Trương Định - “Theo lệnh vua hay theo lòng dân?”

Sau Hiệp ước Nhâm Tuất năm 1862, triều đình yêu cầu Trương Định bãi binh và nhận chức ở An Giang. Ông quyết định ở lại Gò Công tiếp tục chống Pháp và được nhân dân suy tôn là “Bình Tây Đại Nguyên Soái”.

Ngày 5 tháng 6 năm 1862, triều đình nhà Nguyễn ký Hiệp ước Nhâm Tuất với Pháp, theo đó nhượng ba tỉnh miền Đông Nam Kỳ cho Pháp. Sau hiệp ước, triều đình yêu cầu các lực lượng chống Pháp tại khu vực này ngừng chiến đấu. Trương Định được lệnh bãi binh và nhận chức Lãnh binh ở An Giang. Tuy nhiên, hoàn cảnh thực tế tại Nam Bộ khiến quyết định ấy đặt ông trước một lựa chọn rất khó khăn. Nghĩa quân và đông đảo nhân dân Gò Công mong muốn ông tiếp tục lãnh đạo kháng chiến. Trương Định cuối cùng quyết định không đi nhận chức mà ở lại Gò Công. Nhân dân và nghĩa sĩ suy tôn ông là “Bình Tây Đại Nguyên Soái”. Từ đây, cuộc kháng chiến của Trương Định tiếp tục trong điều kiện ngày càng khó khăn. Quân Pháp nhiều lần mở các cuộc tiến công lớn nhằm tiêu diệt lực lượng của ông. Trương Định chuyển căn cứ, tổ chức lực lượng và duy trì hoạt động tại nhiều khu vực. Năm 1863, quân Pháp tiến công căn cứ Lý Nhơn, buộc nghĩa quân phải tiếp tục di chuyển. Trương Định sau đó xây dựng căn cứ tại khu vực Gia Thuận, thường được gọi là “Đám Lá Tối Trời”. Ngày 20 tháng 8 năm 1864, trong một cuộc vây bắt của quân Pháp, Trương Định bị thương nặng và hy sinh. Các nguồn tư liệu địa phương có cách ghi khác nhau về một số chi tiết của trận cuối cùng, nhưng đều thống nhất rằng ông mất năm 1864 trong khi đang lãnh đạo cuộc kháng chiến. Cuộc đời Trương Định phản ánh một vấn đề lịch sử đặc biệt của Nam Bộ thế kỷ XIX: sự lựa chọn giữa mệnh lệnh của triều đình và nguyện vọng chống xâm lược của nhân dân tại địa phương. Việc ông ở lại chiến đấu khiến tên tuổi ông trở thành biểu tượng của tinh thần bất khuất và ý chí chống thực dân Pháp trong giai đoạn đầu.