TRƯƠNG HÁN SIÊU – NGƯỜI GIEO HỒN NON NƯỚC

Trên vùng đất cổ Trường Yên – nơi từng là kinh đô của nước Đại Cồ Việt, có một người con ưu tú đã để lại dấu ấn sâu đậm trong lịch sử dân tộc bằng trí tuệ, nhân cách và tình yêu non sông tha thiết. Đó là Trương Hán Siêu, tên tự Thăng Phủ, hiệu Độn Tẩu, quê ở làng Phúc Am, nay thuộc phường Phúc Thành, thành phố Ninh Bình.

Theo tư liệu dân gian, Trương Hán Siêu mồ côi cha từ nhỏ, sống nương tựa vào mẹ trong cảnh nghèo khó. Nhưng chính gian truân ấy đã tôi luyện ở ông ý chí bền bỉ và tinh thần hiếu học khác thường. Từ thuở thiếu thời, ông đã nổi tiếng thông minh, ham đọc sách, sớm nuôi chí lớn giúp đời.

Khoảng năm 1285, khi cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Nguyên – Mông bước vào giai đoạn cam go, vua tôi nhà Trần lui về Trường Yên để chuẩn bị lực lượng. Tại đây, Trương Hán Siêu may mắn được gặp Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn. Nhận thấy ở chàng thiếu niên đất Trường Yên tư chất đặc biệt, Trần Quốc Tuấn đã thu nạp ông làm môn khách, giao cho giữ vai trò “thư nhi” – người giúp việc thân cận. Dưới sự dìu dắt của vị anh hùng dân tộc, Trương Hán Siêu ngày càng trưởng thành về trí tuệ và nhân cách.

Sau thắng lợi vẻ vang của cuộc kháng chiến chống Nguyên – Mông, Trương Hán Siêu bước vào con đường làm quan. Năm 1308, ông được phong chức Hàn lâm học sĩ, mở đầu cho sự nghiệp phụng sự triều đình qua bốn đời vua Trần. Bằng tài năng và đức độ, ông lần lượt đảm nhiệm nhiều chức vụ quan trọng như Hành khiển, Gián nghị đại phu, Kinh lược sứ, Tham tri chính sự. Các vua Trần thường gọi ông bằng “Thầy” – một cách xưng hô hiếm thấy, thể hiện sự kính trọng và tin cậy đặc biệt.

Không chỉ là một vị quan tận tụy, Trương Hán Siêu còn là người có công lớn trong việc xây dựng nền pháp chế và văn hóa của triều Trần. Ông tham gia biên soạn Hình thư – bộ luật quan trọng của nhà nước phong kiến, đồng thời góp phần định hình lễ nghi, phép tắc triều đình qua Hoàng triều đại điển. Trên lĩnh vực văn học, ông để lại những áng văn bất hủ như Bạch Đằng giang phú, Dục Thúy sơn Linh Tế tháp ký, kết tinh tinh thần yêu nước, niềm tự hào dân tộc và cảm hứng thiên nhiên sâu sắc

Với quê hương Ninh Bình, Trương Hán Siêu gắn bó đặc biệt với núi Dục Thúy – ngọn núi Non Nước ngày nay. Chính ông là người đặt tên núi, viết bài ký khắc vào vách đá, mở đầu truyền thống lưu dấu văn chương trên danh thắng này. Qua từng dòng chữ, ông gửi gắm ý thức bảo tồn di sản, lòng yêu thiên nhiên và trách nhiệm với hậu thế.

Năm 1354, sau khi cầm quân dẹp loạn Chiêm Thành, Trương Hán Siêu lâm bệnh và qua đời trên đường trở về kinh. Triều đình truy tặng ông những chức vị cao quý, cho tòng tự tại Văn Miếu – vinh dự dành cho bậc đại nho lỗi lạc.

Ngày nay, trong tâm thức người dân Ninh Bình, Trương Hán Siêu không chỉ là một danh nhân lịch sử, mà còn là biểu tượng của trí tuệ, khí tiết và tinh thần học vấn. Dưới bóng núi Non Nước, hồn cốt của ông vẫn như hòa vào sông núi, nhắc nhở các thế hệ sau biết trân trọng tri thức, giữ gìn văn hóa và yêu quý non sông gấm vóc.