Trường THCS Khôi Kỳ (13)

Trong lịch sử kháng Pháp đầu thế kỷ XX, Lương Văn Can và Lương Ngọc Quyến là những tên tuổi đã góp phần quan trọng vào cuộc đấu tranh giành độc lập của dân ta lúc bấy giờ. Người cha – cụ Cử Lương Văn Can – là một trong những nhân vật cốt cán của phong trào Đông Du, Thục trưởng trường Đông Kinh nghĩa thục những năm 1907-1908; người con – Lương Ngọc Quyến – là một trong những thanh niên đầu tiên xuất dương du học tại Nhật Bản và là học viên xuất sắc của Chấn Võ Học Hiệu. Cuộc khởi nghĩa Thái Nguyên do Lương Ngọc Quyến đồng tổ chức tuy thất bại, nhưng tinh thần quật cường của những người trẻ không cam phận làm người dân mất nước đã có những ảnh hưởng sâu rộng vào các phong trào quần chúng trong những năm về sau.Lương Ngọc Quyến tự Lập Nham, là con trai cụ Cử Lương Văn Can, sinh năm 1885 tại phố Hàng Đào, Hà Nội, là nơi dòng họ Lương hành nghề buôn bán từ nhiều đời. Năm 15 tuổi, ông nổi tiếng là một học trò giỏi, nhưng chẳng may trong khoa thi năm Canh Tý (1900), ông bị hỏng kỳ thi phú, từ đó bỏ hẳn con đường khoa cử. Lớn lên, ông đắm mình trong không khí sôi sục đấu tranh của các phong trào yêu nước đang bột phát khắp nơi.Khi phong trào Đông Du được cụ Phan Bội Châu và Kỳ Ngoại hầu Cường Đễ phát động, Lương Ngọc Quyến là một trong những thanh niên đầu tiên xuất dương du học. Tháng 10.1905, ông sống tại Hoành Tân (Yokohama), Nhật Bản, trơ trọi một mình, ở tại ngôi nhà trọ cụ Phan Bội Châu từng cư ngụ. Cụ Phan trở lại ngôi nhà trọ, gặp ông, và đã viết về ông trong tác phẩm Ngục Trung Thư như sau:“Tháng 10 năm ấy (Ất Tỵ 1905), tôi đến Hoành Tân về ở nhà trọ cũ, thấy một vị thanh niên học sinh ta, Lương quân Lập Nham đã tới ở trước đó rồi.(trích từ Đào Trinh Nhất – Lương Ngọc Quyến và cuộc khởi nghĩa Thái Nguyên 1917 – NXB Tân Việt – Sài Gòn 1957, trang 12-13)