Trương Quang Giao – Người góp phần làm nên dấu son Khởi nghĩa Ba Tơ
Trương Quang Giao (1910–1988) còn được biết với tên Trương Quang Viên, sinh ngày 20/3/1910 tại làng Mỹ Khê, huyện Sơn Tịnh, nay thuộc xã Tịnh Khê, tỉnh Quảng Ngãi. Là một trong những nhà lãnh đạo cách mạng tiêu biểu của Quảng Ngãi, có vai trò đặc biệt quan trọng trong Khởi nghĩa Ba Tơ ngày 11/3/1945 và phong trào cách mạng ở Quảng Ngãi trước Cách mạng Tháng Tám. Ông xuất thân trong một gia đình nông dân nghèo. Ông tham gia cách mạng từ rất sớm, gia nhập Đảng Cộng sản Việt Nam tháng 9/1930 và trở thành bí thư đầu tiên của chi bộ Mỹ Khê. Trong những năm hoạt động cách mạng, ông nhiều lần bị thực dân Pháp bắt giam, nhưng vẫn tiếp tục hoạt động và xây dựng cơ sở cách mạng.
Cuối tháng 12/1944, Tỉnh ủy lâm thời Quảng Ngãi được thành lập, gồm Trương Quang Giao, Phạm Kiệt, Nguyễn Đôn, Trần Lương và Trần Quý Hai; Trương Quang Giao được cử làm Bí thư.
Sau khi Nhật đảo chính Pháp ngày 9/3/1945, tình hình chính trị ở Đông Dương biến chuyển rất nhanh. Đêm 10/3/1945, Tỉnh ủy lâm thời Quảng Ngãi họp và quyết định chớp thời cơ phát động khởi nghĩa ở Ba Tơ. Trương Quang Giao được cử làm Trưởng ban Khởi nghĩa, cùng các đồng chí Phạm Kiệt, Trần Lương, Trần Quý Hai và Nguyễn Đôn lãnh đạo cuộc khởi nghĩa.
Ngày 11/3/1945, khởi nghĩa Ba Tơ giành thắng lợi. Chính quyền cách mạng ở Ba Tơ được thành lập, tạo một căn cứ quan trọng để phát triển lực lượng cách mạng và tiến tới Tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945. Có thể xem Trương Quang Giao là một trong những kiến trúc sư chính trị quan trọng của cuộc khởi nghĩa: ông cùng tập thể Tỉnh ủy nhận định thời cơ, quyết định phát động khởi nghĩa, tổ chức lực lượng và kết nối phong trào Ba Tơ với phong trào cách mạng rộng lớn hơn ở Quảng Ngãi. Trương Quang Giao không phải là người trực tiếp chỉ huy toàn bộ trận đánh chiếm đồn Ba Tơ. Vai trò của ông nổi bật hơn ở lãnh đạo chính trị, tổ chức, vận động quần chúng và quyết định thời cơ khởi nghĩa. Nếu đặt Trương Quang Giao bên cạnh Phạm Kiệt, Nguyễn Đôn, Trần Quý Hai và Trần Lương, có thể thấy một tập thể lãnh đạo đã tạo nên thắng lợi Ba Tơ năm 1945.
Vai trò của Trương Quang Giao không dừng lại ở Khởi nghĩa Ba Tơ. Sau Cách mạng Tháng Tám, ông tiếp tục đảm nhiệm nhiều trọng trách trong tổ chức Đảng và chính quyền cách mạng. Năm 1946, ông là Ủy viên Ban Thường vụ Xứ ủy Trung Bộ, sau đó là Ủy viên Khu ủy Khu 5 và từng giữ chức Bí thư Tỉnh ủy Quảng Nam – Đà Nẵng.
Tóm lại, Trương Quang Giao là một trong những người đặt dấu ấn quan trọng vào thắng lợi của Khởi nghĩa Ba Tơ ngày 11/3/1945 bằng bản lĩnh chính trị, khả năng nắm bắt thời cơ và tinh thần gắn bó với nhân dân. Cùng các đồng chí của mình, ông góp phần biến Ba Tơ thành một căn cứ cách mạng quan trọng, tạo tiền đề cho Tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945 ở Quảng Ngãi. Cuộc đời hoạt động của ông là biểu tượng cho lòng yêu nước, ý chí kiên định và sự hy sinh vì độc lập dân tộc. Tên tuổi Trương Quang Giao cùng Khởi nghĩa Ba Tơ mãi là niềm tự hào của quê hương Quảng Ngãi và là bài học quý giá về trách nhiệm, bản lĩnh và niềm tin cho các thế hệ hôm nay.
