TRƯƠNG QUANG TRỌNG
Trương Quang Trọng sinh ngày 29/5/1906 tại làng Phú Nhơn, huyện Sơn Tịnh, Quảng Ngãi. Ông thuộc lớp thanh niên trí thức sớm tìm đến con đường cách mạng khi đất nước còn chìm trong ách thuộc địa.
Năm 1923, ông ra Huế học; năm 1925 thi vào Khoa Y Trường Cao đẳng Đông Dương tại Hà Nội. Chính trong môi trường ấy, người thanh niên Quảng Ngãi tiếp xúc với các phong trào yêu nước, các trí thức tiến bộ và những tư tưởng cách mạng mới.
Ông tham gia Hội Phục Việt, tích cực hưởng ứng phong trào đòi ân xá Phan Bội Châu và để tang Phan Châu Trinh. Vì hoạt động yêu nước, Trương Quang Trọng bị thực dân Pháp theo dõi và buộc thôi học.
Năm 1926, ông trở về Quảng Ngãi. Đến đầu năm 1927, Trương Quang Trọng trở thành Bí thư đầu tiên của Tỉnh bộ Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên Quảng Ngãi.
Tháng 7/1929, tại núi Xương Rồng, ông triệu tập các cán bộ chủ chốt, bàn việc chuyển phong trào theo đường lối cộng sản và chuẩn bị thành lập tổ chức Đảng ở Quảng Ngãi.
Nhưng khi phong trào đang phát triển, ông bị bắt ngày 19/8/1929. Sau thời gian bị giam giữ tại Quảng Ngãi và Quy Nhơn, tháng 6/1931, Trương Quang Trọng bị đày lên Nhà lao Kon Tum.
Trong nhà tù, ông tiếp tục đấu tranh.
Cuối năm 1931, khi thực dân Pháp chuẩn bị đưa tù chính trị lên Đăk Pék lao động khổ sai, những người tù quyết định phản đối. Trương Quang Trọng tham gia Đội quyết tử.
Sáng 12/12/1931, khi cai ngục gọi một tù nhân khác ra, Trương Quang Trọng chủ động tiến lên nhận mình là người bị gọi. Viên cai ngục nổ súng. Ông hy sinh khi mới 25 tuổi.
Sự hy sinh ấy trở thành biểu tượng của tinh thần lấy sự sống của mình để bảo vệ đồng đội. Tài liệu chính thức của tỉnh khái quát tư tưởng đấu tranh của ông bằng tinh thần: “Chết một để cứu mười, chết mười để cứu muôn ngàn người sau.”
Một người thanh niên 25 tuổi đã có thể lựa chọn sự an toàn cho mình. Nhưng Trương Quang Trọng lựa chọn đồng đội và lý tưởng.
Đó chính là điều làm câu chuyện của ông vẫn còn sức lay động gần một thế kỷ sau.
