Trương Định – Vị Nguyên Soái trong lòng nhân dân

Lịch sử dân tộc không chỉ được viết bằng những đạo chiếu chỉ uy nghiêm của các bậc đế vương, mà đôi khi, nó được tạc nên bằng chính sự "nghịch mệnh" vĩ đại của những bậc anh hùng thấu hiểu lòng dân. Giữa thế kỷ 19, khi tiếng súng thần công của thực dân Pháp xé toạc bầu trời Nam Kỳ, triều đình nhà Nguyễn nhu nhược đã ký hòa ước cắt đất cầu hòa, bỏ rơi hàng triệu con dân miền Nam vào cảnh lầm than. Trong cái khoảnh khắc tăm tối và bi phẫn tột cùng ấy, một vị quan võ đã dũng cảm bẻ gãy gươm lệnh của triều đình, cởi bỏ áo quan để khoác lên mình tấm áo vải của nhân dân, thề sống chết cùng mảnh đất phương Nam. Ông là Trương Định – "Bình Tây Đại Nguyên Soái", ngọn cờ đầu chói lọi của phong trào kháng chiến chống Pháp cuối thế kỷ 19.

Trương Định (1820–1864), tên thật là Trương Công Định, sinh ra tại làng Tư Cung, phủ Bình Sơn (nay là xã Tịnh Khê, thành phố Quảng Ngãi). Dù mang cốt cách của người miền Trung, nhưng sự nghiệp và tên tuổi của ông lại gắn bó máu thịt với vùng đất Nam Kỳ Lục tỉnh. Theo cha vào Nam, ông đã tổ chức khẩn hoang, lập đồn điền tại Gia Định, được triều đình phong chức Quản cơ. Khi thực dân Pháp nổ súng xâm lược, Trương Định lập tức chiêu mộ nghĩa binh, đứng lên chống giặc và liên tiếp giành được những trận thắng vang dội khiến quân thù khiếp vía.

Dấu ấn bi tráng và vĩ đại nhất tạc nên tầm vóc của Trương Định diễn ra vào năm 1862. Triều đình nhà Nguyễn ký Hiệp ước Nhâm Tuất, nhượng ba tỉnh miền Đông Nam Kỳ cho Pháp và ra chiếu chỉ buộc Trương Định phải bãi binh, nhận chức Lãnh binh đi trấn nhậm An Giang. Giữa một bên là chữ "Trung" với vua, một bên là chữ "Nghĩa" với đồng bào, người anh hùng đã đứng trước một ngã rẽ lịch sử. Ngay lúc ông chuẩn bị lên đường, hàng vạn người dân và nghĩa quân đã đổ ra cản đầu ngựa, khóc lóc thảm thiết, suy tôn ông làm "Bình Tây Đại Nguyên Soái", khẩn thiết xin ông ở lại tiếp tục lãnh đạo kháng chiến.

Cảm động trước tấm lòng của nhân dân, Trương Định đã đưa ra một quyết định tạc vào thiên thu: khước từ chiếu chỉ của vua Tự Đức, nhận ấn tín của nhân dân. Sự "kháng chỉ" ấy không phải là sự phản nghịch, mà là sự thăng hoa của đạo lý "ý dân là ý trời". Từ đó, ông chọn khu vực Gò Công với địa hình "Đám lá tối trời" hiểm trở làm căn cứ, liên tục giáng cho quân Pháp những đòn sấm sét.

Hoảng sợ trước thanh thế của Trương Định, thực dân Pháp ra sức đàn áp và treo thưởng để lấy đầu ông. Đêm ngày 19 rạng sáng ngày 20 tháng 8 năm 1864, do sự phản bội đê hèn của tên Việt gian Huỳnh Công Tấn, căn cứ của ông bị bao vây đột ngột. Trong cuộc huyết chiến vòng vây, Trương Định bị thương nặng ở lưng. Quyết không để bản thân sa vào tay giặc và chịu nỗi nhục làm tù binh, vị Nguyên Soái 44 tuổi đã rút gươm tự sát, lấy máu đào để giữ tròn khí tiết của người anh hùng.

Sự hy sinh lẫm liệt của Trương Định đã để lại niềm tiếc thương vô hạn trong lòng nhân dân Nam Bộ. Nhà thơ mù Nguyễn Đình Chiểu đã khóc ông bằng những vần thơ xé lòng: "

Trong Nam tên họ nổi như cồn

Mấy trận Gò Công nức tiếng đồn".

Cuộc đời của "Bình Tây Đại Nguyên Soái" Trương Định là một bản trường ca bất tử về lòng yêu nước, thương dân. Ông là biểu tượng cao đẹp của tinh thần "thà làm ma nước Nam, không thà làm vương đất Bắc", một người anh hùng đã sống và chết trọn vẹn vì mảnh đất phương Nam ruột thịt.