Từ bàn mổ đến lịch sử – Hành trình vĩ đại của Giáo sư Tôn Thất Tùng

Trong dòng chảy của lịch sử Việt Nam hiện đại, có những con người không chỉ sống cho riêng mình mà còn dành trọn cuộc đời để phụng sự dân tộc. Họ là những người đã biến tri thức thành sức mạnh, biến lòng yêu nước thành hành động cụ thể để xây dựng đất nước. Tôn Thất Tùng là một trong những con người như thế. Ông không chỉ là một bác sĩ phẫu thuật thiên tài mà còn là biểu tượng của trí tuệ Việt Nam, người đã góp phần đưa nền y học nước nhà vươn tầm thế giới.

Cuộc đời của Tôn Thất Tùng là hành trình của sự kiên trì, sáng tạo và cống hiến không ngừng nghỉ. Từ một sinh viên y khoa dưới chế độ thuộc địa đến một giáo sư nổi tiếng quốc tế, ông đã chứng minh rằng người Việt Nam hoàn toàn có thể chinh phục những đỉnh cao khoa học bằng chính năng lực và ý chí của mình.

Tôn Thất Tùng sinh năm 1912 tại Thanh Hóa trong một gia đình quý tộc triều Nguyễn. Cha ông từng giữ chức Tổng đốc Thanh Hóa. Tuy nhiên, cuộc sống của ông không hoàn toàn trải đầy nhung lụa. Cha mất sớm khiến gia đình gặp nhiều biến động. Mẹ ông đưa các con về Huế sinh sống và nuôi dạy trưởng thành.

Ngay từ nhỏ, Tôn Thất Tùng đã nổi bật bởi sự thông minh và tinh thần ham học. Sau này, ông ra Hà Nội học tại trường Bưởi – nay là Trường Trung học phổ thông Chu Văn An – rồi tiếp tục theo học tại Trường Y Dược Đông Dương, tiền thân của Trường Đại học Y Hà Nội.

Thời điểm ấy, sinh viên Việt Nam chịu nhiều sự phân biệt đối xử từ chính quyền thực dân Pháp. Họ không muốn người Việt có trình độ chuyên môn cao để cạnh tranh với bác sĩ Pháp. Vì thế, sinh viên bản xứ gần như không được tham gia các kỳ thi nội trú danh giá.

Tuy nhiên, Tôn Thất Tùng không chấp nhận sự bất công ấy. Với ý chí mạnh mẽ và tinh thần tự tôn dân tộc, ông đã đấu tranh đòi quyền được thi nội trú cho sinh viên Việt Nam. Và rồi bằng năng lực xuất sắc của mình, ông trở thành người Việt đầu tiên đỗ thủ khoa kỳ thi nội trú y khoa vào năm 1938.

Sự kiện ấy mang ý nghĩa rất lớn. Nó không chỉ là thành công cá nhân mà còn mở đường cho nhiều thế hệ bác sĩ Việt Nam sau này. Thành công của ông đã chứng minh rằng trí tuệ Việt Nam hoàn toàn không thua kém bất kỳ dân tộc nào trên thế giới.

Điều khiến Tôn Thất Tùng trở nên đặc biệt hơn cả chính là niềm đam mê nghiên cứu khoa học mãnh liệt. Trong thời gian thực tập tại Bệnh viện Phủ Doãn, ông đặc biệt quan tâm đến cấu trúc của gan và các bệnh lý liên quan đến gan.

Trong điều kiện thiếu thốn của y học thời bấy giờ, ông đã tự mình phẫu tích hơn hai trăm lá gan tử thi để nghiên cứu hệ thống mạch máu trong gan. Công việc ấy vô cùng khó khăn và đòi hỏi sự kiên trì đáng kinh ngạc. Hàng ngày, ông miệt mài quan sát, ghi chép và vẽ lại từng chi tiết nhỏ.

Từ quá trình nghiên cứu ấy, ông hoàn thành luận án nổi tiếng về sự phân chia mạch máu trong gan. Công trình khoa học này được Đại học Paris đánh giá rất cao và trao Huy chương Bạc.

Thành công đó đã đặt nền móng cho các nghiên cứu về phẫu thuật gan sau này và cũng mở ra con đường để ông trở thành một trong những bác sĩ phẫu thuật gan nổi tiếng nhất thế giới.

Sau Cách mạng Tháng Tám, Tôn Thất Tùng tham gia kháng chiến và được giao nhiệm vụ chăm sóc sức khỏe cho Hồ Chí Minh.

Trong những năm tháng chiến tranh gian khổ, ông vừa chữa bệnh, vừa đào tạo bác sĩ, vừa nghiên cứu khoa học. Dù trường lớp phải di chuyển liên tục giữa núi rừng để tránh bom đạn, ông vẫn không từ bỏ việc giảng dạy và nghiên cứu.

Điều đó cho thấy tinh thần trách nhiệm rất lớn của ông đối với đất nước. Ông hiểu rằng muốn xây dựng một quốc gia độc lập thì phải xây dựng được nền khoa học và nền y học vững mạnh.

Một trong những đóng góp lớn nhất của Tôn Thất Tùng là việc nghiên cứu thành công “phương pháp mổ gan khô”, còn được gọi là “phương pháp Tôn Thất Tùng”.

Trước đó, phẫu thuật gan được xem là lĩnh vực cực kỳ nguy hiểm vì gan có rất nhiều mạch máu. Khi mổ, bệnh nhân dễ mất máu nghiêm trọng và tỷ lệ tử vong cao.

Bằng kiến thức sâu sắc về cấu trúc gan, ông đã tìm ra phương pháp kiểm soát mạch máu hiệu quả trước khi cắt gan. Nhờ vậy, thời gian phẫu thuật được rút ngắn đáng kể và khả năng cứu sống bệnh nhân tăng lên rất nhiều.

Phương pháp này nhanh chóng gây tiếng vang lớn trong giới y học quốc tế. Tên tuổi của ông được nhắc đến tại nhiều hội nghị y khoa lớn trên thế giới. Đây là niềm tự hào đặc biệt của nền y học Việt Nam bởi hiếm có kỹ thuật y khoa nào mang tên một bác sĩ Việt Nam được công nhận rộng rãi như vậy.

Không chỉ là nhà khoa học lớn, Tôn Thất Tùng còn là một người thầy tận tâm. Ông góp phần xây dựng Trường Đại học Y Hà Nội và đào tạo nên nhiều thế hệ bác sĩ tài năng cho đất nước.

Đối với học trò, ông luôn nghiêm khắc nhưng đầy trách nhiệm. Ông cho rằng người bác sĩ không chỉ cần giỏi chuyên môn mà còn phải có y đức. Theo ông, cứu người là trách nhiệm thiêng liêng nhất của nghề y.

Bài học lớn nhất mà Tôn Thất Tùng để lại cho thế hệ sau không chỉ là các công trình khoa học mà còn là tinh thần lao động nghiêm túc và ý chí vượt khó.

Trong xã hội hiện đại, khi nhiều người dễ bị cuốn theo danh vọng và lợi ích cá nhân, cuộc đời của ông nhắc nhở chúng ta về giá trị của sự cống hiến. Thành công thật sự không đến từ sự may mắn mà đến từ lòng đam mê, tinh thần kiên trì và trách nhiệm với cộng đồng.

Ngày nay, tên tuổi Tôn Thất Tùng vẫn được nhắc đến với sự kính trọng sâu sắc. Nhiều trường học, bệnh viện và đường phố mang tên ông. Giải thưởng Tôn Thất Tùng được thành lập nhằm tôn vinh những thành tựu y học xuất sắc. Năm 2022, Google đã vinh danh ông bằng biểu tượng Doodle nhân kỷ niệm 110 năm ngày sinh.

Đó là sự ghi nhận xứng đáng dành cho một nhà khoa học lớn của Việt Nam.

Cuộc đời của Tôn Thất Tùng là minh chứng cho sức mạnh của trí tuệ và lòng yêu nước. Ông đã dành cả cuộc đời để chữa bệnh, nghiên cứu và đào tạo nhân tài cho đất nước. Những đóng góp của ông không chỉ giúp cứu sống hàng nghìn con người mà còn làm rạng danh nền y học Việt Nam trên trường quốc tế.

Tên tuổi của ông sẽ mãi là biểu tượng đẹp về người trí thức Việt Nam sống hết mình vì dân tộc và nhân loại.