Trương Định

Trương Định (1820–1864), còn gọi là Trương Công Định, là lãnh tụ xuất sắc của phong trào kháng Pháp tại Nam Kỳ. Sinh ra ở Quảng Ngãi, ông theo cha vào Nam sinh sống và lập nghiệp tại Gò Công (Tiền Giang). Nhờ có công chiêu mộ dân nghèo khai hoang lập ấp, ông được nhà Nguyễn phong chức Quản cơ. Khi quân Pháp nổ súng tấn công Gia Định năm 1859, ông lập tức tự vũ trang cho đội quân đồn điền của mình, phối hợp với quân đội triều đình để chống giặc và giành nhiều chiến công vang dội.

Bước ngoặt lịch sử diễn ra vào năm 1862 khi triều đình Huế ký Hòa ước Nhâm Tuất, nhượng ba tỉnh miền Đông Nam Kỳ cho Pháp. Vua Tự Đức hạ lệnh cho Trương Định phải bãi binh, đồng thời điều chuyển ông đi nhận chức Lãnh binh tận Phú Yên. Đứng trước sự lựa chọn ngặt nghèo giữa lệnh vua và nỗi đau mất nước của nhân dân, Trương Định đã có quyết định lịch sử. Sức ép từ lòng dân và sự khẩn khoản của các nghĩa sĩ đã khiến ông quyết tâm ở lại. Ông chấp nhận từ bỏ bổng lộc, cãi lệnh triều đình để ở lại Gò Công tiếp tục kháng chiến, được nhân dân và nghĩa quân suy tôn làm Bình Tây Đại Nguyên soái.

Dưới sự lãnh đạo của ông, nghĩa quân xây dựng căn cứ Tân Hòa, áp dụng chiến thuật du kích gây cho quân Pháp nhiều tổn thất nặng nề. Lo sợ trước thanh thế của ông, quân Pháp mở nhiều cuộc càn quét quy mô lớn kết hợp dụ hàng nhưng đều thất bại. Đêm 19 rạng sáng ngày 20 tháng 8 năm 1864, do sự phản bội của nội gián Huỳnh Công Tấn, quân Pháp bất ngờ bao vây căn cứ của nghĩa quân. Trong cuộc chiến sinh tử nhằm phá vòng vây, Trương Định bị thương nặng ở xương sống. Để giữ vững khí tiết, quyết không rơi vào tay giặc, ông đã rút gươm tự sát tại Gò Công ở tuổi 44. Sự hy sinh của ông là biểu tượng sáng ngời về tinh thần yêu nước và lòng trung thành với nhân dân.