Điều thú vị là một người hoạt động cách mạng trong điều kiện bí mật lại dành nhiều tâm sức cho một vấn đề tưởng như không liên quan trực tiếp đến chiến trường:

văn hóa.

Nhưng với ông, một dân tộc muốn độc lập không chỉ cần giành chính quyền.

Còn cần xây dựng đời sống tinh thần của chính mình.

🌱 NHÀ LÝ LUẬN VÀ NGƯỜI LÀM THỰC TIỄN

Đây là điểm khiến cuộc đời Trường Chinh có nhiều lớp.

Ông viết lý luận.

Nhưng cũng làm công tác tổ chức.

Ông nghiên cứu văn hóa.

Nhưng cũng hoạt động trong chiến tranh.

Ông làm báo.

Nhưng cũng trực tiếp tham gia lãnh đạo.

Nói cách khác:

lý luận của ông luôn gắn với những vấn đề thực tế mà đất nước đang đối mặt.

Đó là lý do trong nhiều giai đoạn, ông được giao những nhiệm vụ khác nhau.

🌿 NHỮNG NĂM SAU 1954

Sau Hiệp định Genève năm 1954, miền Bắc bước vào công cuộc xây dựng.

Trường Chinh tiếp tục giữ nhiều trọng trách.

Ông tham gia lãnh đạo công cuộc xây dựng miền Bắc, giữ cương vị Chủ tịch Ủy ban Thường vụ Quốc hội trong nhiều năm và tham gia nhiều công việc về lý luận, tổ chức và xây dựng Nhà nước.

Nhưng giai đoạn này cũng có những vấn đề phức tạp.

Một người hoạt động chính trị lâu năm không phải lúc nào cũng đúng.

Lịch sử không chỉ có những thành công.

Có những chủ trương, chính sách sau thực tiễn đã bộc lộ hạn chế và phải được sửa chữa.

Điều quan trọng là:

khả năng nhìn lại thực tế.

Và chính điều này trở thành một phần đáng chú ý trong chặng đường cuối đời của Trường Chinh.

🌿 NĂM 1986 – KHI ĐẤT NƯỚC ĐỨNG TRƯỚC MỘT BƯỚC NGOẶT

Năm 1986.

Đất nước gặp nhiều khó khăn về kinh tế – xã hội.

Yêu cầu đổi mới tư duy trở nên cấp thiết.

Tháng 7/1986, Trường Chinh được bầu lại làm Tổng Bí thư.

Lúc ấy, ông đã gần 80 tuổi.

Một người đã trải qua chiến tranh.

Nhà tù.

Cách mạng.

Kháng chiến.

Xây dựng đất nước.

Nhưng một lần nữa, ông phải đối diện với một câu hỏi mới:

Nếu cách làm cũ không còn phù hợp, phải làm gì?

🌱 ĐI TÌM CÂU TRẢ LỜI TỪ THỰC TIỄN

Theo các tư liệu về giai đoạn này, Trường Chinh dành nhiều thời gian khảo sát thực tế, lắng nghe ý kiến từ các địa phương, cơ sở sản xuất và nhân dân.

Ông đi.

Quan sát.

Nghe.

Trao đổi.

Tổng hợp.

Rồi cùng tập thể lãnh đạo chuẩn bị những vấn đề lý luận và thực tiễn cho Đại hội VI.

Bảo tàng Lịch sử Quốc gia ghi nhận ông là một trong những người đặt nền móng quan trọng cho quá trình đổi mới năm 1986.

Đây là một hình ảnh rất khác với người lãnh đạo trong những năm đầu cách mạng.

Một người đã ở vị trí cao trong nhiều thập niên nhưng vẫn phải trở lại với thực tế để tìm câu trả lời.

🌿 ĐỔI MỚI BẮT ĐẦU TỪ VIỆC NHÌN THẲNG VÀO THỰC TẾ

Đại hội VI của Đảng tháng 12/1986 mở ra đường lối Đổi mới.

Trường Chinh là Tổng Bí thư trong thời điểm diễn ra Đại hội.

Ông cùng tập thể lãnh đạo chuẩn bị và thúc đẩy những thay đổi về tư duy và đường lối phát triển.

Ở đây có một bài học rất đáng suy nghĩ:

đôi khi thay đổi không bắt đầu từ việc biết thêm một điều mới, mà bắt đầu từ việc dám thừa nhận rằng cách làm hiện tại chưa giải quyết được vấn đề.

Đó là một bài học khó.

Đối với cá nhân.

Đối với tổ chức.

Và càng khó hơn đối với những người đã gắn bó lâu năm với một cách làm.

🌱 MỘT CUỘC ĐỜI ĐI QUA RẤT NHIỀU BƯỚC NGOẶT

Trường Chinh qua đời ngày 30/9/1988, hưởng thọ 81 tuổi.

Ông đã trải qua hơn sáu thập niên hoạt động cách mạng.

Từ một thanh niên tham gia phong trào yêu nước năm 1925…

Đến người hoạt động bí mật.

Người tù Hỏa Lò, Sơn La.

Người làm báo.

Tổng Bí thư.

Nhà lý luận.

Người tham gia lãnh đạo kháng chiến.

Chủ tịch Quốc hội.

Chủ tịch Hội đồng Nhà nước.

Và Tổng Bí thư trong năm 1986 – thời điểm đất nước bắt đầu công cuộc Đổi mới.

Một cuộc đời đi qua rất nhiều biến động.

🌿 NHƯNG CÓ MỘT SỢI CHỈ ĐỎ XUYÊN SUỐT

Nếu phải tìm một điểm chung trong hành trình ấy, có lẽ đó là:

học hỏi từ thực tế và tìm cách giải quyết những vấn đề mà đất nước đang đối diện.

Khi còn trẻ, ông học và tham gia phong trào.

Trong nhà tù, ông học và tổ chức.

Trong kháng chiến, ông viết và xây dựng đường lối.

Trong công tác văn hóa, ông đặt vấn đề về bản sắc dân tộc.

Và đến năm 1986, ông trở lại với thực tiễn để tìm hướng đi mới.

🌱 BÀI HỌC CHO TUỔI TRẺ HÔM NAY

1. Người trẻ cần có chính kiến, nhưng cũng phải biết học từ thực tế

Có kiến thức là cần thiết.

Có quan điểm cũng cần thiết.

Nhưng thực tế luôn là nơi kiểm chứng.

Một kế hoạch trên giấy có thể rất đẹp.

Nhưng khi triển khai xuống thôn, xuống chi đoàn, mọi thứ có thể khác.

Vì vậy, người làm công tác cơ sở cần biết:

lắng nghe – quan sát – điều chỉnh – làm lại.

2. Đừng ngại nhìn nhận điều chưa tốt

Một hoạt động chưa thành công không có nghĩa mình thất bại.

Một kế hoạch cần sửa không có nghĩa mình kém.

Điều quan trọng là có dám nhìn vào kết quả hay không.

Sai ở đâu thì sửa ở đó.

Đó cũng là tinh thần cần có trong công việc Đoàn.

3. Một người làm việc lớn vẫn phải bắt đầu từ những việc cụ thể

Trường Chinh từng viết báo.

Làm tuyên truyền.

Tổ chức cơ sở.

Hoạt động bí mật.

Những công việc ấy rất cụ thể.

Không có thành công lớn nào tự nhiên xuất hiện.

Nó được tạo nên từ hàng nghìn công việc nhỏ được làm liên tục.

4. Văn hóa không phải chuyện xa xôi

Trường Chinh dành nhiều quan tâm cho văn hóa.

Điều đó nhắc người trẻ rằng:

xây dựng quê hương không chỉ là làm đường, xây nhà, phát triển kinh tế.

Còn là giữ tiếng nói.

Giữ ký ức.

Giữ những câu chuyện của cộng đồng.

Giữ những giá trị tốt đẹp.

Và truyền chúng cho thế hệ sau.

Đặc biệt ở những địa bàn có nhiều cộng đồng dân tộc như Măng Bút, việc ghi lại những câu chuyện về con người, phong tục và lịch sử địa phương càng có ý nghĩa.

🌿 LỜI KẾT

Có những cuộc đời chỉ gắn với một thời điểm lịch sử.

Nhưng có những cuộc đời đi qua rất nhiều bước ngoặt.

Trường Chinh là một trong những người như vậy.

Từ một thanh niên tham gia phong trào yêu nước…

Đến người tù chính trị…

Từ một người làm báo…

Đến người đứng đầu tổ chức…

Từ những năm tháng kháng chiến…

Đến những ngày đất nước xây dựng trong hòa bình…

Và cuối cùng, ở tuổi gần 80, ông lại đứng trước một câu hỏi mới:

Đất nước cần thay đổi như thế nào để bước tiếp?

Câu chuyện ấy nhắc chúng ta rằng:

Trưởng thành không có nghĩa là không bao giờ phải thay đổi.
Trưởng thành là biết nhìn vào thực tế, biết lắng nghe và đủ bản lĩnh để điều chỉnh khi cần thiết.

Một người trẻ hôm nay có thể chưa làm được những việc lớn.

Nhưng có thể bắt đầu bằng những điều rất nhỏ:

làm việc có trách nhiệm,
biết lắng nghe,
dám nhận thiếu sót,
chịu học hỏi,
và luôn tìm cách làm tốt hơn ngày hôm qua.

Bởi lịch sử không chỉ được tạo nên bởi những khoảnh khắc lớn.

Nó còn được tạo nên bởi cách mỗi con người lựa chọn hành động trước những bước ngoặt của thời đại. 🌿