Trương Định (1820 – 1864): Vị Bình Tây Đại Nguyên soái từ chối rời đất Nam Kỳ

Trương Định sinh năm 1820 ở làng Tư Cung, phủ Bình Sơn, Quảng Ngãi. Năm 1844, ông theo cha là lãnh binh Trương Cầm vào Nam. Sau khi cha mất, ông về Tân Hòa (nay là Gò Công Đông, Tiền Giang), lấy vợ là con gái một nhà hào phú ở địa phương. Năm 1850, ông chiêu mộ dân nghèo lập đồn điền lớn ở Gò Công và được bổ chức Quản cơ.

Năm 1861, ông đem hàng vạn "dân dũng" giúp Nguyễn Tri Phương giữ Đại đồn Kỳ Hòa. Sau khi đại đồn thất thủ năm 1862, ông lui về Gò Công, lập đại bản doanh và chỉ huy nghĩa quân đánh Pháp khắp Nam Kỳ. Khi triều đình Huế ký Hàng ước 1862 và điều ông đi Phú Yên, ông trả lời rằng ông thà đắc tội với triều đình chứ không nỡ ngồi nhìn giang sơn chìm đắm. Nghĩa quân giữ ông ở lại, suy tôn làm Bình Tây Đại Nguyên soái.

Từ ngày 16/12/1862, dưới sự chỉ huy thống nhất của ông, cuộc tổng tiến công của nghĩa quân nổ ra, đánh đồn Rạch Tra, tấn công tàu chiến trên Vàm Cỏ Đông, chiếm huyện Long Thành, đánh ở Cần Giuộc và Thuộc Nhiêu. Từ 25/2 đến 28/3/1863, Pháp chiếm đại bản doanh Tân Hòa. Ông rút về Phước Lộc, phân tán lực lượng về rừng Biên Hòa, Thủ Dầu Một, Tây Ninh, Đồng Tháp Mười để tiếp tục đánh.

Tháng 8/1864, nghĩa quân được tập hợp lại lên tới 10.800 người, chuẩn bị đánh lấy lại Tân Hòa. Ngày 20/8/1864, tại làng Tân Phước, chỉ có 25 nghĩa quân hộ vệ, ông bị thủ hạ Huỳnh Công Tấn phản bội, dẫn quân Pháp đến bao vây. Ông chiến đấu quyết liệt, bị trúng đạn gãy cột sống và dùng gươm tự sát để không bị bắt, khi mới 44 tuổi.

Theo một giả thuyết, tên Bà Điểm (Hóc Môn) bắt nguồn từ việc nghĩa quân của ông từng đặt trạm liên lạc ở nhà bà lão tên Điểm trong vùng này.