Trương Trọng Tĩnh — người chính trị viên hy sinh khi tay còn giữ micro

Ngày 7 tháng 4 năm 1972, nhiều tốp máy bay Mỹ lao vào đánh phá trận địa tên lửa ở Vĩnh Linh, Quảng Trị. Trên xe chỉ huy, Chính trị viên Tiểu đoàn 64 Trương Trọng Tĩnh nhận micro từ Tiểu đoàn trưởng Phạm Trương Uy để động viên cán bộ, chiến sĩ giữ vững vị trí. Mảnh bom găm vào đầu, máu thấm ướt quân phục, nhưng lời cuối của ông vẫn hướng về đồng đội. Phạm Trương Uy bế ông ra phía sau để quân y cấp cứu, song người chính trị viên đã ngừng thở. Hình ảnh ông hy sinh khi tay còn giữ micro trở thành ký ức sâu sắc của Tiểu đoàn 64, Trung đoàn 236, Sư đoàn 361.

Trương Trọng Tĩnh thuộc thế hệ cán bộ chính trị đầu tiên của bộ đội tên lửa Việt Nam. Từ tháng 1-1965, khi Trung đoàn 236 được thành lập, ông cùng đồng đội xây dựng đơn vị, tiếp nhận khí tài mới và bước vào cuộc đối đầu công nghệ cao trên bầu trời miền Bắc. Chính trị viên không chỉ tổ chức sinh hoạt mà còn giúp chiến sĩ vượt qua áp lực khi trận địa có thể bị máy bay trinh sát phát hiện, mỗi lần phát sóng radar có thể kéo theo tên lửa chống bức xạ và bom đạn. Ông và Phạm Trương Uy cùng ăn ở, huấn luyện, chiến đấu khoảng sáu đến bảy năm, tạo nên sự phối hợp chặt chẽ giữa chỉ huy quân sự và công tác chính trị.

Ngày 4-4-1972, Tiểu đoàn 64 cơ động đến Vĩnh Linh. Hai ngày sau, đơn vị phóng một quả đạn bắn rơi tại chỗ máy bay F-4, đồng thời làm lộ vị trí. Bộ đội khẩn trương củng cố công sự, kiểm tra khí tài và liên hệ pháo cao xạ phối hợp bảo vệ. Đúng 9 giờ 43 phút ngày 7-4, tiểu đoàn tiếp tục bắn rơi máy bay trinh sát OV-10. Không lâu sau, máy bay từ nhiều hướng đồng loạt tập kích. Hai bộ khí tài bị đánh hỏng, bảy cán bộ, chiến sĩ thương vong. Giữa hỏa lực ấy, tiếng Trương Trọng Tĩnh qua micro giữ sự thống nhất của đơn vị và cho từng kíp chiến đấu biết sở chỉ huy vẫn sát cánh cùng họ.

Mảnh bom đánh trúng ông ngay lúc đang động viên bộ đội. Trước khi mất, ông còn kịp nhắc mọi người giữ vững trận địa. Sự hy sinh ấy cho thấy công tác chính trị trên chiến trường không đứng ngoài lửa đạn: người động viên phải hiện diện ở nơi nguy hiểm và dùng chính thái độ của mình làm điểm tựa cho chiến sĩ. Đơn vị cùng địa phương an táng ông bên sườn đồi thuộc Đội 7, Nông trường Quyết Thắng, huyện Vĩnh Linh. Tháng 2-1975, gia đình vào cất bốc nhưng thi hài được bọc trong túi nilon nên chưa phân hủy hết, họ đành để lại vị trí cũ.

Sau chiến tranh nảy sinh một nhầm lẫn kéo dài. Năm 1986, gia đình nhận thông báo mộ đã chuyển về Nghĩa trang Hồ Xá. Tại đây có hai bia cùng tên Trương Trọng Tĩnh, cùng ngày hy sinh, chỉ khác quê quán. Ban quản lý chưa thể cho cất bốc vì không đủ căn cứ. Phạm Trương Uy nhớ rõ mảnh bom găm vào đầu đồng đội và giải thích ông Tĩnh quê gốc xã Chí Minh nhưng lấy vợ, sinh sống tại xã An Lạc, cùng huyện Chí Linh, nên hồ sơ có thể ghi hai địa chỉ khác nhau.

Ngày 23-11-2006, gia đình và địa phương cất bốc cả hai ngôi mộ. Chỉ một mộ có hài cốt; trong hộp sọ còn nguyên mảnh bom đường kính khoảng 3 cm. Dấu vết đau thương năm 1972 trở thành chứng cứ giúp người liệt sĩ trở về đúng quê nhà. Gia đình tổ chức truy điệu và đưa ông về nghĩa trang liệt sĩ quê hương, nay thuộc phường Chí Minh, thành phố Chí Linh, Hải Dương. Tháng 4-2018, sau 46 năm, Trương Trọng Tĩnh được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Câu chuyện hai ngôi mộ cùng tên nhắc đến sự phức tạp của công tác quy tập và giá trị của ký ức đồng đội. Một chi tiết được giữ chính xác suốt 34 năm đã trả lại tên tuổi và quê hương cho liệt sĩ. Trương Trọng Tĩnh không ngồi ở bệ phóng trong giây phút cuối, nhưng ông giữ một vũ khí đặc biệt: niềm tin của con người. Từ chiếc F-4 ngày 6-4, chiếc OV-10 lúc 9 giờ 43 phút ngày 7-4 đến cuộc oanh kích làm hỏng hai bộ khí tài và khiến bảy người thương vong, mọi con số đều đặt lời động viên của ông trong hoàn cảnh cụ thể.

Chiếc micro trong tay người chính trị viên không chỉ là phương tiện truyền lệnh. Nó là biểu tượng về trách nhiệm của người cán bộ đứng cùng chiến sĩ đến giây phút cuối. Danh hiệu năm 2018 là sự ghi nhận chính thức, còn sự ghi nhận đầu tiên đã có ngay trong ký ức của những người sống sót: giữa bom đạn, Trương Trọng Tĩnh vẫn lựa chọn tiếp tục nói, giữ cho đơn vị không dao động và biến lời động viên thành hành động chiến đấu.