TRƯƠNG QUANG GIAO – NGƯỜI CHỚP THỜI CƠ Ở BA TƠ

TRƯƠNG QUANG GIAO – NGƯỜI CHỚP THỜI CƠ Ở BA TƠ

Có những khoảnh khắc trong lịch sử chỉ kéo dài vài giờ.

Nhưng nếu bỏ lỡ, có thể phải chờ nhiều năm.

Tháng 3 năm 1945, Quảng Ngãi đứng trước một khoảnh khắc như thế.

Và ở trung tâm của quyết định ấy là một người con của làng Mỹ Khê:

Trương Quang Giao.

Ông sinh ngày 20 tháng 3 năm 1910 tại làng Mỹ Khê, nay thuộc xã Tịnh Khê, tỉnh Quảng Ngãi. Tháng 9 năm 1930, khi mới 20 tuổi, ông gia nhập Đảng Cộng sản Việt Nam và trở thành Bí thư đầu tiên của Chi bộ Mỹ Khê.

Tuổi trẻ của Trương Quang Giao gắn với những cuộc đấu tranh của người dân Quảng Ngãi.

Tháng 10 năm 1930, ông cùng các đảng viên vận động hàng nghìn quần chúng ở các làng Tư Cung Nam, Mỹ Khê Đông, Mỹ Khê Tây, Tân An, Cổ Lũy tham gia đấu tranh.

Đầu năm 1931, ông tiếp tục tham gia lãnh đạo một cuộc đấu tranh lớn của quần chúng tiến về huyện lỵ Sơn Tịnh.

Những hoạt động ấy khiến chính quyền thực dân chú ý.

Tháng 8 năm 1931, ông bị bắt.

Ra tù và bị quản thúc, ông vẫn tiếp tục hoạt động bí mật.

Ông lại bị bắt lần thứ hai.

Rồi lần thứ ba.

Và lần thứ tư.

Năm 1939, Trương Quang Giao bị bắt và đày đi Buôn Ma Thuột.

Nhà tù không chấm dứt hoạt động của người chiến sĩ trẻ.

Ngược lại, tại nơi giam giữ, ông tiếp tục liên lạc với những người cùng chí hướng. Tại Buôn Ma Thuột, ông gặp những người đồng chí sau này cùng trở về Quảng Ngãi như Phạm Kiệt, Trần Quý Hai và Trần Lương.

Tháng 2 năm 1944, Trương Quang Giao được đưa về căng an trí Ba Tơ.

Không ai có thể biết rằng nơi vốn được thực dân Pháp dùng để giam giữ những người cách mạng lại sắp trở thành một căn cứ quan trọng của cuộc khởi nghĩa.

BA TƠ – NƠI NHỮNG NGƯỜI TÙ CHUẨN BỊ CHO MỘT CUỘC ĐỨNG LÊN

Tại Ba Tơ, Trương Quang Giao cùng Phạm Kiệt, Trần Quý Hai, Trần Lương, Nguyễn Đôn và những người khác củng cố tổ chức cách mạng, xây dựng cơ sở và chuẩn bị lực lượng.

Cuối tháng 12 năm 1944, Tỉnh ủy lâm thời Quảng Ngãi được thành lập.

Trương Quang Giao được cử làm Bí thư.

Ông trực tiếp phụ trách phong trào cách mạng tại các huyện Bình Sơn, Sơn Tịnh và Tư Nghĩa.

Rồi một sự kiện bất ngờ xảy ra.

Ngày 9 tháng 3 năm 1945, Nhật đảo chính Pháp trên toàn Đông Dương.

Bộ máy cai trị của thực dân Pháp ở Quảng Ngãi rơi vào tình trạng rối loạn.

Đây là thời điểm cực kỳ nhạy cảm.

Nếu chờ đợi quá lâu, cơ hội có thể mất.

Nếu hành động quá sớm và không chuẩn bị, lực lượng cách mạng có thể gặp nguy hiểm.

Đêm 10 tháng 3 năm 1945, Tỉnh ủy lâm thời Quảng Ngãi họp khẩn.

Trương Quang Giao chủ trì cuộc họp.

Các đồng chí phân tích tình hình và đi đến một quyết định táo bạo:

Chớp thời cơ, tiến hành khởi nghĩa ở Ba Tơ.

Ban Khởi nghĩa được thành lập gồm Trương Quang Giao, Phạm Kiệt, Trần Lương, Trần Quý Hai và Nguyễn Đôn, trong đó Trương Quang Giao được cử làm Trưởng ban.

Đó là một quyết định lịch sử.

“PHẢI HÀNH ĐỘNG NGAY”

Ngày 11 tháng 3 năm 1945, cuộc Khởi nghĩa Ba Tơ bắt đầu.

Lực lượng cách mạng tiến hành vận động quần chúng, bao vây và chiếm các cơ quan của chính quyền thực dân tại Ba Tơ.

Theo các tư liệu lịch sử của tỉnh Quảng Ngãi, cuộc khởi nghĩa giành thắng lợi và chính quyền cách mạng được thiết lập tại Ba Tơ.

Nhưng điều quan trọng không chỉ là Ba Tơ đã giành được chính quyền.

Điều quan trọng hơn là:

Ba Tơ đã chứng minh rằng thời cơ khởi nghĩa có thể được biến thành hành động cụ thể.

Đội Du kích Ba Tơ sau đó được xây dựng và trở thành một lực lượng vũ trang cách mạng quan trọng của Quảng Ngãi.

Những người từng bị giam trong căng an trí nay trở thành những người tổ chức lực lượng.

Những người từng bị quản thúc nay trở thành những người lãnh đạo quần chúng.

Một nơi từng được xây dựng để giam cầm những người cách mạng lại trở thành nơi phát đi tiếng súng mở đầu cho một phong trào lớn.

Và Trương Quang Giao là một trong những người đứng ở trung tâm của bước ngoặt ấy.

KHÔNG DỪNG LẠI Ở BA TƠ

Sau thắng lợi ở Ba Tơ, Trương Quang Giao không coi đó là điểm kết thúc.

Ông cùng Tỉnh ủy tiếp tục chuẩn bị cho một cuộc nổi dậy rộng lớn hơn.

Ngày 14 tháng 8 năm 1945, sau khi nhận được tin Nhật đầu hàng Đồng minh, Tỉnh ủy và Ủy ban Vận động Cứu quốc tỉnh Quảng Ngãi họp tại vùng Thi Phổ.

Trương Quang Giao đứng đầu cuộc họp.

Tỉnh ủy quyết định phát động toàn dân vũ trang khởi nghĩa giành chính quyền.

Đến ngày 16 tháng 8 năm 1945, chính quyền cách mạng đã được thiết lập trên toàn tỉnh Quảng Ngãi.

Như vậy, từ một cuộc khởi nghĩa từng phần ở Ba Tơ, phong trào đã phát triển thành cuộc giành chính quyền trên phạm vi toàn tỉnh.

Ba Tơ trở thành điểm khởi đầu.

Và Quảng Ngãi trở thành một trong những địa phương giành chính quyền sớm trong Cách mạng Tháng Tám.

MỘT NGƯỜI NHIỀU LẦN ĐI QUA NHÀ TÙ

Nếu chỉ nhìn vào tháng 3 năm 1945, người ta có thể thấy Trương Quang Giao là một nhà lãnh đạo cách mạng.

Nhưng phía sau quyết định ấy là cả một chặng đường dài.

Một người thanh niên tham gia cách mạng năm 1930.

Một người nhiều lần bị bắt.

Một người từng bị giam tại nhà lao Quảng Ngãi.

Một người từng bị đày đến Buôn Ma Thuột.

Một người bị đưa lên Ba Tơ.

Và cuối cùng trở thành Bí thư Tỉnh ủy lâm thời, Trưởng ban Khởi nghĩa Ba Tơ.

Con đường ấy không được tạo nên trong một ngày.

Nó được tạo nên từ hàng nghìn ngày tháng đấu tranh, bị bắt, bị giam, rồi lại trở về hoạt động.

TỪ QUẢNG NGÃI ĐẾN NHỮNG TRỌNG TRÁCH LỚN

Sau Cách mạng Tháng Tám, Trương Quang Giao tiếp tục giữ nhiều trọng trách trong phong trào cách mạng.

Ông từng là Bí thư Tỉnh ủy Quảng Ngãi, Bí thư Liên khu ủy 5, Bí thư Khu ủy Khu V, sau đó giữ các chức vụ tại Trung ương như Phó Trưởng ban Tổ chức Trung ương, Phó Trưởng ban Thống nhất Trung ương và Ủy viên Ủy ban Kiểm tra Trung ương.

Nhưng dù đảm nhiệm những vị trí nào, dấu ấn Ba Tơ vẫn là một phần đặc biệt trong cuộc đời ông.

Bởi đó là nơi ông cùng đồng đội đứng trước một thời khắc chưa từng có.

Không có sự chắc chắn tuyệt đối.

Không có một con đường đã được vạch sẵn.

Chỉ có tình hình biến động từng giờ và yêu cầu phải đưa ra quyết định.

“NẾU KHÔNG CHỚP THỜI CƠ…”

Lịch sử thường được nhìn lại từ kết quả.

Khi chúng ta biết Ba Tơ đã thắng lợi, biết Cách mạng Tháng Tám đã thành công, những quyết định của ngày 10 và 11 tháng 3 năm 1945 dường như trở nên rõ ràng.

Nhưng đối với những người đứng trong thời điểm ấy, tương lai vẫn chưa được biết trước.

Họ phải quyết định trong sự bất định.

Phải đánh giá tình hình.

Phải tin vào lực lượng của mình.

Phải dựa vào nhân dân.

Và phải chịu trách nhiệm về quyết định đó.

Trương Quang Giao là người đứng đầu Tỉnh ủy lâm thời Quảng Ngãi khi quyết định ấy được đưa ra.

Vì vậy, câu chuyện về ông không chỉ là câu chuyện của một nhà hoạt động cách mạng.

Đó còn là câu chuyện về khả năng nhận ra thời cơ và biến thời cơ thành hành động.

NGƯỜI CON CỦA LÀNG MỸ KHÊ

Năm 1977, Trương Quang Giao nghỉ hưu và về sống tại Đà Nẵng.

Ngày 3 tháng 7 năm 1983, ông qua đời. Ông được Đảng và Nhà nước trao tặng nhiều phần thưởng cao quý; năm 2011 được truy tặng Huân chương Sao Vàng.

Tại quê hương ông, xã Tịnh Khê, tỉnh Quảng Ngãi, Nhà lưu niệm Trương Quang Giao được xây dựng để lưu giữ những tư liệu về cuộc đời và hoạt động cách mạng của ông.

Hơn bảy thập niên đã trôi qua kể từ mùa xuân năm 1945.

Ba Tơ hôm nay đã khác.

Những con đường đã rộng hơn.

Những bản làng đã đổi thay.

Nhưng câu chuyện về đêm 10 tháng 3 năm ấy vẫn còn nguyên giá trị lịch sử.

Bởi đó là câu chuyện về những con người biết nhìn thấy cơ hội giữa một thời khắc hỗn loạn.

Biết biến một cuộc họp trong đêm thành một quyết định.

Biến quyết định thành hành động.

Và biến hành động thành một dấu mốc lịch sử.

Trương Quang Giao không phải là người duy nhất làm nên Khởi nghĩa Ba Tơ.

Bên cạnh ông là Phạm Kiệt, Trần Quý Hai, Trần Lương, Nguyễn Đôn, Nguyễn Chánh, Nguyễn Khoách cùng đông đảo cán bộ, chiến sĩ và nhân dân các dân tộc Ba Tơ.

Nhưng ông là người được giao trọng trách Trưởng ban Khởi nghĩa.

Và đó là lý do tên ông luôn gắn với khoảnh khắc lịch sử ấy.

Từ làng Mỹ Khê,

qua những nhà tù thực dân,

lên núi rừng Ba Tơ,

người thanh niên năm nào đã trở thành người đứng đầu cuộc khởi nghĩa.

Có thể lịch sử được viết bằng những chiến thắng.

Nhưng trước mỗi chiến thắng thường là một quyết định.

Và ở Ba Tơ, ngày 10 tháng 3 năm 1945, Trương Quang Giao cùng những người đồng chí đã chọn cách không chờ đợi thời cơ đi qua.

Họ đã chớp lấy thời cơ.

Và từ núi rừng Ba Tơ, một tiếng súng cách mạng đã vang lên, góp phần mở đường cho những ngày tháng Cách mạng Tháng Tám năm 1945.