Trương Định — Người chọn ở lại cùng nghĩa quân thay vì rời Nam Bộ

Trương Định, còn gọi là Trương Công Định, là một trong những thủ lĩnh nổi bật của phong trào chống Pháp ở Nam Kỳ trong những năm đầu của cuộc xâm lược.

Năm 1859, quân Pháp đánh chiếm Gia Định. Sau đó, chiến tranh mở rộng và nhiều vùng đất Nam Kỳ rơi vào tay quân Pháp.

Trong hoàn cảnh đó, nhiều trung tâm kháng chiến xuất hiện.

Bảo tàng Lịch sử Quốc gia cho biết trong những năm 1859–1864, Nam Kỳ có nhiều trung tâm kháng chiến như Trương Định ở Gò Công, Trần Xuân Hòa ở Mỹ Tho, Nguyễn Trung Trực ở Tân An, Vũ Duy Dương ở Đồng Tháp Mười và những thủ lĩnh khác. Trong số đó, cuộc khởi nghĩa của Trương Định là cuộc khởi nghĩa lớn nhất vào thời điểm ấy.

Trương Định vốn là một võ quan và có lực lượng nghĩa quân được hình thành từ nhân dân địa phương.

Sau khi Pháp chiếm Gia Định, ông tổ chức lực lượng chống lại quân xâm lược.

Một vấn đề quan trọng xuất hiện sau Hiệp ước Nhâm Tuất năm 1862.

Theo hiệp ước, triều đình nhà Nguyễn nhượng cho Pháp ba tỉnh miền Đông Nam Kỳ.

Triều đình yêu cầu các lực lượng kháng chiến phải ngừng chiến đấu và giải tán.

Nhưng Trương Định không chấp hành.

Đây là bước ngoặt khiến tên tuổi ông trở thành biểu tượng của sự lựa chọn giữa mệnh lệnh của triều đình và nguyện vọng của nhân dân đang chiến đấu chống quân xâm lược.

Nhân dân và nghĩa quân tôn ông làm Bình Tây Đại nguyên soái.

Từ căn cứ ở Gò Công, Trương Định tiếp tục tổ chức lực lượng chống Pháp.

Hoạt động của nghĩa quân gây cho quân Pháp nhiều khó khăn. Trương Định dựa vào địa hình Nam Bộ, mạng lưới dân cư và sự hỗ trợ của nhân dân để duy trì lực lượng.

Cuộc khởi nghĩa kéo dài trong điều kiện rất bất lợi.

Pháp có ưu thế lớn về vũ khí, quân đội và khả năng tổ chức. Trong khi đó, nghĩa quân của Trương Định chủ yếu dựa vào lực lượng địa phương.

Sau nhiều lần bị quân Pháp truy quét, lực lượng nghĩa quân ngày càng gặp khó khăn.

Năm 1864, Trương Định bị thương nặng và hy sinh.

Sự nghiệp của ông kết thúc nhưng phong trào chống Pháp ở Nam Kỳ không chấm dứt.

Tên tuổi Trương Định về sau trở thành một trong những biểu tượng tiêu biểu của phong trào kháng chiến chống Pháp cuối thế kỷ XIX.

Điều đặc biệt trong câu chuyện của ông là quyết định tiếp tục chiến đấu sau khi triều đình đã ký hiệp ước với Pháp.

Trong cách nhìn lịch sử hiện đại, đây là một ví dụ điển hình về sự hình thành của lực lượng kháng chiến dựa vào nhân dân tại Nam Kỳ.

Trương Định không phải người duy nhất chống Pháp. Nhưng quy mô phong trào của ông và sự ủng hộ của nhân dân khiến cuộc khởi nghĩa trở thành một trong những phong trào đáng chú ý nhất trong những năm đầu Pháp xâm lược Nam Bộ.

Bảo tàng Lịch sử Quốc gia xác định cuộc khởi nghĩa của Trương Định là lớn nhất trong các trung tâm kháng chiến Nam Kỳ giai đoạn 1859–1864.

Tên ông ngày nay được đặt cho nhiều đường phố, trường học và địa danh.

Nhưng giá trị lớn nhất của câu chuyện Trương Định nằm ở một lựa chọn lịch sử: khi đất nước mất chủ quyền từng phần, ông quyết định tiếp tục chiến đấu cùng lực lượng nhân dân thay vì chấm dứt kháng chiến.