Trường Sa - khúc bi tráng 14-3

Sách Lịch sử Hải quân Nhân dân Việt Nam (1955 - 2005) nêu rõ, từ cuối năm 1987, đầu năm 1988, Trung Quốc đưa nhiều tàu chiến đến khu vực quần đảo Trường Sa của Việt Nam, chiếm đóng bãi đá Chữ Thập, bãi đá Châu Viên, có ý đồ chiếm đóng một số bãi đá san hô khác. Để bảo vệ chủ quyền vùng biển và quần đảo Trường Sa, Quân chủng Hải quân mở Chiến dịch CQ88. Từ ngày 2-12-1987 đến ngày 28-2-1988, hải quân ta liên tiếp đóng giữ các bãi đá san hô (đảo chìm): Đá Tây, Tiên Nữ, Đá Lát, Đá Đông, Đá Lớn, Tốc Tan, Núi Le. Tại các bãi: Chữ Thập, Châu Viên, Đá Lớn, Đá Đông… đã có những sự đụng độ quyết liệt, căng thẳng giữa tàu Việt Nam và tàu Trung Quốc. “Mình lên Đá Đông rồi, tàu nó cứ quần bên ngoài, chĩa pháo vào mình. Tàu HQ-614 của chúng tôi ở Đá Đông trọng tải chỉ 200 tấn, trang bị vũ khí chỉ có AK, B40, một khẩu 12 ly 7. Lúc đó, trên tàu có cái ống thùng dầu phụ của máy bay để đựng nước, chúng tôi làm giả như quả tên lửa. Chắc bên kia nó tưởng mình có tên lửa thật, nên không dám gây sự”. Đại tá Nguyễn Văn Dân, nguyên Phó Tham mưu trưởng Vùng 4 Hải quân kể.

Quân chủng Hải quân không nghỉ Tết. Bộ Tư lệnh Hải quân lập Sở Chỉ huy tiền phương tại Vùng 4, Tư lệnh Quân chủng Giáp Văn Cương kiêm luôn Tư lệnh Vùng 4. Đại tá Nguyễn Văn Dân nói, ra Trường Sa lúc đó để xây dựng những bãi đá thuộc chủ quyền Việt Nam, chính là ra trận, có thể có đổ máu, hy sinh.

Ngày 14-3-1988, súng nổ, máu đổ không chỉ riêng ở bãi Gạc Ma, mà cả ở bãi Cô Lin, bãi Len Đao. Nhắc tới ngày 14-3-1988 mà bỏ qua những gì diễn ra ở Cô Lin và Len Đao là phiến diện, có lỗi với những người đã hy sinh xương máu để giữ được đảo Cô Lin, đảo Len Đao. Theo tài liệu chính thức của Phòng Chính trị, Lữ đoàn 146, trong số 64 liệt sĩ hy sinh ngày 14-3-1988 có 58 liệt sĩ hy sinh trên bãi Gạc Ma và tàu HQ-604, 6 liệt sĩ hy sinh cùng tàu HQ-605 ở cạnh bãi Len Đao.

Các tàu HQ-604, HQ-505, HQ-614… cũng nhận được mật lệnh hành quân tới đóng giữ bãi Gạc Ma và bãi Cô Lin. Chiều ngày 14-3-1988, các tàu HQ-604, HQ-505, HQ-605 lần lượt tới khu vực các bãi Gạc Ma, Cô Lin, Len Đao. Hai tàu chiến Trung Quốc từ bãi Huy Gơ chạy về phía Gạc Ma, áp sát tàu HQ-604 và dùng loa gọi sang, đòi tàu ta rời khỏi Gạc Ma. Bộ Tư lệnh Hải quân ra lệnh, tổ chức đóng giữ bãi Gạc Ma ngay trong đêm 13-3-1988.

Theo Lịch sử Hải quân nhân dân Việt Nam (1955 - 2005), khoảng 3 giờ sáng ngày 14-3-1988, lực lượng của Trung đoàn 83 Công binh và Lữ đoàn 146 bắt đầu chuyển vật liệu từ tàu HQ-604 lên bãi Gạc Ma, tổ chức cắm cờ và dựng nhà. Khoảng 6 giờ ngày 14-3-1988, Trung Quốc điều tới thêm 2 tàu, đưa lính lên bãi Gạc Ma giật quốc kỳ Việt Nam, bắn chết Thiếu úy Trần Văn Phương, đâm trọng thương hạ sĩ Nguyễn Văn Lanh. Quân ta đánh trả, kiên quyết bảo vệ quốc kỳ, bảo vệ đảo. Quân Trung Quốc rút ra xa, xả đạn pháo và các loại súng vào tàu HQ-604 và quân ta trên bãi Gạc Ma. Trung tá Trần Đức Thông, Phó Lữ đoàn trưởng Lữ đoàn 146 và Đại úy Vũ Phi Trừ, Thuyền trưởng tàu HQ-604 chỉ huy bộ đội sử dụng các loại súng AK, RPĐ, B40, B41 bắn trả quyết liệt. Tuy nhiên, súng ta không thể bằng pháo lớn của địch. Bị trúng nhiều đạn pháo, tàu HQ-604 chìm xuống biển… Trung tá Trần Đức Thông, Đại úy Vũ Phi Trừ, Thiếu úy Trần Văn Phương và nhiều đồng đội hy sinh, 9 người bị Trung Quốc bắt. Những người còn sống đi tìm vớt đồng đội hy sinh và bị thương, đưa lên một xuồng của công binh rồi bơi về phía tàu HQ-505 ở bãi Cô Lin.

Tại bãi Cô Lin, từ 6 giờ sáng ngày 14-3-1988, lực lượng trên tàu HQ-505 đã cắm hai cờ Việt Nam trên bãi. Cùng lúc bắn vào tàu HQ-604, các tàu Trung Quốc cũng bắn nhiều đạn pháo vào tàu HQ-505, khiến tàu bị hỏng máy. Thiếu tá Thuyền trưởng Vũ Huy Lễ chỉ huy khẩn trương sửa máy, rồi lệnh chạy cả hai máy tàu, ủi bãi Cô Lin để vừa cứu tàu, vừa giữ đảo. Thấy vậy, hai tàu Trung Quốc tập trung bắn dữ dội vào tàu HQ-505. Hơn 8 giờ sáng ngày 14-3-1988, tàu HQ-505 trườn được hai phần ba thân lên bãi thì bốc cháy. Lực lượng trên tàu vừa dập lửa, vừa đưa xuồng đi cứu vớt đồng đội ở phía bãi Gạc Ma.

Tại bãi Len Đao, rạng sáng ngày 14-3-1988 một tổ hải quân từ tàu HQ-605 đã lên bãi cạn, cắm cờ Việt Nam. Khoảng 8 giờ sáng ngày 14-3-1988, các tàu Trung Quốc nã đạn vào tàu HQ-605, đến sáng ngày 15-3-1988 tàu chìm hẳn. Trung úy Phạm Hữu Doan, Thuyền phó tàu HQ-605 và 5 người khác hy sinh. Nhưng quân ta vẫn bám trụ, quốc kỳ Việt Nam vẫn tung bay trên bãi Len Đao. Chiều ngày 14-3-1988, khi tàu HQ-614 tới, lực lượng trên tàu HQ-605 dùng xuồng đưa thương binh, tử sĩ về đảo Sinh Tồn.

Chiều ngày 14-3-1988, các tàu HQ-931, HQ-671, HQ-614 lần lượt tới tiếp ứng, bảo vệ bãi Len Đao và bãi Cô Lin. Với thành tích đặc biệt xuất sắc trong chiến đấu bảo vệ đảo Gạc Ma và đảo Cô Lin, năm 1989 các liệt sĩ Trần Đức Thông, Vũ Phi Trừ, Trần Văn Phương được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân; tập thể tàu HQ-505, thuyền trưởng Vũ Huy Lễ và Hạ sĩ Nguyễn Văn Lanh được tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.