Trương Quyền (1)
Trương Quyền (1844 – mất khoảng 1867–1871, theo các nguồn khác nhau), còn được gọi là Trương Huệ hoặc Trương Tuệ, là một thủ lĩnh nghĩa quân kháng Pháp ở Nam Kỳ trong nửa sau thế kỷ XIX. Ông nổi tiếng vì tiếp nối sự nghiệp của cha là Trương Định và duy trì phong trào kháng chiến trong bối cảnh thực dân Pháp mở rộng kiểm soát tại Nam Kỳ.
Con đường trở thành thủ lĩnh
Sinh tại vùng Gia Thuận (nay thuộc tỉnh Tiền Giang), Trương Quyền theo cha tham gia chiến đấu từ khi còn rất trẻ. Sau khi Trương Định tuẫn tiết năm 1864, ông đứng ra tập hợp lực lượng, xây dựng căn cứ ở vùng Đồng Tháp Mười và Tây Ninh để tiếp tục cuộc kháng chiến. Dù tuổi đời còn trẻ, ông được các tài liệu đương thời ghi nhận là người có năng lực chỉ huy quân sự và thường được gọi là "Nhị Lang quân".
Hoạt động kháng chiến
Một điểm nổi bật trong sự nghiệp của Trương Quyền là liên kết nhiều lực lượng chống Pháp. Ông phối hợp với các thủ lĩnh như Võ Duy Dương (Thiên Hộ Dương), Pôkumpô cùng các lực lượng người Khmer, Chăm, Stiêng và Mơ Nông. Nghĩa quân tiến hành nhiều trận đánh tại Tây Ninh, Trảng Bàng, Hóc Môn, Củ Chi, Thuận Kiều và khu vực biên giới Việt Nam – Campuchia, gây nhiều tổn thất cho quân Pháp và buộc đối phương phải mở các chiến dịch lớn để đàn áp.
Những năm cuối đời
Sau khi Pháp hoàn tất việc chiếm ba tỉnh miền Tây Nam Kỳ năm 1867, lực lượng của Trương Quyền ngày càng thiếu lương thực, vũ khí và rơi vào thế cô lập. Các tài liệu lịch sử không thống nhất về thời điểm và nguyên nhân ông qua đời: có nguồn cho rằng ông hy sinh trong chiến đấu năm 1867, có nguồn ghi ông mất vì bệnh hoặc bị ám sát vào khoảng năm 1870–1871. Vì vậy, năm mất của Trương Quyền vẫn là vấn đề còn có nhiều cách ghi nhận trong sử liệu.
Di sản
Trương Quyền được xem là một trong những gương mặt tiêu biểu của phong trào kháng Pháp giai đoạn đầu ở Nam Kỳ. Các nhà nghiên cứu đánh giá cao việc ông xây dựng sự hợp tác giữa các cộng đồng người Việt và các dân tộc lân cận trong cuộc đấu tranh chống thực dân. Hiện nay, tên ông được đặt cho một số tuyến đường và trường học tại Việt Nam để tưởng nhớ những đóng góp đối với phong trào kháng chiến.
