Trường Đại học Đồng Tháp (1)

Trong những năm tháng chiến tranh khốc liệt của dân tộc Việt Nam, có những con người sinh ra trong nghèo khó, lớn lên trong gian khổ và ra đi trong bom đạn, nhưng tên tuổi của họ lại sống mãi cùng lịch sử. Nguyễn Thị Út (Út Tịch) là một con người như thế. Cuộc đời bà không phải là những trang sử được viết bằng mực, mà được viết bằng mồ hôi, nước mắt, máu và cả tình yêu vô bờ dành cho quê hương, đất nước. Bà là hình ảnh tiêu biểu của người phụ nữ Nam Bộ anh hùng – chân chất, mạnh mẽ, kiên cường và bất khuất.

Nguyễn Thị Út sinh năm 1931 tại vùng đất nghèo Tam Ngãi, Cầu Kè – nơi quanh năm sông nước, ruộng đồng và những mái nhà lá đơn sơ. Tuổi thơ của bà gắn liền với cảnh nghèo đói và tủi cực. Gia đình làm thuê cho địa chủ, sống cuộc đời ở đợ, phải chịu sự áp bức và khinh rẻ. Khi mới 13 tuổi, cha bà qua đời, để lại gánh nặng mưu sinh cho người mẹ và ba chị em gái. Tuổi thơ của Út Tịch không có những ngày tháng hồn nhiên, mà chỉ có những ngày làm mướn, những đêm đói lạnh và những lần chứng kiến bất công của xã hội.

Chính hoàn cảnh ấy đã hun đúc trong bà một tinh thần phản kháng mạnh mẽ. Út Tịch không chấp nhận bị đánh đập, không chấp nhận bị áp bức. Người ta kể rằng bà từng đánh trả lại con địa chủ khi bị bắt nạt. Hành động ấy tuy nhỏ nhưng lại cho thấy một cá tính đặc biệt – một con người không chịu cúi đầu trước bất công. Từ những năm tháng cơ cực ấy, trong trái tim cô gái nhỏ đã nhen nhóm một ngọn lửa – ngọn lửa của lòng yêu nước và khát vọng được sống tự do.

Khi phong trào cách mạng lan rộng khắp Nam Bộ, Út Tịch bắt đầu tiếp xúc với các cán bộ Việt Minh. Những lời tuyên truyền về độc lập, về tự do đã chạm đến trái tim của người con gái nghèo. Bà hiểu rằng chỉ có cách mạng mới có thể giúp những người dân nghèo thoát khỏi cuộc sống áp bức. Từ đó, bà bắt đầu tham gia hoạt động giao liên, giúp đỡ lực lượng cách mạng.

Khi thực dân Pháp quay trở lại xâm lược Nam Bộ, Út Tịch đã xung phong tham gia chiến đấu. Dù còn nhỏ tuổi và nhiều lần bị từ chối, bà vẫn không từ bỏ. Câu nói giản dị nhưng đầy khí phách của bà: “Nó đánh mình, mình đánh nó!” đã trở thành lời tuyên thệ cho cả cuộc đời chiến đấu sau này. Đó không chỉ là lời nói của một cô gái trẻ, mà là tiếng nói của lòng yêu nước, của ý chí bảo vệ quê hương bằng mọi giá.

Năm 1950, bà lập gia đình với ông Lâm Văn Tịch – một chiến sĩ cách mạng. Từ đó, cái tên Út Tịch ra đời, gắn liền với hình ảnh người phụ nữ vừa làm mẹ, vừa làm chiến sĩ. Cuộc sống gia đình không làm bà trở nên yếu mềm, mà ngược lại càng khiến bà mạnh mẽ hơn. Trong hoàn cảnh chiến tranh, bà vừa sinh con, nuôi con, vừa tham gia chiến đấu. Có những ngày bà bồng con trên tay, tay kia cầm súng. Có những đêm bà gửi con cho đồng đội để đi trinh sát. Hình ảnh người mẹ ấy vừa gần gũi, vừa vĩ đại.

Sau Hiệp định Genève năm 1954, đất nước bị chia cắt, Út Tịch được phân công ở lại miền Nam hoạt động. Cuộc sống lúc này càng nguy hiểm hơn khi chính quyền đàn áp những người kháng chiến cũ. Gia đình bà bị theo dõi, chồng bị bắt, cuộc sống luôn trong cảnh lo sợ. Nhưng Út Tịch không lùi bước. Bà vẫn âm thầm hoạt động cách mạng, vận động quần chúng, bảo vệ lực lượng.

Những năm chống Mỹ là thời kỳ Út Tịch thể hiện rõ nhất tinh thần anh hùng của mình. Bà tham gia hàng chục trận đánh lớn nhỏ, làm trinh sát, binh vận, du kích, dẫn đường cho bộ đội tấn công đồn địch. Bà không chỉ chiến đấu bằng súng mà còn bằng trí tuệ, lòng dũng cảm và sự mưu trí. Nhiều lần bà vận động binh lính địch bỏ ngũ, nhiều lần đưa bộ đội vào đánh đồn mà không tốn một viên đạn.

Người ta nhắc đến Út Tịch bằng một câu nói đã trở thành huyền thoại:
“Còn cái lai quần cũng đánh.”

Câu nói ấy nghe giản dị nhưng lại mang một ý nghĩa sâu sắc. Nó thể hiện tinh thần chiến đấu đến cùng, không sợ hy sinh, không sợ gian khổ. Đó là tinh thần của người phụ nữ Việt Nam trong chiến tranh – dù chỉ còn lại chút sức lực cuối cùng cũng vẫn chiến đấu vì đất nước.

Năm 1965, Út Tịch được tuyên dương danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Đây là phần thưởng xứng đáng cho những đóng góp và hy sinh của bà. Nhưng với Út Tịch, danh hiệu không phải là điều quan trọng nhất. Điều quan trọng nhất với bà vẫn là được chiến đấu, được bảo vệ quê hương, được góp phần vào ngày đất nước hòa bình.

Cuộc đời của bà không chỉ là cuộc đời của một chiến sĩ, mà còn là cuộc đời của một người mẹ. Bà có 9 người con, mỗi đứa con là một phần trái tim của bà. Nhưng chiến tranh không cho bà được sống trọn vẹn cuộc đời làm mẹ. Bà phải gửi con cho đồng đội, phải rời xa con để đi chiến đấu. Nỗi đau lớn nhất của người mẹ là không thể ở bên con, nhưng bà vẫn chấp nhận hy sinh vì tương lai của đất nước.

Năm 1968, trong một trận bom B52 ác liệt tại An Giang, Út Tịch và người con gái thứ ba bị thương nặng và hy sinh. Bà ra đi khi mới 48 tuổi, để lại phía sau những đứa con còn thơ dại và một cuộc đời đầy dang dở. Sự hy sinh ấy khiến nhiều người xúc động và khâm phục. Bà đã sống như một người anh hùng và ra đi như một người anh hùng.

Cuộc đời của Út Tịch sau này được nhà văn Nguyễn Thi xây dựng thành tác phẩm Người mẹ cầm súng. Tác phẩm đã khắc họa hình ảnh người mẹ Nam Bộ kiên cường, bất khuất, trở thành biểu tượng trong văn học Việt Nam. Hình ảnh ấy sau đó được chuyển thể thành phim Mẹ vắng nhà, giúp thế hệ sau hiểu hơn về sự hy sinh của bà.

Ngày nay, tên tuổi của Nguyễn Thị Út được đặt cho nhiều con đường, khu tưởng niệm và công trình văn hóa. Nhưng điều quan trọng hơn cả không phải là những tấm bảng tên hay những bức tượng, mà là tinh thần của bà vẫn sống trong lòng người dân Việt Nam. Đó là tinh thần yêu nước, tinh thần chiến đấu và lòng dũng cảm.

Cuộc đời của Út Tịch giống như một bản anh hùng ca thầm lặng. Bà không phải là người được sinh ra trong nhung lụa, không được học hành đầy đủ, cũng không có cuộc sống bình yên. Nhưng bà đã trở thành anh hùng bằng chính lòng yêu nước và ý chí của mình. Bà là minh chứng cho câu nói: người anh hùng không phải là người không biết sợ, mà là người biết vượt qua nỗi sợ để bảo vệ điều mình yêu quý.

Hình ảnh người mẹ Nam Bộ tay bồng con, tay cầm súng vẫn luôn là hình ảnh đẹp nhất trong lịch sử Việt Nam. Và trong những hình ảnh ấy, Nguyễn Thị Út là một biểu tượng tiêu biểu. Bà đã sống trọn vẹn cho đất nước, cho nhân dân và cho thế hệ mai sau.

Cuộc đời của bà khép lại trong bom đạn, nhưng tinh thần của bà thì vẫn còn mãi. Nó sống trong từng trang sách, từng câu chuyện lịch sử, từng bài học về lòng yêu nước. Nó nhắc nhở thế hệ trẻ hôm nay rằng độc lập và hòa bình không phải tự nhiên mà có, mà được đánh đổi bằng máu và nước mắt của những con người như Út Tịch.

Nguyễn Thị Út đã ra đi, nhưng tên tuổi của bà vẫn sống mãi với thời gian. Bà là ngọn lửa của lòng yêu nước, là biểu tượng của người phụ nữ Việt Nam anh hùng, là người mẹ vĩ đại của dân tộc. Và mỗi khi nhắc đến bà, người ta lại nhớ đến một câu nói giản dị mà bất tử:

“Còn cái lai quần cũng đánh.”

Đó không chỉ là lời nói của một người phụ nữ, mà là lời thề của cả một thế hệ đã sống, đã chiến đấu và đã hy sinh vì Tổ quốc Việt Nam thân yêu.