TRƯƠNG NHO MINH - DẤU CHÂN NGƯỜI LÍNH THỜI BIÊN GIỚI

Từ thôn Tân Đồng nhìn ra những cánh đồng quê, có biết bao người đã bước đi khi tuổi đời còn rất trẻ. Trương Nho Minh là một trong số ấy. Năm 1981, tiếng gọi quân ngũ đặt một dấu mốc đặc biệt vào cuộc đời người sinh năm 1963.

Nhìn lại từ hôm nay, quãng đời quân ngũ còn là một bài học về sức chịu đựng. Đời sống hiện đại đổi thay nhanh, nhưng những giá trị của người lính vẫn còn nguyên ý nghĩa: kỷ luật, đúng hẹn, đoàn kết, biết chịu khó và không bỏ cuộc trước việc khó. Đó chính là phần di sản sống động nhất mà một cựu chiến binh có thể để lại cho gia đình và quê hương.

Dấu “x” ở cột “Biên giới phía Bắc” khiến hành trình quân ngũ của Trương Nho Minh mang một sắc thái riêng: đó là ký ức của một thế hệ làm nhiệm vụ trong những năm chủ quyền biên giới được đặt trước những thử thách nặng nề. Năm 1981, người con Tân Đồng bước vào quân ngũ; từ đây, ý niệm về đường biên, về kỷ luật và sự cảnh giác trở thành những giá trị gắn chặt với đời lính.

Khi nhập ngũ năm 1981, Trương Nho Minh ở độ tuổi khoảng 18. Với lớp thanh niên phục vụ trong giai đoạn biên giới phía Bắc còn nhiều căng thẳng, cảm giác sẵn sàng là một phần thường trực của đời lính. Sẵn sàng không nhất thiết lúc nào cũng đồng nghĩa với chiến đấu; đó còn là chuẩn bị tốt, giữ kỷ luật, làm đúng phần việc, hỗ trợ đồng đội và bảo đảm tập thể có thể hoàn thành nhiệm vụ khi cần. Chính nền nếp ấy tạo nên bản lĩnh của người quân nhân.

Từ nếp nhà quê hương bước vào doanh trại là một chuyển biến lớn. Người lính phải quen với thời gian biểu chặt chẽ, với việc mọi hành động đều gắn với tập thể. Nỗi nhớ nhà có thể đến vào những phút yên tĩnh, nhưng chính trong hoàn cảnh ấy, tình đồng đội trở thành một điểm tựa. Những người vốn xa lạ cùng ăn, cùng ở, cùng học, cùng làm nhiệm vụ rồi dần coi nhau như anh em trong một mái nhà chung.

Điều quý trong đời lính là tình đồng đội. Những người đến từ nhiều miền quê, nhiều hoàn cảnh khác nhau được nối với nhau bằng cùng một bộ quân phục và cùng trách nhiệm. Họ chia sẻ công việc, chia sẻ phần ăn, chia sẻ tin nhà và động viên nhau lúc khó khăn. Sau này, khi đã trở về cuộc sống đời thường, ký ức về những người từng cùng đứng trong hàng ngũ vẫn là một phần rất đặc biệt của tuổi trẻ.

Mỗi ngày trong quân đội đều góp một nét vào tính cách. Sự ngăn nắp trở thành thói quen; sự cẩn trọng trở thành nguyên tắc; việc quan tâm đến người bên cạnh trở thành phản xạ. Những phẩm chất đó không mất đi khi rời quân ngũ. Chúng thường theo người cựu chiến binh về làng, thể hiện trong cách làm việc, cách nuôi dạy con cháu và cách tham gia công việc cộng đồng.

Có lẽ vì thế, khi trở về, nhiều người lính không kể nhiều về mình. Họ trở lại với công việc, gia đình, xóm làng và coi những năm đã qua như phần trách nhiệm phải làm. Nhưng sự im lặng ấy không làm ký ức nhỏ đi. Trái lại, càng về sau, những mốc năm sinh, năm nhập ngũ, năm xuất ngũ càng trở thành chứng tích để con cháu hiểu rằng hòa bình hôm nay được bồi đắp từ sự đóng góp của rất nhiều con người bình thường.

Trong tập thể quân đội, người ta học cách sống không chỉ cho riêng mình. Một người chậm có thể ảnh hưởng đến cả tổ; một người thiếu cẩn trọng có thể làm công việc chung thêm khó. Vì thế, tinh thần trách nhiệm được rèn bằng những việc cụ thể hằng ngày. Sự trưởng thành đến từ việc biết giữ lời, giữ giờ, giữ kỷ luật và biết đứng cạnh đồng đội khi người bên cạnh gặp khó khăn.

Khoảng thời gian từ 1981 đến 2008 theo hồ sơ là một chặng rất dài - khoảng 27 năm. Điều đó khiến câu chuyện của Trương Nho Minh khác với nhiều trường hợp chỉ phục vụ vài năm: quân ngũ không còn là một quãng ngắn của tuổi trẻ mà trở thành phần lớn đời lao động. Qua nhiều năm, môi trường, nhiệm vụ và thế hệ đồng đội có thể thay đổi, nhưng yêu cầu về kỷ luật, sự tận tụy và khả năng thích nghi vẫn là sợi chỉ xuyên suốt. Một hành trình dài như vậy xứng đáng được gia đình tiếp tục sưu tầm thêm tư liệu để lưu giữ đầy đủ hơn.

Đến năm 2008, hành trình quân ngũ theo hồ sơ bước sang một chặng mới. Trở về quê hương không có nghĩa mọi khó khăn chấm dứt; người lính lại phải thích nghi với nhịp sống đời thường, xây dựng gia đình, lao động và vun đắp cuộc sống. Nhưng những năm trong quân đội đã tạo nên một vốn sống đặc biệt: biết quý thời gian, quý sức lao động, quý tình nghĩa và không dễ lùi bước trước gian khó.

Những năm tháng ấy chắc hẳn có cả niềm vui lẫn nhọc nhằn. Niềm vui có thể đến từ một lá thư quê, một tin gia đình bình an, một buổi sinh hoạt tập thể hay đơn giản là sau một ngày hoàn thành nhiệm vụ. Gian khó thì hiện hữu trong nếp sống xa nhà, sự thiếu thốn và những yêu cầu nghiêm ngặt. Chính sự đan xen đó khiến ký ức quân ngũ thường sâu sắc: con người nhớ cả những điều vất vả lẫn tình cảm đã giúp mình đi qua vất vả.

Một ngày nào đó, khi con cháu hỏi về “thời hoa lửa”, những mốc đời của Trương Nho Minh có thể trở thành điểm bắt đầu cho cuộc trò chuyện. Từ đó, người trẻ hiểu hơn rằng lịch sử không chỉ nằm trong sách; lịch sử còn ở chính những người từng rời làng, khoác áo lính, sống những năm tháng kỷ luật và trở về tiếp tục dựng xây quê hương.