Trương Định – Thủ lĩnh chống Pháp (1859 – 1864)

Năm 1859, Gia Định bị Pháp chiếm. Ngay lúc đó Trương Định đã đem nghĩa binh của mình lên đóng quân ở Gia định. Ông đã lập được nhiều chiến công trên phòng tuyến từ Gò Cây Mai đến Thị nghè và các trận đánh ở trung tâm Sài Gòn.

Năm 1860 ông trở về Gò Công, sẵn sàng lực lượng được phong chức phó lãnh binh Gia Định.

Năm 1862, ông được triều đình điều về An Giang. Tuy nhiên, ông đã chống lại lệnh của triều đình ở lại Gò Công cùng nhân dân kháng chiến. Trong tình thế ấy chính nhân dân và nghĩa quân đã tôn Trương Định làm Bình Tây Đại Nguyên soái.

Năm 1863, nghe tin Gò Công thất thủ, ông trở về và khởi binh. Tại Gò Công ông tiến hành bố trí pháo đội trên tất cả con rạch dẫn tới sông và đất nơi ông đang chiếm đóng. Tàu tuần của Pháp cũng không nằm ngoài sự chống phá của ông.

Ngày 22/2/1863, quân địch dưới trướng Chaumont từ Sài Gòn kéo xuống. Sáng 26/2 quân Pháp tiến về Trại Cá. Ngay lúc này, Trương Định hiểu ý giặc đã bố trí phục kích và di chuyển toàn bộ lực lượng ra Quy Nhơn.

Ngày 25/9/1863, Pháp tấn công Quy Nhơn sau thời điểm nhận được mật báo. Nghĩa quân Trương Định dũng cảm chiến đấu thoát khỏi vòng vây trở về Gò Công.

Ngày 19/8/1864 Bình Tây đại nguyên soái - Trương Định hi sinh sau sự đuổi bắn của địch. Hay tin ông tuẫn tiết, vua Tự Đức sai truy tặng ông phẩm hàm. Năm 1871, lại cho lập đền thờ ông tại Tư Cung (Quảng Ngãi).