TRƯƠNG ĐỊNH – NGƯỜI Ở LẠI VỚI NHÂN DÂN

TRƯƠNG ĐỊNH – NGƯỜI Ở LẠI VỚI NHÂN DÂN

“Bình Tây Đại Nguyên soái” Trương Định (1820–1864) là một trong những thủ lĩnh tiêu biểu của phong trào kháng chiến chống thực dân Pháp ở Nam Kỳ trong những năm đầu Pháp xâm lược Việt Nam.

Điều làm nên dấu ấn đặc biệt của Trương Định không chỉ là những trận đánh chống quân Pháp, mà còn là quyết định không rời bỏ cuộc kháng chiến khi triều đình yêu cầu ông bãi binh.

Đó là một lựa chọn đã đưa tên tuổi Trương Định trở thành biểu tượng của tinh thần chống ngoại xâm trong lịch sử Việt Nam thế kỷ XIX.

Từ người khai hoang đến thủ lĩnh nghĩa quân

Trương Định, còn gọi là Trương Công Định, sinh năm 1820 tại vùng Quảng Ngãi.

Khoảng năm 1844, khi 24 tuổi, ông theo cha vào Nam và sau đó lập nghiệp tại Gò Công. Năm 1850, hưởng ứng chính sách khai hoang của triều Nguyễn, Trương Định đã chiêu mộ khoảng 500 dân nghèo đến khai phá, lập ấp ở Gò Công. Với những đóng góp đó, ông được triều đình phong chức Quản cơ, từ đó dân gian thường gọi ông là Quản Định. (Bảo tàng Lịch sử Quốc gia)

Chi tiết này cho thấy Trương Định không phải ngay từ đầu đã là một thủ lĩnh nghĩa quân. Trước khi trở thành người lãnh đạo cuộc kháng chiến, ông đã có thời gian gắn bó với việc khai hoang, tổ chức dân cư và xây dựng cuộc sống tại vùng đất Gò Công.

Khi chiến tranh đến Gò Công

Năm 1859, quân Pháp đánh chiếm thành Gia Định. Trương Định nhanh chóng đưa lực lượng của mình tham gia chống Pháp.

Ông cùng nghĩa quân chiến đấu trên nhiều địa bàn, sau đó rút về Gò Công để xây dựng căn cứ kháng chiến. Tại đây, lực lượng của ông tiếp tục được củng cố, tổ chức phục kích và mở rộng địa bàn hoạt động.

Theo Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, cuộc khởi nghĩa do Trương Định lãnh đạo đã phát triển trên một vùng rộng lớn ở Nam Kỳ, liên kết với nhiều sĩ phu, văn thân và lực lượng nghĩa quân địa phương. (Bảo tàng Lịch sử Quốc gia)

Gò Công dần trở thành một căn cứ quan trọng của phong trào kháng chiến.

Năm 1862 – quyết định làm thay đổi cuộc đời Trương Định

Một bước ngoặt quan trọng xảy ra vào năm 1862.

Ngày 5/6/1862, triều đình nhà Nguyễn ký Hiệp ước Nhâm Tuất với Pháp. Theo đó, triều đình yêu cầu các lực lượng kháng chiến ở Nam Kỳ ngừng chiến đấu.

Trương Định được lệnh bãi binh và nhận chức Lãnh binh ở An Giang.

Nhưng ông đã không tuân theo.

Thay vì rời Gò Công, Trương Định quyết định tiếp tục ở lại cùng nghĩa quân và nhân dân chống Pháp.

Theo tư liệu của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, chính nghĩa quân và nhân dân đã suy tôn ông làm “Bình Tây Đại Nguyên soái”. (Bảo tàng Lịch sử Quốc gia)

Đây chính là bước ngoặt khiến Trương Định trở thành một nhân vật đặc biệt trong lịch sử kháng chiến Nam Kỳ.

“Bình Tây Đại Nguyên soái”

Sau khi được suy tôn, Trương Định tiếp tục tổ chức lực lượng chống Pháp.

Nghĩa quân hoạt động ở nhiều khu vực thuộc Gò Công, Mỹ Tho, Tân An, Chợ Lớn và các vùng lân cận. Các cuộc phục kích, tập kích được tiến hành liên tục, gây nhiều khó khăn cho quân Pháp. (Bảo tàng Lịch sử Quốc gia)

Pháp sau đó tăng cường lực lượng và tổ chức những cuộc tiến công lớn vào căn cứ của nghĩa quân.

Tháng 2/1863, căn cứ Tân Hòa ở Gò Công bị quân Pháp đánh chiếm. Tuy nhiên, cuộc kháng chiến của Trương Định không chấm dứt. Ông tiếp tục tổ chức lực lượng và chiến đấu trong một thời gian dài sau đó. (Bảo tàng Lịch sử Quốc gia)

Ngày cuối cùng

Ngày 20/8/1864, quân Pháp bất ngờ bao vây nơi Trương Định đóng quân.

Trong trận chiến, ông bị trọng thương. Không muốn rơi vào tay đối phương, Trương Định đã tự sát để giữ khí tiết.

Ông hy sinh khi mới 44 tuổi. (Bảo tàng Lịch sử Quốc gia)

Sau khi ông mất, nhân dân vẫn tiếp tục tưởng nhớ và tôn kính Trương Định. Đền thờ, mộ và tượng đài của ông được xây dựng, trở thành những địa điểm lưu giữ ký ức lịch sử về cuộc kháng chiến ở Nam Kỳ. (Bảo tàng Lịch sử Quốc gia)

Vì sao Trương Định được nhớ đến?

Có thể nhìn cuộc đời Trương Định từ nhiều góc độ.

Ông từng là người tổ chức khai hoang và lập ấp. Ông trở thành võ quan dưới triều Nguyễn. Khi đất nước đứng trước cuộc xâm lược của thực dân Pháp, ông tham gia chiến đấu. Và sau Hiệp ước Nhâm Tuất, ông lựa chọn tiếp tục cuộc kháng chiến tại Gò Công.

Chính lựa chọn ấy đã tạo nên hình ảnh Trương Định – người được nhân dân suy tôn làm Bình Tây Đại Nguyên soái.

Nhà sử học khi nghiên cứu về Trương Định không chỉ nhìn vào một cá nhân, mà còn nhìn vào phong trào kháng chiến của nhân dân Nam Kỳ trong những năm đầu chống thực dân Pháp.

Bởi cuộc kháng chiến ấy không phải là hoạt động của một cá nhân đơn độc. Đó là sự tham gia của đông đảo nhân dân, nghĩa sĩ và các lực lượng yêu nước tại địa phương. (Bảo tàng Lịch sử Quốc gia)

Một câu chuyện lịch sử dành cho thế hệ hôm nay

Hơn 160 năm đã trôi qua kể từ ngày Trương Định hy sinh.

Nhìn lại cuộc đời ông, điều còn lại không chỉ là những trận đánh hay một danh hiệu lịch sử.

Đó là câu chuyện về mối quan hệ giữa người lãnh đạo và nhân dân, về lựa chọn của một con người trước bước ngoặt của thời cuộc, và về tinh thần chống ngoại xâm của người Việt Nam trong thế kỷ XIX.

Lịch sử không phải lúc nào cũng chỉ có những lựa chọn dễ dàng.

Có những thời điểm, một quyết định của một cá nhân có thể trở thành dấu mốc của cả một phong trào.

Với Trương Định, quyết định ở lại Gò Công năm 1862 đã gắn tên tuổi ông với một trong những phong trào kháng chiến tiêu biểu nhất ở Nam Kỳ nửa sau thế kỷ XIX.

Trương Định đã mất năm 1864, nhưng hình ảnh “Bình Tây Đại Nguyên soái” vẫn được lưu giữ trong ký ức của nhân dân và trong lịch sử dân tộc.

Nguồn tham khảo

• Bảo tàng Lịch sử Quốc gia: Tháng 9/1861 – Trương Định (Trương Công Định) khởi nghĩa chống Pháp ở Gia Định. (Bảo tàng Lịch sử Quốc gia)