Trương Định

Trương Định (1820–1864)

* Đóng góp: Trương Định là một trong những thủ lĩnh tiêu biểu của phong trào kháng chiến chống thực dân Pháp ở Nam Kỳ trong những năm đầu Pháp xâm lược Việt Nam. Ông sinh năm 1820 tại Quảng Ngãi, sau đó vào Gia Định và lập nghiệp ở Nam Bộ.

Khi Pháp bắt đầu tấn công Đà Nẵng và sau đó mở rộng xâm lược Nam Kỳ, Trương Định đã tập hợp lực lượng địa phương đứng lên chống Pháp. Ông được triều đình nhà Nguyễn phong chức và có vai trò tổ chức lực lượng nghĩa quân tại vùng Gò Công – Gia Định.

Sau Hiệp ước Nhâm Tuất năm 1862, triều đình nhà Nguyễn ký hiệp ước nhượng cho Pháp ba tỉnh miền Đông Nam Kỳ và yêu cầu các lực lượng vũ trang phải giải tán. Trương Định không chấp nhận rời bỏ lực lượng và tiếp tục lãnh đạo nghĩa quân chống Pháp.

Nhân dân và nghĩa quân suy tôn ông là “Bình Tây Đại nguyên soái”. Từ căn cứ ở Gò Công, ông tổ chức lực lượng, xây dựng hệ thống căn cứ và tiến hành nhiều trận đánh nhằm vào quân Pháp. Nghĩa quân nhận được sự ủng hộ đáng kể của nhân dân địa phương, giúp phong trào có thể duy trì trong thời gian dài dù lực lượng và vũ khí hạn chế.

Năm 1864, quân Pháp tiến hành truy quét căn cứ của Trương Định. Sau khi bị thương và rơi vào tình thế bị bao vây, ông đã hy sinh tại Gò Công vào ngày 20/8/1864.

* Di sản: Trương Định trở thành một trong những biểu tượng tiêu biểu nhất của phong trào chống Pháp ở Nam Kỳ nửa sau thế kỷ XIX.

Điểm đặc biệt trong hình tượng của ông là việc tiếp tục kháng chiến sau khi triều đình đã ký hiệp ước với Pháp, đặt lợi ích của nhân dân và phong trào kháng chiến lên trên mệnh lệnh giải giáp. Câu chuyện này được lưu truyền qua nhiều thế hệ và trở thành một biểu tượng về tinh thần không khuất phục.

Tên tuổi Trương Định được lưu giữ qua đền thờ, tượng đài, di tích lịch sử, đường phố và trường học, đặc biệt tại Tiền Giang và Quảng Ngãi. Khu di tích Đền thờ Trương Định ở Gò Công là một địa điểm quan trọng để tưởng niệm ông.

Nhiều hoạt động tưởng niệm, lễ hội truyền thống cũng được tổ chức nhằm ghi nhớ công lao của Trương Định và những nghĩa quân đã chiến đấu chống Pháp.

* Ý nghĩa lịch sử: Trương Định tiêu biểu cho giai đoạn đầu của phong trào kháng chiến chống thực dân Pháp, khi nhà nước phong kiến từng bước mất khả năng kiểm soát Nam Kỳ nhưng phong trào chống xâm lược trong nhân dân vẫn tiếp tục phát triển.

Cuộc kháng chiến của ông cho thấy sức mạnh của các lực lượng địa phương và vai trò của nhân dân trong việc duy trì phong trào. Dù cuối cùng không thể đánh bại quân Pháp, nghĩa quân Trương Định đã khiến đối phương phải đối mặt với một phong trào kháng chiến kéo dài và rộng lớn.

* Điểm đặc trưng: Trương Định nổi bật nhất với hình ảnh “Bình Tây Đại nguyên soái”, người đã lựa chọn tiếp tục chiến đấu thay vì tuân theo lệnh giải giáp sau Hiệp ước Nhâm Tuất. Chính lựa chọn ấy khiến ông trở thành biểu tượng của lòng yêu nước, tinh thần tự chủ và ý chí chống ngoại xâm của nhân dân Nam Bộ trong những năm đầu chống thực dân Pháp.