Truyền thống Thanh niên xung phong tỉnh Thái Nguyên: 70 năm cống hiến và trưởng thành

Thực hiện Chỉ thị của Bác Hồ, ngày 15 tháng 7 năm 1950, tại đồi Gò Thờ dưới chân núi Hồng thuộc xã Yên Lãng, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên, Đảng Đoàn Thanh vận Trung ương tổ chức thành lập, ra mắt Đội TNXP công tác Trung ương. Đội gồm 225 đội viên, trong đó đoàn viên thanh niên của tỉnh Thái Nguyên thuộc các huyện Đại Từ, Định Hóa, Đồng Hỷ, Phú Bình, Phổ Yên chiếm gần 50%. Đầu tháng 8/1950 Đội nhận lệnh đi phục vụ chiến dịch Biên giới, đã lập công xuất sắc, được Bác Hồ gửi thư khen, được Đại tướng Tổng tư lệnh Võ Nguyên Giáp tuyên dương.

Noi gương những người con của Thái Nguyên trong đội hình Đội TNXP công tác Trung ương, Đội “Xung phong công tác” của các huyện hăng hái làm nhiệm vụ tu sửa, bảo vệ cầu đường. Tính đến hết tháng 12 năm 1950, đã có gần 5.000 người tham gia đào, đắp hàng ngàn khối đất đá để sửa đường, làm mới hàng trăm cầu cống lớn nhỏ phục vụ kháng chiến. Các tuyến đường: Quốc lộ số 3 (Thái Nguyên – Cao Bằng), Đường 1B (Thái Nguyên – Lạng Sơn), Đường 13A (Thái Nguyên-Tuyên Quang) luôn được thông suốt phục vụ cho xe vận chuyển lương thực, thực phẩm, quân trang, quân dụng từ hậu phương ra tiền tuyến.

Tháng 02 năm 1951, Tỉnh đoàn Thái Nguyên ra Nghị quyết, mỗi Huyện đoàn thành lập một Liên phân đội TNXP công tác, biên chế từ 50 đến 80 đội viên. Cũng trong dịp này, Thái nguyên được giao tuyển bổ sung 700 đội viên TNXP vào lực lượng TNXP công tác Trung ương. Các đội viên nhận nhiệm vụ mới đều hăng hái lên đường trong đội hình các đơn vị TNXP Trung ương, phục vụ các chiến dịch Biên Giới, Trung Du, Đường 18, Tây Bắc, Thượng Lào.

Tiếp tục thực hiện chủ trương của Tỉnh đoàn về việc xây dựng lực lượng TNXP của các địa phương làm nhiệm vụ giao thông vận tải, sửa chữa đường, cầu, phà, tháng 02 năm 1951 huyện Phú Lương thành lập Liên phân đội TNXP công tác của huyện, gồm hơn 90 đoàn viên thanh niên; cũng thời gian này, Liên phân đội TNXP của huyện Đồng Hỷ được thành lập, gồm 41 đội viên.

Năm 1952, giặc Pháp huy động nhiều máy bay tập trung đánh phá liên tục và ác liệt hơn các tuyến đường, các công xưởng, kho tàng, bến bãi trên đất Thái Nguyên. Để đối phó với tình hình địch đánh phá, Tỉnh ủy, Ủy ban Hành chính Kháng chiến tỉnh tiếp tục huy động dân công và TNXP tham gia trên mặt trận giao thông. Tháng 4 năm 1952, các huyện trong tỉnh tiếp tục thành lập các Đội “Xung phong mở đường”, mỗi Đội có từ 50 đến 200 người tham gia. Nhờ có lực lượng TNXP làm tốt nhiệm vụ phục vụ giao thông tại chỗ, giao thông trên các tuyến đường của tỉnh luôn được thông suốt, phục vụ đắc lực, kịp thời cho cuộc kháng chiến chống Pháp.

Đầu năm 1953, theo yêu cầu của Trung ương, các cấp bộ Đoàn trong tỉnh đã hoàn thành tuyển chọn cung cấp hàng trăm cán bộ đoàn viên và thanh niên có thành phần bần cố nông cho Trung ương Đoàn để thành lập Đội TNXP 36-Đoàn XP làm nhiệm vụ phục vụ ATK Định Hóa (Thái Nguyên) và Sơn Dương (Tuyên Quang). Cũng trong thời gian này, thực hiện Quyết định của Tỉnh ủy, Ban Chấp hành Tỉnh đoàn đã thành lập hai Đại đội TNXP chủ lực là 211 của Huyện đoàn Đồng Hỷ và 212 của Huyện đoàn Đại Từ làm nhiệm vụ cơ động đảm bảo giao thông ở những nơi trọng điểm. Do yêu cầu công việc, đầu năm 1954 Tỉnh đoàn tiếp tục thành lập Đại đội 213. Những đơn vị này được Tỉnh đoàn quản lý, tổ chức, Ty Giao thông chỉ đạo về chuyên môn kỹ thuật.

Cuối năm 1953, Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng quyết định mở chiến dịch Điện Biên Phủ. Các đơn vị TNXP phục vụ thắng lợi chiến dịch Tây Bắc đều được nhận lệnh tiếp tục phục vụ chiến dịch Điện Biên Phủ. Tham gia trong đội hình các Đội TNXP 34 và 40 phục vụ chiến dịch Điện Biên Phủ, tuổi trẻ tỉnh Thái Nguyên đã có mặt phục vụ chiến đấu và có 08 cán bộ đội viên hy sinh. Vượt qua mưa bom bão đạn của kẻ thù, tuổi trẻ Thái Nguyên trong đội hình TNXP đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ phục vụ chiến đấu đảm bảo cho giao thông luôn thông suốt, góp phần cùng bộ đội, dân công, đồng bào các dân tộc Tây Bắc làm nên chiến thắng Điện Biên Phủ, “lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu”.

Để khắc phục hậu quả chiến tranh chống Pháp trong khu vực thị xã Thái Nguyên, Tỉnh đoàn thành lập Liên phân đội TNXP thị xã gồm hai trung đội.

Một vinh dự khác, tháng 8 năm 1954, hơn hai tháng sau chiến thắng lịch sử Điện biên Phủ, tại xã An Khánh, huyện Đại Từ, Trung ương Đoàn thanh niên cứu quốc Việt Nam, thành lập Đội TNXP công tác tiếp quản Thủ đô Hà Nội. Đội gồm hơn 300 đội viên thanh niên xung phong được tuyển chọn là học sinh cuối cấp III, có khả năng vận động quần chúng, đến từ 8 trường phổ thông trung học ở một số tỉnh miền Bắc, trong đó có hơn 50 học sinh trương Lương Ngọc Quyến, tỉnh Thái Nguyên.

Sau ngày hòa bình lập lại, miền Bắc đi lên xây dựng Xã hội chủ nghĩa, làm hậu phương lớn chi viện cho miền Nam đánh Mỹ, hàng loạt công trình trọng điểm do lực lượng TNXP, trong đó có tuổi trẻ Thái Nguyên tham gia xây dựng: Lò cao số 1 Khu gang thép Thái Nguyên, Đội TNXP tháng 8 Thủ Đô xây dựng nhà máy nhiệt điện Cao Ngạn, Đội TNXP xây dựng đường sắt Đông Anh-Thái Nguyên…

Đầu năm 1960, Trung ương Đảng quyết định mở tuyến đường chiến lược từ Hà Giang lên Cao nguyên đá Đồng Văn, nơi địa đầu của Tổ quốc. Cùng với 5 tỉnh của Khu Việt Bắc và tỉnh Hải Dương, Nam Định, Tỉnh đoàn Thái Nguyên thành lập Đại đội 4 TNXP làm việc trong hai nhiệm kỳ, với tổng số 250 đội viên.

Dưới sự lãnh đạo của Đảng, nhân dân miền Nam đã vùng lên đấu tranh chống đế quốc Mỹ và ngụy quyền, phong trào Đồng Khởi từ Bến Tre lan tỏa đến toàn miền. Hậu phương lớn – miền Bắc – đã chi viện trực tiếp cho Tiền tuyến lớn – miền Nam -bằng đường mòn Hồ Chí Minh trên bộ và trên biển, tạo nên thế và lực mới cho cuộc chiến tranh giải phóng. Ngày 05 tháng 8 năm 1964, Mỹ đã dựng lên sự kiện Vịnh Bắc Bộ, bắt đầu cuộc chiến tranh phá hoại lần thứ nhất bằng không quân ra miền Bắc.

Xuất phát từ yêu cầu rất khẩn trương và cấp bách của việc đảm bảo giao thông vận tải thời chiến chi viện cho chiến trường, ngày 21/6/1965, Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị số 71/CT-CP, giao cho Trung ương Đoàn Thanh niên Lao động Việt Nam tổ chức các Đội TNXP chống Mỹ cứu nước phục vụ giao thông vận tải.