NGUYỄN VĂN BẢY - TỪ BẦU TRỜI HOA LỬA ĐẾN NHỮNG TẤC ĐẤT NGHĨA TÌNH

Người viết: Lý Hồng Châu

TỪ BẦU TRỜI HOA LỬA ĐẾN NHỮNG TẤC ĐẤT NGHĨA TÌNH

Câu chuyện về Đại tá, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Văn Bảy

và hành trình đưa những người con đã hy sinh trở về.

Những ngày cuối tháng Chín, giữa một khu vườn sầu riêng ở Đồng Tháp, có một cuộc tìm kiếm khiến tôi nghĩ rất lâu về hai chữ “trở về”. Dưới lớp đất từng là nghĩa trang tạm Bình Hòa A, những người lính hôm nay đang lần tìm dấu tích của những người lính năm xưa. Để mở đường cho cuộc tìm kiếm ấy, gần 120 gốc sầu riêng của một gia đình đã được đồng ý cưa bỏ. Đó là những cây nhiều năm tuổi, từng mang lại nguồn thu nhập đáng kể, nhưng trước hành trình đưa các liệt sĩ trở về, người chủ vườn đã chọn cách nhường đất. Câu chuyện ấy làm tôi liên tưởng đến một người con Đồng Tháp đã từng rời ruộng đồng để bước vào bầu trời chiến đấu – Đại tá, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Văn Bảy, thường được đồng đội và người dân gọi thân mật là “Bảy A”, “Bảy Lúa”.

Giữa những năm tháng chiến tranh và cuộc hành trình tri ân trong thời bình có một điểm gặp nhau: tình yêu Tổ quốc không chỉ được đo bằng những chiến công, mà còn được tiếp nối bằng cách con người hôm nay gìn giữ ký ức và đưa những người đã hy sinh trở về.

Đại tá, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Văn Bảy sinh ngày 2/2/1936 tại ấp Hậu Thành, xã Hòa Thành, huyện Lai Vung, tỉnh Sa Đéc trước đây, nay thuộc tỉnh Đồng Tháp. Ông xuất thân trong một gia đình nông dân Nam Bộ và tham gia cách mạng từ năm 1953; đến năm 1954, ông tập kết ra miền Bắc. Năm 1960, ông được chuyển từ bộ binh sang lực lượng không quân và được cử đi học lái máy bay ở nước ngoài; năm 1965 trở về nước.

Trong giai đoạn 1965–1968, ông lái máy bay MiG-17 và tham gia trực, chiến đấu trong đội hình Không quân nhân dân Việt Nam. Riêng trong hai năm 1966–1967, ông thực hiện 94 lần xuất kích, trực tiếp không chiến 13 lần và bắn rơi 7 máy bay Mỹ, gồm 2 chiếc F-105 và 5 chiếc F-4. Ngày 1/1/1967, khi mới ngoài 30 tuổi, ông được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Những con số ấy nói lên một phần chiến công, nhưng chưa nói hết về con người Nguyễn Văn Bảy. Báo Quân đội nhân dân từng giới thiệu ông qua hình ảnh một người thanh niên Nam Bộ “chân lấm tay bùn” trở thành phi công anh hùng; sau chiến tranh, ông tiếp tục đảm nhiệm nhiều công tác trong lực lượng không quân. Chính sự kết hợp giữa bản lĩnh của người lính và sự mộc mạc của người nông dân đã làm nên hình ảnh “Bảy Lúa” rất riêng trong ký ức đồng đội và người dân quê nhà.

Trong những năm chiến đấu, Nguyễn Văn Bảy cùng đồng đội đối mặt với những trận không chiến khốc liệt. Chiếc MiG-17 mà ông điều khiển không phải là biểu tượng của sức mạnh vật chất vượt trội; điều làm nên chiến công là trình độ, bản lĩnh, sự bình tĩnh và kinh nghiệm của người phi công.

Ông trở thành một trong những phi công tiêu biểu của Không quân nhân dân Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống Mỹ. Với 7 máy bay Mỹ bị bắn rơi, ông đạt cấp độ “Ace” – cách gọi dành cho phi công có từ 5 chiến thắng trên không trở lên. Nhưng khi nhắc về những chiến công ấy, hình ảnh được nhiều người nhớ đến sau cùng lại không phải là ánh hào quang của bầu trời, mà là một ông Bảy giản dị của đời thường.

Đó là một người lính khi có nhiệm vụ thì quyết đoán, nhưng khi trở về quê lại sống gần gũi với ruộng vườn, cây trái và bà con xóm làng.

Sau năm 1975, ông tiếp tục công tác trong quân đội, tham gia chỉ huy, quản lý và xây dựng lực lượng không quân. Khi nghỉ hưu, ông trở về Đồng Tháp, gắn bó với cuộc sống của một người nông dân: làm vườn, trồng cây, nuôi cá. Người dân quê gọi ông bằng cái tên thân mật “Bảy Lúa”.

Ngày 22/9/2019, Đại tá, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Văn Bảy qua đời tại Thành phố Hồ Chí Minh, hưởng thọ 84 tuổi. Người từng nhiều lần xuất kích trên bầu trời đã khép lại cuộc đời mình trong sự thương tiếc của đồng đội, gia đình và nhân dân.

Nguyễn Văn Bảy đã đi qua một thời đại mà tuổi trẻ được đặt trước những thử thách sinh tử. Ông và đồng đội đã chiến đấu để giữ bầu trời. Những người lính hôm nay tiếp tục một cuộc hành trình khác: Tìm lại những đồng đội còn nằm lại trong lòng đất. Giữa hai thế hệ là một khoảng cách thời gian rất dài, nhưng tinh thần trách nhiệm thì không đứt đoạn. Thế hệ trước trao lại cho thế hệ sau một đất nước hòa bình - thế hệ hôm nay có trách nhiệm gìn giữ ký ức, trân trọng sự hy sinh và sống sao cho những giá trị ấy tiếp tục được lan tỏa. Từ những trang ký ức về một thế hệ đã chiến đấu, chúng ta tiếp tục nhìn thấy trách nhiệm của thế hệ hôm nay trong việc tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính những người đã hy sinh qua “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” được thực hiện từ ngày 15/3/2026 đến ngày 27/7/2027, hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh – Liệt sĩ. Kế hoạch của Ban Chỉ đạo quốc gia đặt ra các mục tiêu lớn: tìm kiếm, quy tập khoảng 7.000 hài cốt liệt sĩ; lấy mẫu đối với khoảng 230.000 mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin; giám định ADN khoảng 18.000 mẫu; xây dựng cơ sở dữ liệu gen thân nhân liệt sĩ và đẩy mạnh rà phá bom mìn, vật nổ phục vụ tìm kiếm.

Đây không chỉ là một nhiệm vụ chuyên môn. Mỗi địa điểm được khảo sát, mỗi lớp đất được mở ra, mỗi kỷ vật được tìm thấy đều có thể là một manh mối dẫn tới một cái tên, một gia đình và một cuộc đoàn viên đã chờ đợi hàng chục năm.

Tính đến ngày 24/9/2026, theo số liệu tổng hợp của Văn phòng Ban Chỉ đạo quốc gia, các lực lượng đã tìm kiếm, quy tập được 2.850 hài cốt liệt sĩ, gồm 1.815 hài cốt trong nước, 174 tại Lào và 861 tại Campuchia. Đồng thời, 29/34 tỉnh, thành phố đã hoàn thành việc lấy mẫu hài cốt liệt sĩ phục vụ công tác xác định danh tính. Đây là kết quả được ghi nhận tại thời điểm ngày 24/9, tức sát thời điểm bài viết được hoàn thiện, trong khi Chiến dịch vẫn còn tiếp tục đến ngày 27/7/2027.

Song song với việc quy tập, công tác thu nhận, lưu trữ và giám định ADN, xây dựng cơ sở dữ liệu và rà phá bom mìn, vật nổ cũng đang được triển khai. Kết quả ấy cho thấy hành trình tìm kiếm đồng đội đang được thực hiện bằng sự kết hợp giữa ký ức, thông tin thực địa, trách nhiệm của lực lượng làm nhiệm vụ và những tiến bộ của khoa học.

Điều khiến tôi xúc động nhất không chỉ là những con số của một chiến dịch, mà là câu chuyện của những người dân đã mở đất cho các liệt sĩ trở về.

Ngày 22/9/2026, Đội K91 thuộc Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Đồng Tháp cho biết đã tìm kiếm, quy tập 71 bộ hài cốt liệt sĩ tại khu vực Nghĩa trang tạm Bình Hòa A, nay là vườn sầu riêng của bà Lê Thị Đón ở xã Ngũ Hiệp. Khu vườn rộng gần 2.700 m² có hơn 100 gốc sầu riêng từ 3 đến 15 năm tuổi; gần 120 gốc, trong đó có nhiều cây nhiều năm tuổi, đã được gia đình đồng ý cưa bỏ để phục vụ việc tìm kiếm. Báo chí ghi nhận khu vườn từng mang lại nguồn thu nhập hàng trăm triệu đồng mỗi năm.

Đằng sau những thân cây bị cưa xuống là công sức của nhiều năm vun trồng. Đằng sau mảnh đất được mở ra là sự chấp nhận thiệt thòi của một gia đình. Nhưng cũng chính từ sự hy sinh rất đời thường ấy, 71 người đã được đưa ra khỏi lòng đất để tiếp tục hành trình xác minh, giám định và tìm lại danh tính.

Người dân có thể tiếc một mùa trái. Có thể tiếc những gốc cây đã chăm sóc nhiều năm. Nhưng khi đặt trước sự lựa chọn giữa một tài sản có thể gây dựng lại và cơ hội đưa những người đã hy sinh về với đồng đội, gia đình, họ đã chọn nghĩa tình.

Đó chính là hình ảnh sống động của đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”: không phải một lời nói xa xôi mà là một hành động cụ thể, đôi khi phải đánh đổi bằng chính mồ hôi, tài sản và thành quả lao động của mình.

Có một bầu trời mà Đại tá, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Văn Bảy từng bay qua. Có một miền đất Đồng Tháp đã nuôi dưỡng nên người con ưu tú của quê hương. Và có một cuộc đời mà ông đã dành những năm tháng đẹp nhất để thực hiện nhiệm vụ với Tổ quốc.

Hôm nay, khi nhìn lại hành trình của ông, tôi không chỉ nhớ về một phi công từng làm nên những chiến công giữa bầu trời hoa lửa, mà còn nhớ về một người lính đã sống trọn với lựa chọn của mình. Từ một người con của đất Đồng Tháp, ông đã trở thành một phần ký ức của dân tộc. Từ những năm tháng chiến đấu của ông, thế hệ hôm nay được thừa hưởng một bầu trời hòa bình để học tập, lao động và xây dựng tương lai. Với tôi, đó cũng là câu hỏi mà lịch sử đặt ra cho mỗi người trẻ: Mình sẽ làm gì với những năm tháng bình yên mà cha anh đã đánh đổi bằng tuổi xuân? Là một đoàn viên, tôi hiểu rằng mình không thể trở về những năm tháng chiến tranh để cùng thế hệ cha anh chiến đấu. Nhưng tôi có thể học lịch sử bằng sự trân trọng; tìm hiểu và kể lại câu chuyện của các nhân chứng giáo dục thế hệ trẻ về lòng biết ơn và biến tình yêu Tổ quốc thành những việc làm thiết thực trong học tập, công tác và cuộc sống.

Tôi không thể bay trên bầu trời như Đại tá Nguyễn Văn Bảy, cũng không thể trở lại những năm tháng chiến tranh để cùng ông chiến đấu. Nhưng tôi có thể bắt đầu từ chính công việc và cuộc sống của mình: Làm tốt trách nhiệm được giao, không ngừng học hỏi, sống tử tế, biết sẻ chia và chủ động đóng góp những điều có ích cho cộng đồng. Bởi có lẽ, sự tiếp nối đẹp nhất không phải là cố gắng trở thành một Nguyễn Văn Bảy thứ hai, mà là mỗi người trẻ biết làm tốt phần việc của mình bằng tinh thần mà thế hệ ông đã để lại. Để một ngày nhìn lại, chúng ta có thể tự hào rằng: những người đi trước đã trao cho chúng ta một đất nước bằng sự hy sinh; còn chúng ta đã biết trân trọng món quà ấy bằng chính cách mình sống.

TƯ LIỆU, NGUỒN ĐỐI CHIẾU

1. Báo Quân đội nhân dân, “Giới thiệu truyện ký về Đại tá, phi công, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Văn Bảy”, 06/4/2019 – tư liệu về quê quán, quá trình công tác, 94 lần xuất kích, 13 lần không chiến, 7 máy bay bị bắn rơi và danh hiệu Anh hùng.

2. Báo Quân đội nhân dân, “Phi công huyền thoại bắn rơi 7 máy bay Mỹ qua đời”, 22/9/2019 – tư liệu về Bảy A, MiG-17, 2 F-105, 5 F-4 và ngày ông qua đời.

3. Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, Quyết định số 27/QĐ-BCĐQG ngày 22/3/2026 – căn cứ về thời gian, mục tiêu và nội dung Chiến dịch 500 ngày đêm.

4. Báo Đồng Tháp, “Chiến dịch 500 ngày đêm: Tìm kiếm quy tập được hơn 2.800 hài cốt liệt sĩ”, đăng 25/9/2026 – số liệu tính đến ngày 24/9/2026: 2.850 hài cốt liệt sĩ; 1.815 trong nước, 174 tại Lào, 861 tại Campuchia; 29/34 tỉnh, thành phố hoàn thành lấy mẫu.

5. Báo Đồng Tháp, “Đồng Tháp: Tìm thấy 71 hài cốt liệt sĩ trong vườn sầu riêng”, 22/9/2026; Báo Thanh Niên, “Đồng ý cưa 120 cây sầu riêng để tìm hài cốt liệt sĩ”, 23/9/2026 – tư liệu về vườn sầu riêng của bà Lê Thị Đón và việc gia đình đồng ý cưa cây để phục vụ tìm kiếm.