Trương Mỹ Hoa – Những ngón tay không còn vân

Căn phòng giam cũ ở Côn Đảo lặng đi khi người phụ nữ tóc đã bạc cất tiếng kể. Giọng bà lúc chậm rãi, lúc dồn dập, như kéo người nghe trở lại những năm tháng mà nơi đây còn được gọi bằng cái tên rùng rợn: “địa ngục trần gian”. Đó là ký ức của đồng chí Trương Mỹ Hoa – người từng dành trọn tuổi thanh xuân sau song sắt nhà tù.

Trong một lần trở lại Côn Đảo, đứng đúng nơi mình từng bị giam cầm và tra tấn, bà kể về một cuộc chiến đặc biệt sau Hiệp định Paris năm 1973. Không có súng đạn, không có tiếng nổ, nhưng đó là cuộc đấu tranh sinh tử, nơi vũ khí duy nhất của những nữ tù chính trị là ý chí và chính thân thể mình.

Khi Hiệp định Paris được ký kết, tin hòa bình len lỏi vào từng phòng giam. Những ô cửa sắt hẹp chỉ đủ nhìn thấy một mảng trời xanh bỗng trở thành “đài phát thanh” của chị em tù nhân. Tiếng reo mừng, tiếng hô khẩu hiệu vang lên không ngớt: yêu cầu trao trả tù chính trị, thực thi đúng hiệp định. Nhưng niềm vui ấy nhanh chóng va vào sự ngoan cố của đối phương.

Điều khoản về trao trả tù nhân chỉ được thừa nhận trên giấy tờ. Hơn năm nghìn người được công nhận, trong khi thực tế tù chính trị toàn miền Nam lên đến hàng trăm nghìn. Lợi dụng kẽ hở của điều khoản đình chiến, đối phương lập mưu biến những người tù cách mạng thành tội phạm hình sự: buộc chụp hình, lăn tay, lập hồ sơ mới để xóa tư cách tù chính trị.

Biết rõ âm mưu ấy, các nữ tù nhân quyết định không lùi bước. Cuộc đấu tranh bắt đầu từ những hành động tưởng chừng nhỏ bé. Hễ máy ảnh được đưa lên, cả phòng giam đồng loạt nhắm mắt, há miệng, làm méo mó khuôn mặt. “Chúng lôi mình ra được, nhưng không chụp nổi một tấm hình nhận dạng,” bà Trương Mỹ Hoa nhớ lại, giọng vừa bình thản vừa cứng rắn.

Nhưng quyết liệt hơn cả là cuộc chiến chống lăn tay – cuộc chiến thầm lặng mà đối phương không hề hay biết. Mỗi ngày, chị em múc một thau nước, cúi xuống mài mười đầu ngón tay vào nền xi măng thô ráp. Mài đến khi vân tay mòn dần, mài đến bật máu. Không ai kêu than. Họ làm điều đó trước, để khi bị cưỡng ép, kẻ thù không còn gì để lấy đi ngoài những đầu ngón tay trơn nhẵn.

Khi đối phương dùng vũ lực trấn áp, các phòng giam bị cột chặt bằng kẽm và vải. Mỗi người giấu sẵn một chiếc khăn tay bọc đá. Bên trong, chị em tạt nước tiểu, nước xà phòng ra ngoài để cầm cự. Cuối cùng, địch ném lựu đạn cay vào những phòng giam chật kín người. Hàng trăm con người ngất lịm trong hơi cay ngột ngạt.

Nhưng ngay cả khi bị kéo lê ra ngoài trong tình trạng bất tỉnh, âm mưu của đối phương vẫn sụp đổ. Những bàn tay được đặt lên bàn giấy không để lại bất cứ dấu vân nào. Tất cả đều đã bị mài mòn.

Thất bại, đối phương trút cơn thịnh nộ bằng những trận đòn dã man rồi ném chị em trở lại phòng giam. Thân thể đầy thương tích, đau đến mức không thể mặc quần áo, họ chỉ có thể phủ chăn lên người. Trong những ngày đau đớn ấy, tình đồng đội lại trở thành chỗ dựa duy nhất. Những nam tù ở bộ phận hỏa thực lén gửi vào muối hột. Chị em dùng nước tiểu hòa muối, bôi cho nhau để tan máu bầm, kiên trì suốt nhiều tuần lễ.

Chính sự kiên cường ấy đã buộc đối phương phải thất bại hoàn toàn. Tư cách tù chính trị được giữ vững. Việc trao trả theo Hiệp định Paris không còn cách nào khác phải được thực hiện.

Sinh năm 1945 tại Gò Công, Trương Mỹ Hoa tham gia cách mạng từ khi còn là nữ sinh. Bị bắt năm 19 tuổi, bà trải qua 11 năm tù đày, trong đó có hai lần ra Côn Đảo – những năm tháng đẹp nhất của đời người con gái gửi lại nơi ngục tối. Tháng 3-1975, bà được trả tự do vô điều kiện.

Hòa bình lập lại, người cựu tù năm xưa tiếp tục cống hiến không ngừng, từ công tác phụ nữ đến những cương vị lãnh đạo cao nhất của Nhà nước. Khi nghỉ hưu, bà vẫn lặng lẽ làm việc cho các quỹ học bổng, cho Trường Sa – Hoàng Sa, cho những vùng biên giới, hải đảo xa xôi. Những ngón tay từng bị mài mòn để giữ lại “căn cước” của người cộng sản, nay lại góp phần dựng xây đất nước trong hòa bình.

Mỗi lần trở lại Côn Đảo, thắp hương cho đồng đội ở nghĩa trang Hàng Dương, giọng bà lại chùng xuống. Bà nhắc thế hệ sau rằng hòa bình không đến từ những dòng chữ ký đơn thuần. Ngay cả khi hiệp định đã được ký, trong nhà lao, máu vẫn còn đổ, vẫn có những người ra đi mà chưa kịp nhìn thấy ngày đất nước yên bình.

Nhìn Côn Đảo hôm nay đổi thay từng ngày, bà nói đó chính là mong ước của thế hệ mình: biến “địa ngục trần gian” năm xưa thành “thiên đường hạ giới”. Một mong ước được đánh đổi bằng tuổi trẻ, máu, nước mắt – và cả những ngón tay không còn vân của người nữ tù năm ấy.