Trương Định – Người nông dân đứng lên làm tướng

Người kể: Nguyễn Văn Thiện – người cùng làng, theo Trương Định từ những ngày đầu tập hợp lực lượng, chứng kiến từng trận chiến, từng lời dặn.

Tôi là Nguyễn Văn Thiện. Tôi biết anh Trương Định từ khi chúng tôi còn nhỏ, cùng cày ruộng, cùng đi đánh cá trên sông Vàm Cỏ. Anh to khỏe, hiền lành, ai có khó khăn đều giúp đỡ. Không ai nghĩ sau này anh sẽ dẫn dắt cả một vùng đứng lên giữ nước.

Khi thực dân Pháp đánh chiếm Đà Nẵng, rồi kéo vào Gia Định, chiếm thành, cướp bóc, bắt dân làm phu dịch. Triều đình Huế sợ hãi, ký hiệp ước nhượng ba tỉnh miền Nam cho Pháp. Lệnh truyền xuống: "Dân không được chống cự, phải phục tùng". Trương Định nghe tin, tức giận nói:

"Đất nước là của tổ tiên ta, bao đời xây dựng. Tại sao mấy người ở triều đình lại dám nhượng cho người khác như tặng một món quà? Dân không đồng ý, thì hiệp ước đó không có giá trị!"

Anh không nghe lệnh triều đình. Anh về làng, tập hợp thanh niên, nông dân, những người không muốn làm nô lệ. Ban đầu chỉ có vài chục người, giáo mác thô sơ. Người ta nói:

– Chúng ta không có súng tốt, không có lương thực, làm sao chống được Pháp?

Trương Định trả lời:

"Chúng ta có đất, có dân, có lòng không chịu khuất phục. Đó là vũ khí mạnh hơn mọi thứ. Nếu ai cũng sợ thì nước mất. Chỉ cần có người đứng đầu, mọi người sẽ theo."

Chỉ trong thời gian ngắn, đội nghĩa quân của anh lên đến hàng nghìn người. Họ tấn công đồn địch, cắt đường giao thông, giải cứu người dân bị bắt. Pháp sợ anh, cử người đến dụ dỗ: hứa phong anh làm Tổng binh, cho tiền bạc, ruộng đất. Anh từ chối thẳng:

"Tôi không làm quan cho người nước ngoài. Tôi đứng lên không để giàu có, mà để giữ gìn quê hương tổ tiên. Các ngươi có thể giết tôi, nhưng không bao giờ làm tôi phản bội dân."

Triều đình cũng cử người đến bảo anh giải tán quân, nghe lệnh vua. Anh trả lời:

"Không phải dân phản vua, mà vua phản dân. Dân ở đây không muốn theo giặc, ai có quyền bắt chúng tôi phải phục tùng?"

Pháp tức giận, tung quân đàn áp dữ dội. Nghĩa quân chiến đấu dũng cảm, nhưng vũ khí quá chênh lệch, dần dần thất thế. Trương Định bị thương, bị bao vây. Biết không thể thoát, anh gọi chúng tôi đến, nói:

"Tôi không thể cùng mọi người đi đến cuối đường rồi. Các bạn hãy chia nhau, tiếp tục vận động, đừng để dân nguỵt ý chí. Đừng đầu hàng, đừng ngừng lại. Ngày nước nhà được độc lập, các bạn hãy nhớ: chúng ta đã không hối hận khi đứng lên."

Anh tự kết liễu mình, không để rơi vào tay giặc, năm 1864, khi chưa đầy 45 tuổi.

Kể đến đây, Nguyễn Văn Thiện ngừng lại, mắt ngấn nước, rồi nói:

"Trương Định không sinh ra trong gia đình quý tộc, không được đi học võ, không có chức vị cao. Anh chỉ là người nông dân bình thường, nhưng khi đến lúc, anh dám đứng lên, dám chống lại cả triều đình lẫn cường quốc, chỉ vì anh không muốn làm nô lệ. Anh chứng minh: không cần ai phong cho chức vị, chỉ có lòng yêu nước, đủ để làm người anh hùng."