TỪ BÃI DỊA ĐẾN HÀNG MỘ DƯỚI TÁN BỒ KẾT
Thời gian – thời kỳ lịch sử: 1972–nay | Tưởng niệm và gìn giữ di tích Đồng Lộc
Sau khi hy sinh, Hồ Thị Cúc cùng chín đồng đội được an táng tại khu đồi Bãi Dịa. Những ngôi mộ đầu tiên được lập trong hoàn cảnh chiến tranh chưa kết thúc, khi Đồng Lộc vẫn là địa bàn giao thông quan trọng. Đến ngày 7/6/1972, mười nữ thanh niên xung phong được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
Sau hòa bình, phần mộ các chị được chuyển về nghĩa trang liệt sĩ huyện Can Lộc năm 1976. Đến năm 1990, mười ngôi mộ được đưa về khuôn viên Khu di tích Ngã ba Đồng Lộc. Năm 2000, khu mộ được tôn tạo, mở rộng. Những lần di chuyển và xây dựng lại nơi an nghỉ phản ánh nỗ lực của nhiều thế hệ nhằm gìn giữ ký ức về mười người đã hy sinh.
Ở khu mộ ngày nay có hai cây bồ kết được trồng để tưởng nhớ các chị. Theo lời kể của đồng đội đăng trên VnExpress và Báo Hà Tĩnh, sau trận bom năm 1968, khi khâm liệm, tóc các cô vẫn còn lấm đất vì điều kiện thiếu nước, thiếu đồ dùng. Những người ở lại từng ước có quả bồ kết để gội đầu cho đồng đội. Nhiều năm sau, một cựu cán bộ công an đã tìm hai cây bồ kết từ Hương Sơn mang đến trồng bên mộ.
Hình ảnh hai cây bồ kết làm cho khu mộ có thêm một chi tiết gần gũi với đời sống của những cô gái trẻ. Nó không phải vũ khí hay biểu tượng chiến thắng, mà là loài cây gắn với việc gội đầu, chăm sóc tóc của phụ nữ Việt Nam. Trong câu chuyện về chiến tranh, những điều rất nhỏ như thế lại khiến người đã khuất hiện lên gần gũi hơn.
Hồ Thị Cúc được tưởng nhớ không chỉ trong khu mộ mà còn qua bài thơ 'Cúc ơi', những trang lưu bút còn lại và lời kể của người thân. Ông Hồ Trường Thanh, em trai chị, từng chia sẻ với Cổng Thông tin điện tử Chính phủ về những ngày tìm thấy thi thể chị và tình cảm của các thế hệ dành cho gia đình mười liệt sĩ.
Người đến Ngã ba Đồng Lộc hôm nay có thể đứng trước mười ngôi mộ và nhìn thấy tên Hồ Thị Cúc ở bên những người đồng đội. Phía sau tấm bia là cuộc đời một cô gái sinh năm 1944 ở Sơn Bằng, sớm mất cha, được o Loan nuôi dưỡng, trưởng thành trong thanh niên xung phong và hy sinh khi làm nhiệm vụ giữ đường. Những ngôi mộ nằm cạnh nhau, còn câu chuyện của mỗi người vẫn có những nét riêng cần được kể lại.
