Truyền thuyết Chử Đồng Tử - những câu chuyện sách giáo khoa chưa kể

Ngày xưa, ở thôn Chử Xá, tên Nôm là làng Sứa, ở bãi ven sông Hồng ngày nay, có 2 cha con nhà Chử vì cháy nhà mà chẳng còn lại gia sản gì, chỉ còn lại chiếc khố. Hàng ngày, hai cha con thay nhau mặc mà đi kiếm sống.

Cho đến khi người cha quá cố của Chử Đồng Tử qua đời, chàng đã chôn chiếc khố độc nhất ấy cùng cha, ban ngày ngâm nửa mình dưới nước mon men đến các mạn thuyền xin ăn hoặc đánh tôm đánh cá.

Thời điểm đó, con gái lớn của vua Hùng là Mỵ nương Tiên Dung dù đến tuổi cập kê nhưng chưa muốn an phận cưới chồng. Một hôm, thuyền của Tiên Dung tiến đến khu vực mà Chử Đồng Tử thường ngày ngâm mình đánh cá, khiến chàng hoảng sợ tìm chỗ ẩn nấp. Thấy cảnh đẹp, Tiên Dung bèn lệnh cho người hầu dựng màn ở bụi lau để tắm, vô tình đó cũng là nơi Chử Đồng Tử đang ẩn nấp.

Nước xối làm lộ ra thân hình Chử Đồng Tử dưới cát, Tiên Dung ngạc nhiên vô cùng. Sau khi nghe chàng trình bày sự tình, thấy chàng thật thà và hiếu thảo, khôi ngô cường tráng, Tiên Dung lấy lòng yêu mến, từ đó nguyện cùng chàng chung sống vợ chồng.

Khi biết tin, vua Hùng không đồng ý cuộc hôn nhân này, lệnh cho Tiên Dung không được quay lại cung. Nàng cùng Chử Đồng Tử mở chợ Hà Thám, bắt đầu buôn bán. Chợ Hà Thám buôn bán sầm uất, cuộc sống ngày càng thịnh vượng, người dân trong vùng tôn vợ chồng Chử Đồng Tử làm chúa. Sau có một vị khách bày kế ra ngoài buôn bán để tạo thêm lợi nhuận, Chử Đồng Tử nghe lời Tiên Dung khuyên nhủ mà lên đường.

Đến núi Quỳnh Viên, chàng đi lấy nước từ một miệng giếng thì gặp được một vị sư tên Phật Quang. Thấy chuyện trò hợp nhau, Chử Đồng Tử bèn giao vàng cho vị khách buôn nọ đi buôn một mình, còn mình ở lại học đạo cùng vị sư. Khi thuyền quay lại đón cũng là lúc Chử Đồng Tử phải quay về, Phật Quang bèn đưa cho chàng một cây gậy và cái nón lá, đồ rằng đây là vật thần thông.

Chàng cũng thuận lòng mang bảo vật về và kể lại mọi chuyện với Tiên Dung. Như đã giác ngộ, Tiên Dung vâng lời dẹp bỏ chuyện buôn bán, rồi theo chân chồng cùng đi học đạo.

Một hôm trên đường đi, trời thì sập tối còn hàng quán ven đường thì chẳng có, Chử Đồng Tử và vợ cắm cây gậy che chiếc nón lá để nghỉ ngơi. Không ngờ cung điện vàng từ đâu xuất hiện, kẻ hầu người hạ, tiên đồng ngọc nữ xếp thành hàng sẵn sàng hầu hạ. Sáng hôm sau, người dân chung quanh thấy chuyện lạ thì mang vật lễ đến để bái tế. Nhưng việc này đã khiến vua Hùng tức giận, ông cho rằng con gái mình đang làm phản, bèn cho quân đến đánh.

Thay vì chống cự, Tiên Dung từ tốn mời quân lính nghỉ ngơi, không một lời chống cự. Quân lính của vua Hùng nghỉ ngơi tại bãi Tự Nhiên, cách lâu đài của vợ chồng Chử Đồng Tử một con sông. Đêm đó gió to nổi lên, một cơn bão kéo đến, làm cây cối trong vùng bật gốc mà bay.

Quân lính cũng kinh hãi nhìn thấy lâu đài vợ chồng Chử Đồng Tử bay lên trời, để rồi đến sáng mới thấy dấu tích còn sót lại là một cái khu vực lõm xuống. Dân chúng thấy điềm bèn gọi là Đầm Nhất Dạ (Đầm Một Đêm), rồi lập miếu xây để thờ vị thánh thứ ba trong “Tứ bất tử” của huyền sử Việt Nam.

Từ đó, Chử Đạo Tổ được xem là vị thánh có công trong việc mang đến sự thịnh vượng cho dân chúng. Ông được tôn làm tổ nghề buôn bán, mang lại công việc và thúc đẩy sự trù phú của những ngành nông nghiệp chăn nuôi khác tại vùng đồng bằng sông Hồng. Bên cạnh đó, tình yêu của ông và Mỵ nương Tiên Dung cũng khiến mọi người ngưỡng mộ, từ đó tôn ông như vị thần đại diện cho tình yêu đôi lứa và sự hiếu thảo.