Trường Dục Thanh – Nơi lưu dấu những năm tháng Chủ tịch Hồ Chí Minh dạy học trước khi ra đi tìm đường cứu nước

Trường Dục Thanh là một di tích lịch sử đặc biệt của tỉnh Bình Thuận, tọa lạc tại thành phố Phan Thiết, bên dòng sông Cà Ty hiền hòa. Đây không chỉ là một trong những ngôi trường tiêu biểu của phong trào Duy Tân đầu thế kỷ XX mà còn là nơi lưu giữ những dấu ấn sâu đậm về quãng thời gian Chủ tịch Hồ Chí Minh kính yêu giảng dạy trước khi Người ra đi tìm đường cứu nước. Trường Dục Thanh vì thế trở thành một "địa chỉ đỏ" giáo dục truyền thống yêu nước, góp phần bồi đắp lòng tự hào dân tộc cho các thế hệ người Việt Nam. 

Trường Dục Thanh được thành lập vào năm 1907 nhằm hưởng ứng phong trào Duy Tân do các sĩ phu yêu nước như Phan Châu Trinh, Huỳnh Thúc Kháng và Trần Quý Cáp khởi xướng. Hai người con của nhà thơ yêu nước Nguyễn Thông là Nguyễn Trọng Lội và Nguyễn Quý Anh đã cùng các nhân sĩ địa phương xây dựng ngôi trường với mong muốn đào tạo lớp thanh niên có tri thức, đạo đức và lòng yêu nước, góp phần chấn hưng đất nước. Tên gọi "Dục Thanh" mang ý nghĩa giáo dục và bồi dưỡng thế hệ trẻ trở thành những công dân có ích cho dân tộc. Nhà trường giảng dạy chữ Quốc ngữ, Hán văn, Pháp văn và chú trọng rèn luyện thể chất, thể hiện tư tưởng giáo dục tiến bộ so với nhiều trường học cùng thời.

Dấu mốc quan trọng nhất trong lịch sử của Trường Dục Thanh là khoảng thời gian từ tháng 9 năm 1910 đến tháng 2 năm 1911, khi Chủ tịch Hồ Chí Minh (khi đó mang tên Nguyễn Tất Thành) đến giảng dạy tại đây. Được sự giới thiệu của các bậc chí sĩ yêu nước, Người tham gia giảng dạy các môn Quốc văn, Hán văn, thể dục và nhiều khi còn hướng dẫn học sinh học tiếng Pháp. Mặc dù thời gian gắn bó với ngôi trường chỉ hơn nửa năm, nhưng những bài học và nhân cách cao đẹp của Người đã để lại dấu ấn sâu sắc trong lòng học sinh cũng như nhân dân Phan Thiết. 

Trong quá trình giảng dạy, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn đề cao tinh thần học đi đôi với hành, chú trọng rèn luyện đạo đức, ý chí và lòng yêu nước cho học sinh. Người không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn khơi dậy tinh thần tự lực, tự cường, ý thức trách nhiệm đối với quê hương và dân tộc. Bằng phương pháp giảng dạy gần gũi, sinh động, Người thường đưa học sinh tham quan thực tế, khuyến khích các em quan sát cuộc sống để mở rộng hiểu biết. Với lối sống giản dị, khiêm tốn, tận tụy và hết lòng vì học trò, Người đã trở thành tấm gương sáng về đạo đức và nhân cách, được học sinh kính yêu và nhân dân địa phương hết sức quý trọng. 

Trong thời gian sinh sống tại Trường Dục Thanh, Chủ tịch Hồ Chí Minh ở tại Nhà Ngư trong khuôn viên trường. Nơi đây đến nay vẫn còn lưu giữ nhiều hiện vật gắn liền với cuộc sống của Người như bộ trường kỷ, án thư, nghiên mực, giếng nước cổ và cây khế. Những kỷ vật ấy là minh chứng sinh động về cuộc sống thanh bạch, tinh thần hiếu học và ý chí cứu nước của Người trong những năm tháng tuổi trẻ.

Tháng 2 năm 1911, Chủ tịch Hồ Chí Minh rời Trường Dục Thanh vào Sài Gòn để tiếp tục chuẩn bị cho hành trình tìm đường cứu nước. Ngày 5 tháng 6 năm 1911, từ Bến Nhà Rồng, Người ra đi với khát vọng cháy bỏng tìm con đường giải phóng dân tộc, mở đầu hành trình hơn ba mươi năm bôn ba khắp năm châu để tìm ra con đường cứu nước đúng đắn cho dân tộc Việt Nam. Quãng thời gian giảng dạy tại Trường Dục Thanh tuy không dài nhưng có ý nghĩa đặc biệt, đánh dấu một bước chuẩn bị quan trọng về tư tưởng, tri thức và ý chí cách mạng trước khi Người thực hiện sứ mệnh lịch sử của mình.

Ngày nay, Trường Dục Thanh đã trở thành di tích lịch sử – văn hóa cấp quốc gia, là điểm đến của đông đảo nhân dân và du khách trong và ngoài nước. Mỗi hiện vật, mỗi mái ngói, hàng cây nơi đây đều gợi nhớ về hình ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại – vị lãnh tụ thiên tài, Anh hùng giải phóng dân tộc, Danh nhân văn hóa thế giới. Trường Dục Thanh không chỉ là niềm tự hào của nhân dân Bình Thuận mà còn là biểu tượng của truyền thống hiếu học, lòng yêu nước và khát vọng cống hiến cho Tổ quốc. Việc gìn giữ và phát huy giá trị của di tích không chỉ góp phần bảo tồn di sản lịch sử mà còn giáo dục các thế hệ hôm nay và mai sau về tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, tiếp thêm động lực để mỗi người Việt Nam không ngừng học tập, rèn luyện và xây dựng đất nước ngày càng giàu mạnh.